Dans son roman L’Agonie, Jean Lombard met en scène la Rome du temps d’Élagabale et l’introduction dans la capitale de l’Empire du culte de la Pierre-Noire, d’origine syrienne. Un tel événement vient profondément bouleverser les catégories traditionnelles : en faisant de l’indétermination sexuelle et de la sollicitation perpétuelle des sens un principe de gouvernement, Élagabale favorise l’individu au détriment de la communauté. Or cette nouvelle sensibilité vient heurter tant celle du culte traditionnel que celle d’une partie des chrétiens. La violence occupe alors une place déterminante, tant sur le plan physique que sur le plan psychologique, puisqu’elle vient caractériser l’influence proprement tyrannique que vient exercer le culte de la Pierre-Noire sur l’esprit de certains personnages du roman, les conduisant ainsi à leur perte. C’est donc sur une note désabusée que Lombard referme ce tragique intermède.
One of the sources of information about Old Polish legations to Turkey are accounts written down by legation members. Such reports from diplomatic missions were mandatory. The paper seeks to analyze the communication strategies of the authors of the reports from the Polish missions to Turkey in the 18th century. The research material are two descriptions of legations: one by Stanis & lstrok;aw Chomentowski from 1712-1714 and the other by J & oacute;zef Podoski from 1759-1760. The article examines the methods of describing formal communication as part of the diplomatic ceremony (according to the methodology of Eric W. Rothenbuler). The subject of the research will be descriptions of meetings with Turkish dignitaries and contacts with diplomats from other countries. The way of describing successes, difficulties and failures in negotiations will be presented and the information recorded in the description will be confronted with historiographic opinions.
Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na obecność epigramatów Macieja Kazimierza Sarbiewskiego wśród utworów stanowiących przykłady właściwego realizowania założeń sztuki pisania epigramatów w traktacie Mikołaja Merciera – profesora Kolegium Nawarry – De epigrammate conscribendo. Ten aspekt recepcji twórczości Sarbiewskiego nie został, jak dotąd, odnotowany. Informacja o wykorzystaniu przez autora poetyckiego traktatu utworów sarmackiego Horacego została w sposób żartobliwy podana przez Józefa Andrzeja Załuskiego w stworzonej przez niego na wygnaniu, pozostawionej w rękopisie bibliografii Cała Polska za złoty […]. W niniejszym studium przedstawiono interpretacje epigramatów Sarbiewskiego zaprezentowane przez Merciera, wskazując w sposobie ich odczytywania powiązania intertekstualne.
W XVI w. wnętrza kościołów na rozległych obszarach Rzeczypospolitej wypełniały się stopniowo licznymi renesansowymi pomnikami nagrobnymi monumentalnych rozmiarów. Dominowały wśród nich architektoniczno-rzeźbiarskie konstrukcje przyścienne wykonane z cenionych wówczas odmian skał dekoracyjnych, uzupełniane czasem odlewami z brązu. Architektoniczne ramy mieściły wizerunek zmarłego, herby oraz inskrypcje. Stan naszej wiedzy o wczesnonowożytnej rzeźbie nagrobnej na tym obszarze opiera się prawie wyłącznie na zabytkach ufundowanych do kościołów murowanych. Nie uwzględnia on pomników kamiennych przeznaczonych do kościołów drewnianych. Przyczyna tego stanu rzeczy leży z jednej strony w stanie zachowania drewnianych budowli sakralnych, jak i samych interesujących nas nagrobków. Skala tego zjawiska w czasach staropolskich jest trudna do ustalenia. Kamienne nagrobki z kościołów drewnianych zachowały się w formie destruktów. Nie ma więc pewności, jak one pierwotnie wyglądały. Kwestią otwartą jest sprawa formy i konstrukcji. Możemy się domyślać, że wymagały one odmiennych rozwiązań w budowlach murowanych oraz wzniesionych z drewna.
Artykuł dotyczy pobytu emigracyjnego historyka, eseisty, publicysty i autora wspomnień, Stefana Badeniego, na Węgrzech podczas II wojny światowej. Jest to dość mało znany epizod z historii uchodźstwa polskiego na Węgrzech i historii stosunków polsko-węgierskich. Ówczesna działalność pisarza uszła uwagi badaczy zarówno polskich, jak i węgierskich, a stanowi ona ważny przyczynek historyczny i literacki do obrazu wojennych dziejów Polaków na Węgrzech.
