Aim of the paper To present a systematic review of the scientific literature on the hypoglycaemic effects of garlic (Allium sativum L.), with a focus on its mechanisms of action, clinical efficiency, and potential adverse effects. Materials and methods Publications from 2015 to 2024 available in the PubMed, Scopus, and Web of Science databases were analysed. These included randomised clinical trials, meta-analyses, and systematic reviews. Results The collected data suggest that garlic supplementation, particularly in its natural form, can significantly reduce fasting blood glucose levels, with more pronounced effects observed over longer intervention periods. Some studies also report positive effects on glycated haemoglobin, postprandial glucose, and fructosamine levels. The proposed mechanisms of action include increased insulin secretion, improved tissue sensitivity to insulin, and modulation of oxidative and inflammatory processes. Conclusions The evidence indicates that garlic has considerable potential as a natural adjunct in the prevention and treatment of metabolic disorders. However, further large-scale clinical trials are required to conclusively confirm its efficacy and safety.
W dniach 25–27 września 2025 roku w Krakowie odbył się XXIX Międzynarodowy Kongres Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Wśród licznych sesji nie zabrakło zagadnień dotyczących trudności w leczeniu i diagnostyce chorób układu sercowo-naczyniowego u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. W sprawozdaniu podsumowano przedstawione podczas Kongresu zalecenia dotyczące terapii chorób układu sercowo-naczyniowego u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Omówiono wytyczne oraz trudności diagnostyczne związane ze stosowaniem leczenia przeciwkrzepliwego u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek i migotaniem przedsionków. Przedstawiono ponadto zalecenia dotyczące blokady układu renina–angiotensyna oraz postępowanie w przypadku hiperkaliemii, hipotensji lub pogorszenia funkcji nerek podczas stosowania leków blokujących układ renina–angiotensyna. Podsumowano zalecenia dotyczące terapii hipolipemizującej w przewlekłej chorobie nerek oraz problemy związane z leczeniem niewydolności serca w tej grupie pacjentów. Przedstawiono również zagadnienie niedostatecznego rozpoznania przewlekłej choroby nerek, co wiąże się z szybszą progresją dysfunkcji narządu oraz rozwojem i progresją powikłań sercowo-naczyniowych.
Tetanus is an infectious disease caused by the spore-forming bacterium Clostridium tetani, whose spores are commonly found in soil. Owing to the widespread implementation of vaccination programs, the incidence of tetanus has significantly declined; however, given the frequency of traumatic injuries and the environmental ubiquity of the pathogen, continued vigilance remains essential. The pathogenesis of the disease is primarily mediated by potent neurotoxins produced by the bacterium, particularly tetanospasmin. The hallmark clinical manifestations include generalized muscle spasms, which may progress to severe complications such as respiratory failure and death. Post-exposure management requires careful assessment of an individual’s risk of developing tetanus in order to guide appropriate therapeutic strategies. In confirmed cases, treatment typically involves antimicrobial therapy, administration of tetanus-specific immunoglobulin, and supportive symptomatic care. The differential diagnosis should include conditions such as strychnine poisoning, viral encephalitis, oropharyngeal disorders, and rabies.
Celem pracy jest przegląd najnowszej literatury dotyczącej farmakologicznych metod leczenia powikłań metabolicznych indukowanych przez leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji u pacjentów ze schizofrenią oraz porównanie ich skuteczności. Analizie poddano dane pochodzące z metaanaliz, badań randomizowanych, kohortowych oraz przeglądów systematycznych, koncentrujące się na stosowaniu: metforminy, topiramatu, agonistów GLP-1, inhibitorów SGLT2, antagonistów receptorów opioidowych, bupropionu oraz arypiprazolu. Najwięcej dowodów potwierdzających skuteczność dotyczy metforminy, szczególnie u pacjentów po pierwszym epizodzie choroby. Topiramat oraz bupropion również powodują redukcję masy ciała, choć ich stosowanie może wiązać się z działaniami niepożądanymi. Agoniści GLP-1 wpływają korzystnie na masę ciała i parametry metaboliczne, jednak wymagają ciągłej terapii. Inhibitory SGLT2 oraz arypiprazol poprawiają profil metaboliczny, lecz liczba danych klinicznych jest ograniczona. Samidorfan wykazuje skuteczność jedynie w połączeniu z olanzapiną. Farmakologiczne strategie redukcji powikłań metabolicznych wywołanych przez leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji są obiecujące, lecz wymagają dalszych badań długoterminowych oraz oceny terapii skojarzonej. Personalizacja leczenia i monitorowanie pacjentów pozostają kluczowe dla poprawy bezpieczeństwa i skuteczności terapii przeciwpsychotycznej.
