TEOFIL KACZOROWSKI (1830-1889) – A POZNAŃ-BASED DOCTOR AND DISCOVERER OF THE CAUSAL RELATIONSHIP BETWEEN PERIODONTAL INFECTION AND SYSTEMIC DISEASES Teofil Wawrzyniec Kaczorowski (1830-1889) was a distinguished 19th-century physician from Poznań, best known in medical history as the discoverer of the causal relationship between periodontal infection and systemic diseases. His research, published in 1884, preceded by several years the work of Willoughby D. Miller (1853-1907), who was mistakenly credited with this discovery. Kaczorowski, a highly educated and dedicated medical scientist, authored several epidemiological reports and was also involved in surgical treatments and therapies for various diseases. He was a physician who embraced innovative solutions and the latest medical research findings. Privately, he was the father-in-law of the poet Adam Asnyk. This article presents a detailed biography of Kaczorowski, clarifies inconsistencies found in the existing literature, and provides an analysis of his scientific contributions.
HISTORICAL ANALYSIS OF THE EARLIEST MENTIONS OF PLICA POLONICA IN POLISH LITERATURE The article undertakes the issue of historical sources concerning the genesis of the Polish plait (plica polonica) and verifies the error repeated in literature, as if the first mentions of this disease were to be found in the chronicles of Jan Długosz and Marcin Kromer, in the context of Tatar invasions of Poland in the 13th century. Basing on the analysis of source texts, it was shown that neither Długosz nor Kromer mention the Polish plait, but only plagues caused by contamination of water by the Tatars. The genesis of this erroneous view was reconstructed, pointing to the works of Joachim Pastorius de Hirtenberg and Vopiscus Fortunatus Plempius as the original source of the misunderstanding, which later became established in medical and popular historiography. The article shows how false attributions can penetrate scientific literature, and constitutes an attempt at the ultimate correction of the myth about the Tatar origin of the Polish plait.
SAMUEL LEHM (1879-1954), ENT SPECIALIST FROM LVIV AS SEEN BY HIS SON STANISLAW LEM The life, professional and scientific paths of Samuel Lehm (1879-1954), one of the famous otorhinolaryngologists in Polish Lviv, one of the pioneers of Polish otorhinolaryngologywere briefly presented in the introduction. His achievements in otorhinolaryngology were briefly analyzed. The influence of Dr. Samuel and his wife Sabina on the childhood of Stanisław Lem (1923-2006) – their only son, who later became an outstanding science fiction writer, philosopher, literary critic, futurologist, and also a doctor – was briefly outlined. Stanisław Lem showed his childhood and entry into adulthood in the novel High Castle (Wysoki Zamek). He mentioned his parents’ apartment full of secrets, his father's library filled with medical works, his fascination with osteology, treatment of his illnesses and ailments by his father, etc.
HANS LAUBER (1876-1952) – NAZI COLLABORATOR, OPHTHALMOLOGIST, AND DEAN OF THE UNIVERSITY OF WARSAW FACULTY OF MEDICINE IN 1939-1940 Hans Lauber (1876-1952) – a distinguished ophthalmologist and scholar associated with Vienna and Warsaw – entered the history of medicine as one of the pioneers in the study of the physiology and pathology of the visual field and as a co-creator of perimetry standards. The author of 90 scientific papers and two textbooks, he designed his own diagnostic instruments, including a perimeter, a light-spot projector, and a lamp for examining the fundus of the eye in red-free light. From 1931 to 1940 he headed the Department and Clinic of Eye Diseases at the Infant Jesus Hospital in Warsaw, and from 1939 to 1940 served as Dean of the Faculty of Medicine at the University of Warsaw. With financial support from the John Warden Foundation, managed by Irena Warden, he modernized the Warsaw Eye Clinic and developed the first postgraduate medical training program in Poland. Lauber’s figure, however, remains ambiguous. During the occupation he took over the management of the Ophthalmology Clinic at the Jagiellonian University in Kraków, which after the war became the subject of accusations of Germanizing the staff, brutal treatment of patients, and medical experimentation. Although war crimes were never proven, his activities during World War II remain controversial to this day. This article presents a detailed biography of Hans Lauber, clarifies inconsistencies found in the existing literature, and discusses his scientific output and his significance the development of ophthalmology in Poland and Europe.