Głównym celem niniejszego artykułu jest przedstawienie damnatio memoriae prefekta pretorianów Fulwiusza Plaucjana w czasach panowania Septymiusza Sewera (panował w latach 193–211). Autor, wykorzystując źródła narracyjne: Kasjusza Diona, Herodiana i Historia Augusta, próbuje zrekonstruować okoliczności jego upadku i próbuje przedstawić te elementy jego potępienia i wymazywania z przestrzeni publicznej Imperium Romanum, które miały służyć umniejszeniu jego znaczenia, a poprawieniu wizerunku panującej dynastii. W tym celu wykorzystano ślady martelacji na materiale ikonograficznym i inskrypcyjnym, znajdujące się na monumentach rzymskich, takich jak Łuk triumfalny Septymiusza Sewera na Forum Romanum, czy Brama Srebrników na Forum Boarium. Szczególnie ten drugi monument jest doskonałym materiałem do ukazania procedury damnatio memoriae. Autor pokazuje, że pomimo niewielkiej ilości źródeł można spróbować odtworzyć siłę i znaczenie jej oddziaływania.
En 1723 se fundó en Madrid una cofradía de naturales de la provincia de La Rioja en honor de su patrona la Virgen de Valvanera. Hasta finales del siglo XVIII firmaron en su libro de limosnas cerca de novecientos congregantes destacando la presencia de Zenón de Somodevilla y Bengoechea, marqués de la Ensenada. En este artículo se analiza la relación de esta primera figura de la política española de aquel siglo, un hombre que fue ministro de Hacienda, Marina, Guerra e Indias entre 1743 y 1754 y ostentó el cargo de hermano mayor de esta congregación por un espacio de treinta y seis años (1745–1781), con el resto de cofrades que formaron parte de su círculo más cercano de colaboradores y en los que se apoyó para algunos de sus principales proyectos.
Artykuł dotyczy życia i twórczości Jerzego Mindera (1921–1944). Tragiczny los tego autora i jego skromny, lecz interesujący dorobek pisarski jest rozpatrywany w trzech kontekstach: pokolenia Kolumbów (pokolenia wojennego), literatury obozowej (głównie łagrowej) oraz formuły „zarażenia śmiercią”. W artykule, w którym odtworzono zarys biografii Mindera oraz omówiono jego teksty (zwłaszcza dotyczące łagru, nb. jedne z wcześniejszych w literaturze polskiej), zaproponowano poszerzenie formuły „pokolenie Kolumbów”, odnoszonej zwyczajowo do osób żyjących oraz tworzących pod okupacją niemiecką, i objęcie nią również autorów, których losy zostały naznaczone przez totalitaryzm sowiecki.
Estudio de la actividad mercantil internacional mantenida por las villas portuarias del Principado de Asturias entre 1516 y 1700, fundamentalmente con los países del Arco Atlántico. Se incide en los intercambios y su evolución, así como su impacto en la estructura socioeconómica asturiana.
Artykuł korzysta z metody historyczno-prawnej i zawiera analizę filozoficzno-teologicznych źródeł, które legły u podstaw promulgacji norm regulujących kanoniczny status eremitów w Królestwie Francji (XVII–XVIII w.). W artykule analizowane są oświeceniowe idee filozoficzne, a więc: koncepcja religii naturalnej, antropologia Encyklopedystów oraz motywy zaczerpnięte z francuskiej literatury, które następnie przyjęła kultura prawno-kanoniczna Królestwa Francji; stało się to możliwe za pośrednictwem teologii ascetycznej (a więc jansenizmu, gallikanizmu i w końcu kwietyzmu). Biskupi rezydencjalni, będąc kościelnymi prawodawcami, za pośrednictwem publikowanych ordonansów oraz statutów wydanych na lokalnych synodach zreformowali status kanoniczny eremitów. Biskupi zobowiązywali francuskich eremitów m.in. do utrzymywania się z pracy rąk własnych, ograniczając do minimum uprawnienie do kwesty, oraz wprowadzili obowiązek ścisłego podporządkowania sobie każdego eremity. Filozoficzne idee oświeceniowe przeniknęły do prawa kanonicznego w postaci „nowej” wizji człowieka za pośrednictwem teologii „ascetycznej”. Przemiany społeczno-polityczne oraz ewolucja prawa kanonicznego doprowadziły w końcu do zmierzchu indywidualnej formy życia eremickiego w Królestwie Francji w XVIII w.