Sztuczna inteligencja coraz bardziej rewolucjonizuje dziedzinę ortodoncji, zwiększając precyzję diagnostyczną, optymalizując planowanie leczenia i poprawiając wyniki terapeutyczne. Niniejsza praca przeglądowa przedstawia aktualne zastosowania, korzyści, ograniczenia oraz przyszłe perspektywy wykorzystania sztucznej inteligencji w praktyce ortodontycznej. Artykuł ma na celu wyjaśnienie, na podstawie analizy najnowszych osiągnięć technologicznych i zastosowań klinicznych, w jaki sposób sztuczna inteligencja zmienia współczesną ortodoncję.
Rozwarstwienie aorty jest ostrym stanem, w którym w wyniku uszkodzenia błony wewnętrznej w ścianie aorty dochodzi do napływu krwi pomiędzy błonę wewnętrzną a środkową. Do czynników ryzyka rozwarstwienia należą: nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, dyslipidemia, choroby zapalne aorty i choroby genetyczne tkanki łącznej. Głównym objawem występującym w przypadku rozwarstwienia aorty piersiowej jest silny, rozdzierający ból w klatce piersiowej. Rozwarstwienie może postępować wzdłuż aorty, powodując liczne powikłania, m.in. zawał serca, ostrą niedomykalność aortalną, wstrząs, udar mózgu, ostre uszkodzenie nerek, niedokrwienie narządów jamy brzusznej. Ze względu na dużą śmiertelność jest to stan wymagający pilnej diagnostyki oraz jak najszybszego wdrożenia odpowiedniego postępowania leczniczego. W pracy przedstawiono opis przypadku 78-letniego mężczyzny przyjętego do szpitala z powodu bólu w klatce piersiowej i objawów neurologicznych. Obraz kliniczny przy przyjęciu w pierwszej kolejności wskazywał na powikłany zawał serca z towarzyszącym wstrząsem kardiogennym, natomiast w trakcie diagnostyki rozpoznano rozwarstwienie aorty. Pacjent po wstępnej stabilizacji stanu klinicznego trafił na Blok Operacyjny Kliniki Kardiochirurgii, gdzie zmarł w trakcie operacji. Obraz kliniczny rozwarstwienia aorty może być zróżnicowany, objawy mogą być nieswoiste ze względu na możliwe liczne powikłania. Wymagana jest jak najszybsza wieloprofilowa diagnostyka i niezwłoczne wdrożenie leczenia, ze względu na dużą śmiertelność, która dynamicznie wzrasta w czasie.
Przewlekła choroba nerek może rozwijać się w wyniku działania różnych czynników środowiskowych i stylu życia, w tym stosowania sterydów anaboliczno-androgenowych, diety wysokobiałkowej oraz suplementów diety. Przedstawiamy przypadek 45-letniego mężczyzny, trójboisty siłowego, który zgłosił się do szpitalnego oddziału ratunkowego z powodu duszności oraz pogorszenia wydolności wysiłkowej. W badaniach laboratoryjnych stwierdzono skrajną niewydolność nerek (stężenie kreatyniny 23,2 mg/dl, eGFR 2 ml/min/1,73 m²), niedokrwistość, białkomocz oraz znacznie podwyższone stężenie kinazy kreatynowej. Wywiad ujawnił wieloletnie stosowanie sterydów anabolicznych, dietę zawierającą do 3 g białka/kg m.c./dobę oraz przyjmowanie różnych nieokreślonych suplementów. Biopsja nerki wykazała rozległe zmiany przewlekłe i ostre, typowe dla nefropatii związanej ze stosowaniem sterydów anaboliczno-androgenowych i przewlekłym nadciśnieniem tętniczym. Leczenie zachowawcze okazało się nieskuteczne, dlatego wdrożono leczenie hemodializami. W trakcie hospitalizacji wystąpiła zatorowość płucna i szpitalne zapalenie płuc. Pacjent został wypisany w stanie zadowalającym, z zaleceniem kontynuacji leczenia nerkozastępczego. Przedstawiony przypadek ilustruje ryzyko nieodwracalnego uszkodzenia nerek związane z długotrwałym stosowaniem substancji poprawiających wydolność fizyczną oraz niewłaściwą dietą, co powinno stanowić przedmiot działań profilaktycznych w populacji sportowców.