LONDON 20 MARESFIELD GARDENS – THE LAST RESIDENTIAL ADDRESS OF SIGMUNT FREUD (1856-1939) IN EXILE The time of breaking points of history/civilization are often periods of incertitude and risk. If changes accelerate, arise, also strains, often create turbulence and chaos. They often cause in single man and whole society defensive psychological, social and economic notions. There are some muddled conceptions, ambiguous, but temporary useful. Today we frequently meet fears and hopes connected with artificial intelligence. The hundred, hundred and fifty years ago one of many treatments of world’s crises, caused by industrial revolution, economic stratification, overpopulation, rapid social changes, even emerge of socialistic ideology appeared (among others) psychoanalytic methods elaborated by professor Sigmund Freud. Whether this view is actual yet, what is its proposition in the presence of improvements of technology, disastrous impacts of climate and on the other side, old, ancient and principal questions of human existence. All as result of inspection to Sigmund Freud’s last home in London, Maresfield Gardens 20, its adornment, and through events from final days of famous scholar, before his death.
COERCIVE WORK DURING GERMAN OCCUPATION IN THE COUNTRY OF THE WARTA RIVER (1939-1945) AND SO CALLED ”USEFUL POLES”: ON THE SIDE NOTE OF THE MEDICAL ETHICS CODE During the II World’s War, nazi Germans incorporated considerable amount of Polish territory. Almost the whole area of Great Poland bacame the Country of the Warta River Province. Many people were expelled, the others were joined at German Nations Register (volksliste). The small amount of society (about 40 000) were ascribed to the so-called Union of useful Poles. After war their attitude was peremptorily analysed and scrutinized. There is still an important question if this behavior was right? Did the conscientious work during occupation all of them, and specially doctor’s emphatic work, were in accordance with code of ethics for physicians and common morality? What’s the lesson for modern time?
POLISH CLINIC IN PARIS. MEDICAL ASSISTANCE FOR POLES STRANDED IN PARIS AFTER DECEMBER 13, 1981 (PERSONAL MEMORIES) The author describes the circumstances in which the Polish Clinic in Paris was established, following the imposition of martial law in Poland by Wojciech Jaruzelski in December 1981. The Polish community in Paris organized assistance for Poles stranded in Paris, without contact with their homeland and family. As health problems soon emerged, Polish-speaking doctors in Paris, with the help of the Mayor of Paris (Jacques Chirac), organized the Polish Clinic in Paris, which opened on January 4, 1982, three weeks after the declaration of martial law. Eighteen French doctors worked at the clinic as volunteers. Several thousand consultations were provided to Polish patients over the course of two years.The clinic also had a supply of medications and technical support in the form of a radiology office and a laboratory of chemical pathology. Friendly French hospitals performed several emergency surgeries and provided obstetric services for the Polish patients. All medical assistance for Poles stranded in Paris was completely free of charge. The clinic finally terminated its activity in 1984.
WŁADYSŁAW HENRYK MELANOWSKI (1888-1974) – DISTINGUISHED ORGANIZER AND HISTORIAN OF POLISH OPHTHALMOLOGY The aim of this work is to present the profile and scientific achievements of Władysław Henryk Melanowski (1888-1974). He was an ophthalmologist, professor, and head of the Department and Clinic of Ophthalmology at the University of Warsaw, as well as director of the Ophthalmic Institute in Warsaw.
UNDER THE SPELL OF GERMAN AND FRENCH MEDICINE: NINETEENTH-CENTURY ACCOUNTS OF POLISH DOCTORS’ SCIENTIFIC TRIPS TO BERLIN AND PARIS The article presents 19th-century accounts of Polish doctors’ scientific trips to Berlin and Paris. It was in this century that it became fashionable to travel to the most famous European centres of medical research and teaching, places where new medical ideas were born and developed and where the practice of medicine was improved. Doctors published reports of their visits to Berlin and Paris in the journals of the time, informing readers of the innovations used by German and French medics. Today, these 19th-century accounts are an important source of information about the state of medical knowledge at the time, the functioning of hospitals and the teaching of medicine. The authors of some of the reports on the scientific trips were the most eminent Polish medics, who perfectly understood the importance of popularising knowledge of European medicine, because they rightly believed that the reception of foreign medical ideas could positively influence development of the Polish medical art.
W pracy przedstawiono biografię oraz dorobek naukowy Witolda Jana Orłowskiego, kierownika Kliniki Okulistycznej Akademii Medycznej w Poznaniu w latach 1965-1988. Witold Orłowski urodził się w 1918 r. w Warszawie. Otrzymał dyplom lekarza w 1950 r. na Uniwersytecie Warszawskim. Brał czynny udział w powstaniu warszawskim. Był przewodniczącym zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, gdzie założył sekcję retinologiczną i organizował coroczne sympozja retinologiczne. Pełnił rolę redaktora naczelnego czasopisma „Klinika Oczna”. Jest autorem licznych prac naukowych.