Marcin Kromer (1512–1589) wybitny humanista, dyplomata i sekretarz królewski, był zaangażowanym w walkę z reformacją katolickim duchownym. Świadectwem jego walki są liczne dzieła powstające na przestrzeni trzydziestu lat. Debiutem na tym polu jest mowa wygłoszona w 1542 roku przez młodego księdza na synodzie prowincjonalnym w Piotrkowie. Absolwent padewskiego uniwersytetu, zainspirowany sztuką oratorską Cycerona dokonał odważnego porównania godności dawnych kapłanów oraz ich szesnastowiecznych następców. Wzorem antycznego mistrza elokucji Kromer skupił się na głównej tezie swojej przemowy: dignitas sacerdotii tuenda est i tak skomponował orację, by nieprzerwanie wracać do głównego wątku. Podobnie, jak Cyceron w In Catilinam oratio prima, polski duchowny siłę perswazji oparł na figurze congeries, która polega na nagromadzeniu w postaci wyliczenia różnych elementów. W przypadku analizowanej mowy są to zarówno pojedyncze wyrazy uszeregowane w artystyczny sposób, jak i całe zdania, które same są odrębnymi figurami (interrogatio, subiectio, exclamatio). Dzięki zastosowaniu congeries jako figury organizującej mowę, nabrała ona silnego waloru perswazyjnego, co pozwala wysoko ocenić umiejętności retoryczne młodego duchownego, który nie tylko wzbudził uznanie sobie współczesnych, lecz także późniejszych badaczy polskiej literatury.
Prezentowany artykuł ma na celu opisać ujawnianą w przedmowach do książek Anny Kamieńskiej autorską identyfikację tożsamości genologicznej wydawanych publikacji. Analiza obejmuje przedmowy do pięciu dzieł literackich: Pragnącej literatury, Od Czarnolasu, Od Leśmiana, Notatnika i Twarzy Księgi. Przedstawione wyniki pozwolą zarówno lepiej zrozumieć spojrzenie pisarki na własną literaturę, jak i zobaczyć w mikroskali zalety dostrzeżenia materiałów towarzyszących utworom literackim.
The paper explores the issue of understanding Africa and African culture during the Middle Ages. Throughout centuries, European scholars, travellers and even knights (e.g. crusaders) encountered people of African origin as well as legends and unproven stories describing mysterious Christian states, societies and cultures, existing beyond the Sahara desert. One of the most significant outcomes of that were medieval maps and descriptions, presenting the extent of knowledge the Europeans had of medieval Africa and setting the limits of medieval imagination. Knowledge of All the Kingdoms) is one of the best examples of that. The names of those mysterious states, their coats of arms as well as information about their enemies or allies can be found in this medieval compendium.
Artykuł jest poświęcony analizie trylogii Jerzego Woszczynina – Jutro znów karczujemy, Zona i Na przełaj, będącej cennym, choć mało znanym przykładem polskiej literatury łagrowej. Autorka rekonstruuje biografię pisarza oraz kontekst powstania i recepcji jego twórczości, wskazując na jej marginalizację w dotychczasowych badaniach literaturoznawczych. Woszczynin, jako bezpośredni świadek i ofiara represji sowieckich, stworzył spójne i wieloaspektowe świadectwo życia obozowego, którego wartość wynika nie tylko z dokumentarnej rzetelności, lecz także z przemyślanej konstrukcji literackiej. Szczególną uwagę poświęcono relacji między faktem a literaturą, strategiom narracyjnym, roli pamięci i duchowym mechanizmom przetrwania. Proza Woszczynina została osadzona w kontekście polskiej literatury łagrowej XX wieku i ukazana jako ważny, dotąd niedoceniony głos w debacie o totalitaryzmie, godności ludzkiej i sile świadectwa.