Wprowadzenie i cel Praca powstała w ramach projektu „Kampania polska 1939 roku – synteza”, prowadzonego przez Akademię Sztuki Wojennej. Celem trzyczęściowego artykułu jest kompleksowe przedstawienie działań polskiej służby zdrowia w trakcie kampanii polskiej 1939 roku. W kolejnych częściach artykułu omówiono wyjściowy potencjał służby zdrowia, plany i przygotowania wojenne oraz udział służby zdrowia w kampanii wojennej. Podstawowe pytanie badawcze dotyczyło przyczyn załamania się systemu pomocy rannym we wrześniu 1939 roku. Materiał i metody Podstawowy zasób źródeł, który posłużył do opracowania artykułu, znajduje się w Centralnym Archiwum Wojskowym (Warszawa-Rembertów) oraz w Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego (Londyn). W syntezie uwzględniono również wcześniejsze ustalenia historyków, źródła drukowane oraz szeroki wybór wspomnień i relacji. Wyniki Polska służba zdrowia poniosła w 1939 roku klęskę. System ewakuacji i pomocy rannym w ciągu kilku pierwszych dni wojny uległ załamaniu. Problemy z ewakuacją, szybko wyczerpujące się zapasy surowic profilaktycznych oraz spóźniona pomoc chirurgiczna były powodem masowo stwierdzanych powikłań septycznych ran, w tym licznych przypadków tężca. Wnioski Do najważniejszych przyczyn, które doprowadziły do katastrofy sanitarnej w 1939 roku, należą: bardzo skromny potencjał wyjściowy służby zdrowia (deficyt kadr, niski poziom szpitalnictwa), małe nakłady finansowe na służbę zdrowia oraz brak odpowiednich rezerw materiałowych, centralizacja systemu zaopatrzenia sanitarnego, wiodąca rola kolei w planach ewakuacji sanitarnej, niski stopień motoryzacji Wojska Polskiego oraz polskiego społeczeństwa, zły stan dróg, a także sposób prowadzenia walki przez wroga (gwałtowne i głębokie uderzenia na tyły polskiego państwa, porażenie sieci komunikacyjnych, atakowanie celów cywilnych).
Rozwój technologii mobilnych spowodował wzrost popularności aplikacji związanych ze zdrowiem (m-health/ mobile health). Część z tych urządzeń pozwala na rejestrację jednoodprowadzeniowego elektrokardiogramu, co może ułatwiać diagnostykę i zapobieganie powikłaniom najczęstszych arytmii, np. migotania przedsionków. W pracy omówiono działanie urządzeń opartych na oscylometrii i pletyzmografii oraz takich, które pozwalają na uzyskanie zapisu elektrokardiogramu i mogą stanowić podstawę rozpoznania migotania przedsionków. Ze względu na rosnącą powszechność wykorzystania nowoczesnych technologii w różnych grupach populacyjnych (w tym osób zdrowych, aktywnych fizycznie oraz pacjentów z rozpoznanymi schorzeniami układu krążenia), niezbędne jest uwzględnienie ograniczeń związanych z ich zastosowaniem.
Artykuł przedstawia przegląd literatury dotyczącej wpływu bruksizmu na zdrowie żołnierzy – grupy zawodowej szczególnie narażonej na chroniczny stres. Omówiono mechanizmy powstawania bruksizmu, jego konsekwencje zdrowotne, w tym zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego, oraz zależności pomiędzy poziomem stresu a nasileniem objawów tego zaburzenia. Zaprezentowano również aktualne metody diagnostyczne (m.in. polisomnografię, elektromiografię powierzchniową) oraz różnorodne strategie terapeutyczne, w tym farmakologiczne, behawioralne, fizjoterapeutyczne oraz stosowanie szyn okluzyjnych. Podkreślono znaczenie interdyscyplinarnego podejścia i profilaktyki w minimalizowaniu skutków bruksizmu w tej grupie zawodowej.
Guzy o typie nerwiaka osłonkowego (schwannoma, neurinoma, neurilemmoma) to powoli rosnące nowotwory wywodzące się z osłonek nerwów obwodowych. Bardzo rzadko rozwijają się w krezce jelita cienkiego. W pracy opisano przypadek 38-letniej kobiety przyjętej do szpitalnego oddziału ratunkowego z powodu napadu drgawek z możliwym urazem głowy oraz podwyższonymi parametrami wątrobowymi, u której wykryto przypadkowo guz krezki jelita cienkiego, który po wy cięciu okazał się łagodnym nowotworem – schwannoma.
In search of the best approach to eradicating homelessness in underdeveloped countries with large populations, we conducted interviews with professionals involved in different models of helping the unhoused. Although it has been established that the Housing First model combined with human services is the best model to end homelessness, the cost of housing might be prohibitive for many national governments. In situations where governments are over-whelmed by the numbers of homeless people, communities and organizations develop specific methods and practices to meet the needs of unhoused individuals. For the purpose of this paper, phenomenological research was undertaken to learn how societies in different countries respond to homelessness. We examined how international cooperation and assistance might be a potential support or a hindrance, and evaluated the practicality of international voluntarism. Social responses to homelessness in different countries were studied, and the role of the local culture on the choices of practice methods was evaluated. The importance of an asset-based community approach in developing organic social programs was also demonstrated. The findings suggest that community assets and resources should be utilized by national programs to support access to safe housing.