Korzenie chirurgii plastycznej sięgają 2 tys. lat p.n.e. Pierwsze operacje plastyczne były wykonywane już w starożytnych Indiach. Początek rozwoju współczesnej chirurgii plastycznej w Polsce datuje się na koniec XIX, początek XX w. Jednym z prekursorów tej dziedziny medycyny w Polsce był dr Stanisław Michałek-Grodzki. Podczas II wojny światowej prowadził oddział chirurgii plastycznej, na którym były wykonywane bardzo precyzyjne zabiegi i operacje odtwórcze. Wszystko wskazuje na to, że dr Michałek-Grodzki uratował wielu rannych przed trwałym „zniekształceniem”. Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy podczas II wojny światowej w Szpitalu Ujazdowskim były przeprowadzane z sukcesem operacje plastyczne twarzy. Aby potwierdzić hipotezę, przeanalizowano 301 historii chorób pacjentów Oddziału IV A, które znajdują się w dokumentach pozostawionych przez dr. Michałka-Grodzkiego i przekazanych do Muzeum Historii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu przez jego bliskiego krewnego.
Jerzy Grzędzielski (1901-1941) – lekarz, okulista, docent Uniwersytetu Lwowskiego. Ukończył studia w 1925 r. na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Swoje życie zawodowe związał z Kliniką Okulistyczną Uniwersytetu Lwowskiego, na której kolejno był asystentem, adiunktem, a następnie habilitował się na docenta okulistyki. Grzędzielski to autor licznych prac naukowych, m.in. poświęconych zabiegowym metodom leczenia w okulistyce oraz odwarstwieniu siatkówki. Ponadto był członkiem Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz Towarzystwa Lekarskiego we Lwowie. Wygłosił referaty na XVII oraz XVIII Zjeździe Okulistów Polskich. Został zamordowany w masakrze profesorów lwowskich w 1941 r.
W poniższym artykule przedstawiono biografię polskiego okulisty, Jana Ruszkowskiego (1884-1951), oraz dokonano podsumowania jego dorobku naukowego. Jan Ruszkowski ukończył studia medyczne na Uniwersytecie w Kijowie w 1910 r. Następnie swoje życie zawodowe związał z Kliniką Okulistyczną Uniwersytetu Warszawskiego. Do momentu wybuchu II wojny światowej opublikował liczne prace i znacząco przyczynił się do rozwoju okulistyki w Polsce. Jego działalność medyczna i naukowa koncentrowały się na lepszym poznaniu patogenezy oraz metod leczenia jaskry. Po 1939 r. emigrował z Polski i rozpoczął pracę na Polskim Wydziale Lekarskim w Edynburgu. Ruszkowski dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem, kształcąc młodą kadrę lekarską dla Wojska Polskiego w okresie II wojny światowej. Do końca życia pozostał w Anglii i pracował w Instytucie Medycznym w Londynie.
W poniższej pracy przedstawiono biografię oraz dokonano analizy pamiętnika Reginy Salomei Rusieckiej pt. Proceder podróży i życia mego awantur, w tym opisanych w nim metod leczenia. Regina Salomea Rusiecka urodziła się prawdopodobnie ok. 1718 r. w pobliżu Nowogródka. Obecnie przez niektórych autorów bywa uważana za pierwszą polską lekarkę, mimo że nigdy nie zdobyła formalnego wykształcenia medycznego. Praktykowane przez nią sposoby leczenia pacjentów zostały skonfrontowane z zawartością podręczników lekarskich pochodzących z czasów współczesnych Rusieckiej oraz z obecnym stanem wiedzy medycznej w celu stwierdzenia, czy metody te mogły istotnie przynieść poprawę stanu jej pacjentów.