Artykuł omawia wybrane przykłady mauzoleum władców XVI-wiecznej Europy, akcentując ich rolę jako narzędzia polityki dynastycznej. Wskazuje, że miejsca pochówku monarchów, wraz z ich architektoniczną i plastyczną oprawą, pełniły funkcje wykraczające poza aspekt sepulkralny, stając się istotnym elementem strategii legitymizacyjnych, propagandowych i religijnych. Na tle dynamicznych przemian politycznych, dynastycznych, ideowych i konfesyjnych epoki wczesnonowożytnej nie istniał dla nich jeden uniwersalny model. Formy takich założeń różniły się w zależności od tradycji lokalnych, bieżących potrzeb politycznych i konfesyjnych oraz wyborów artystycznych. Przykładami takich założeń są cenotaf cesarza Maksymiliana I w Innsbrucku oraz mauzoleum władców Hiszpanii w Granadzie. Od połowy XVI w., kosztem indywidualnego upamiętnienia, wyraźnie wzrastało znaczenie wymiaru dynastycznego, co ilustrują prestiżowe realizacje: Escorial fundacji Filipa II, kaplica Walezjuszy w Saint-Denis czy Capella Principi we Florencji. Obiekty te, często inspirowane prestiżowymi wzorcami artystycznymi, łączyły funkcję grobową z manifestacją ciągłości władzy. Na tle europejskim autor analizuje również polskie przykłady: od nagrobka Jana Olbrachta, poprzez Kaplicę Zygmuntowską – pierwotnie pomyślaną jako indywidualne mauzoleum, które z czasem zyskało funkcję dynastyczną – po inne fundacje Anny Jagiellonki (m.in. mauzoleum Stefana Batorego) oraz królowej Bony w Bari. Wskazuje na różnorodność rozwiązań: od kaplic powiązanych z katedrą po wolnostojące mauzolea, takie jak projekt kościoła św. Anny w Wilnie. Podkreśla, że wybory artystyczne były determinowane nie tylko modą renesansową, lecz także bieżącymi wyzwaniami politycznymi i legitymizacyjnymi. W artykule wyraźnie została zaakcentowana potrzeba rozwiniętych badań porównawczych, które uwzględniałyby złożone konteksty historyczne i funkcje ideowe, a nie tylko analizę formy. Mauzolea były bowiem istotnym elementem ikonosfery epoki, a także ważnym narzędziem budowania prestiżu dynastii i obrazowania ciągłości monarchii. Przykłady z XVI w. stały się wzorcami dla późniejszych realizacji.
En este artículo se pretende profundizar en una serie de naufragios en el contexto de la toma de la isla de Menorca por el duque de Crillón en 1782. Además de poner de manifiesto algunas debilidades logísticas de las operaciones navales y profundizar en el conocimiento de la navegación de la época, lo más significativo es contextualizar los aspectos meteorológicos como aportación al estudio de la historia del clima.
En 1772 Pedro de Lucuze publicó Principios de fortificación, el tratado dieciochesco más importante sobre la materia escrito por un autor español. En este artículo se exponen y analizan sus intrincados orígenes. Un factor clave a estudiar es la relación del autor con el marqués de la Mina, el mejor militar español de ese tiempo y auspiciador de la obra.
Artykuł przedstawia krótki rekonesans badawczy dotyczący recepcji twórczości Józefa Mackiewicza w Polsce, a także postuluje nowe odczytania tego pisarstwa. Jego współczesna „reaktywacja” powinna, po pierwsze, objąć nowo odkryte i opublikowane teksty autora Drogi donikąd (zwłaszcza publicystykę i korespondencję), po drugie, uwzględniać współczesne metody badawcze, które wydają się szczególnie adekwatne w stosunku do tej twórczości. Autor sugeruje, że takimi metodologiami są geopoetyka, ekokrytyka oraz poetyka sensualna. Zarys projektu takich badań został zaproponowany na końcu artykułu.
Bursztyn w XVII w. był niezwykle cenionym i unikalnym materiałem stosowanym do produkcji dzieł sztuki. Wyroby z tego surowca cieszyły się ogromnym zainteresowaniem zwłaszcza na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz Prus Wschodnich. Największym miłośnikiem bursztynu był Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm, który często wybierał dzieła bursztynowe jako dary dyplomatyczne wysyłane na dwory innych władców, m.in. do Państwa Moskiewskiego. Każdy przedmiot będący prezentem nie był przypadkowy. Dokładne przemyślenie pod kątem szczegółów wykonania, dekoracji, a przede wszystkim doboru przedmiotu odpowiednio do adresata miało ogromne znaczenie. Tego typu wyroby przekazywano z okazji koronacji lub jej rocznicy, co ilustruje przykład bursztynowego tronu wykonanego dla cesarza Leopolda I, władcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
Władysław Zygmunt Waza, już jako król Władysław IV Waza, wielokrotnie powracał we wspomnieniach do swojej podróży po Europie Zachodniej. Szczególne miejsce zajmował w nich pobyt na dworze infantki Izabeli Klary Eugenii w Brukseli. Polski władca zapamiętał południowe Niderlandy jako „najpiękniejszy kraj świata”, o czym wspominał zwłaszcza w bardziej poufałych rozmowach. Stanisław Kobierzycki, opisując w Historii Władysława wizytę królewicza w Wenecji, zwrócił uwagę na rodzący się wówczas sentyment do Serenissimy. „Kiedy Wenecjanie byli uwikłani w wojnę z Kretą i prosili go o pomoc – przygotował już dla nich armię…, lecz na jej wysłanie nie zgodził się ani senat ani stany [w 1645 r.]. Aż do końca życia Władysław wierzył i ufał Wenecjanom tak mocno, że zaoferował im swoje pośrednictwo w negocjacjach ze Szwecją”.