W 2022 r. minęła dekada od śmierci ks. prof. Piotra Lenartowicza SJ, wybitnego krakowskiego filozofa przyrody i lekarza specjalizującego się w neurofizjologii. Z tej okazji warto przypomnieć jego dorobek naukowy, zamieszczony w obszernym zbiorze prac Vivere et intelligere opublikowanym w 2009 r. przez Wydawnictwo WAM, z okazji 75-lecia Jego urodzin. Publikacja ta, licząca ponad 800 stron, stanowi ważne źródło wiedzy na temat filozofii przyrody ożywionej. Redaktorka zbioru dr Jolanta Koszteyn wraz ks. prof. Romanem Darowskim SJ (autor biografii) oraz z dr. hab. Zbigniewem Wróblewskim (przeprowadził wywiad) wprowadzają czytelnika w świat myśli i badań Piotra Lenartowicza. Prace zostały podzielone na trzy rozdziały, które odnoszą się do głównych zainteresowań filozofa: dynamiki form żywych, paleobiologii oraz problematyki poznania. Lenartowicz prowadził badania w duchu obiektywizmu i pluralizmu ontycznego, opierając swoje odkrycia na arystotelesowsko-tomistycznej metodzie. Jego badania dotyczące całościowości i totipotencjalności procesów biologicznych, a także zjawiska epigenezy wprowadziły pewną nową jakość do filozofii przyrody ożywionej. W swoich pracach podejmował także tematy paleoantropologiczne, analizując ewolucję człowieka i status taksonomiczny australopiteków. Lenartowicz kładł nacisk na epistemologię; traktował ją jako klucz do rozstrzygania kontrowersji filozoficznych. Jego dorobek jest ważnym punktem odniesienia dla współczesnych badań nad biologią i filozofią. Prace Lenartowicza nie tylko rzucają światło na problemy współczesnej nauki, ale także inspirują kolejne pokolenia badaczy do poszukiwania głębszych odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące życia.
W pracy przedstawiono biografię Ludwika Gąsiorowskiego, poznańskiego lekarza i historyka medycyny. Ludwik Gąsiorowski urodził się w 1807 r. we wsi Ruda pod Wieluniem. Otrzymał dyplom lekarza w czerwcu 1835 r. na Uniwersytecie Wrocławskim. Był radnym Rady Miasta Poznań; w 1848 r. brał czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim. Założył Wydział Przyrodniczy Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Napisał kilka prac naukowych z zakresu historii medycyny.
Poniższy artykuł zawiera biografię oraz przegląd dorobku naukowego Adama Szulisławskiego (1865-1911). Studia medyczne ukończył na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1890 r. Specjalizował się w okulistyce – pracował w klinikach okulistycznych w kraju i za granicą: w Poznaniu, Wiedniu, Krakowie. Następnie związał swoje życie zawodowe z oddziałem ocznym kierowanym przez Emanuela Macheka w Szpitalu Powszechnym we Lwowie. W 1901 r. uzyskał habilitację na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego. Dorobek naukowy Adama Szulisławskiego poświęcony jest fizjologii i patologii narządu wzroku.
W pracy w skrócie przedstawiono drogi życiowe, zawodowe i naukowe otorynolaryngologów, którzy zdobyli tytuły naukowe, ordynując na terenie Lwowa w pierwszych czterech dekadach XX w. oraz w innych ośrodkach po zakończeniu II wojny światowej. Byli to: Tadeusz Ceypek (1904-1990) – organizator otolaryngologii na Górnym Śląsku i Śląsku Opolskim; Jan Danielewicz (1903-1982) – twórca otolaryngologii dziecięcej polskiej i światowej; Antoni Dobrzański (1893-1953) – założyciel Kliniki Otolaryngologicznej w powojennej Warszawie; Wiktor Jankowski (1905-1988) – otolaryngolog, audiolog, antropolog, współtwórca otolaryngologii wrocławskiej; Antoni Jurasz sen. (1847-1923) – jeden z twórców laryngologii światowej, pionier tej specjalności w Heidelbergu, we Lwowie i w Poznaniu; Stanisław Kossowski (1909-1989) – otolaryngolog we Wrocławiu, twórca metod medycyny fizykalnej w rynolaryngologii; Wacław Kuśnierczyk (1908-1997) – otolaryngolog i onkolog na Górnym Śląsku oraz Teofil Zalewski (1872-1953) – założyciel klinicznej otolaryngologii we Lwowie i Wrocławiu. Jurasz otrzymał veniam legendi w 1876 w Heidelbergu, Zalewski – w 1908, Dobrzański – w 1929, a Jankowski i Ceypek – w 1939 r.; wszyscy czterej we Lwowie. Pozostali habilitowali się w okresie powojennym: Kossowski w 1951 r. we Wrocławiu, Danielewicz – w 1954 w Warszawie, a Kuśnierczyk – w 1955 w Gliwicach. Wszyscy oni odegrali znaczącą rolę w rozwoju polskiej otorynolaryngologii w Polsce po II wojnie światowej.