Stomatologia odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia żołnierzy, obejmując aspekty prewencyjne, diagnostyczne i lecznicze. W kontekście służby wojskowej, gdzie warunki fizyczne i psychiczne są szczególnie wymagające, dbanie o zdrowie jamy ustnej ma istotne znaczenie nie tylko dla komfortu żołnierzy, ale również ich gotowości bojowej. Problemy zdrowia jamy ustnej mogą negatywnie wpłynąć na efektywność pracy żołnierza, dlatego opieka stomatologiczna obejmuje także profilaktykę i wczesne wykrywanie nieprawidłowości. W Polsce żołnierze objęci są szczególną opieką stomatologiczną, która zapewnia im m.in. badania kontrolne, leczenie zachowawcze i zabiegi chirurgiczne, szczególnie dla osób pełniących specjalistyczne funkcje. Celem przeglądu piśmiennictwa jest zwiększenie świadomości na temat aktualnych potrzeb dotyczących zdrowia jamy ustnej żołnierzy i konieczności adaptacji praktyk stomatologicznych do ich potrzeb. Przeprowadzono przegląd doniesień naukowych, wykorzystując bazę danych Pub-Med, uwzględniając wpływ warunków wojskowych na zdrowie jamy ustnej. Stomatologia odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia żołnierzy, wpływając na ich gotowość bojową, fizyczną i psychiczną. Problemy zdrowotne jamy ustnej, takie jak próchnica, infekcje czy urazy, mogą prowadzić do zmniejszenia sprawności fizycznej, koncentracji, a także osłabienia morale żołnierzy. W Polsce żołnierze mają dostęp do szerokiej opieki stomatologicznej, obejmującej diagnostykę, leczenie i profilaktykę. Stres, zaburzenia psychiczne, nałogi mogą pogarszać stan zdrowia jamy ustnej. W przypadku działań wojennych dostęp do usług z zakresu stomatologii jest ograniczony, dlatego kluczowe staje się wprowadzenie działań prewencyjnych oraz rozwoju mobilnych jednostek stomatologicznych.
Sprawozdanie z IV Konferencji Naukowo-Szkoleniowej „Medycyna podróży w praktyce lekarskiej”, która odbyła się w Gdyni w dniach 25–27 kwietnia 2025 roku.
Stwardnienie guzowate jest rzadką chorobą genetyczną, charakteryzującą się występowaniem zmian guzowatych w wielu narządach (np. w mózgu, nerkach). U pacjentów występują guzy nerek zwane naczyniakomięśniakotłuszczakami oraz torbiele, rzadko inne zmiany, w tym rak nerki. Celem pracy jest ocena zmian w nerkach, funkcji nerek i ciśnienia tętniczego u dzieci będących pod opieką ośrodka w latach 2018–2023. W grupie 55 dzieci (28 chłopców, 27 dziewczynek, 8,1 ± 4,6 lat) analizowano obecność i wielkość zmian w nerkach (w badaniu ultrasonograficznym i rezonansie magnetycznym), wynik badania genetycznego, ciśnienie tętnicze oraz parametry biochemiczne, w tym funkcję nerek (GFR według wzoru Schwartza). Naczyniakomięśniakotłuszczaki stwierdzono w nerkach u 40 (72,7%) pacjentów, w tym atypowe (ubogotłuszczowe) – u 9 (16,4%). Średnia wielkość guza wynosiła 13,1 ± 15,1 mm; guzy ≥30 mm wykryto u 5 (9,1%) dzieci. Torbiele nerek rozpoznano u 46 (83,6%) dzieci. Średnia wielkość torbieli wynosiła 10,3 ± 12,3 mm. Największe (do 75 mm) wykryto u 4 dzieci z zespołem genów sąsiadujących (delecja obejmująca geny TSC2 i PKD1). Nadciśnienie tętnicze stwierdzono u 7 (12,7%) dzieci, w tym u 3 z 4 dzieci z zespołem genów sąsiadujących. Średni GFR wynosił 111,2 ± 17,1 ml/min/1,73 m², a GFR <90 ml/min/1,73 m² stwierdzono u 3 (5,5%) dzieci (2 z zespołem genów sąsiadujących). Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym mieli wyższe stężenie trójglicerydów, większy wymiar podłużny nerek i większe torbiele (22,6 ± 27,1 vs. 8,0 ± 5,3 mm). Rozmiar naczyniakomięśniakotłuszczaka korelował dodatnio z wiekiem (r = 0,470, p <0,001) oraz wskaźnikiem albuminowo-kreatyninowym w moczu (r = 0,444, p = 0,001). 1. Zmiany w nerkach są powszechne u dzieci ze stwardnieniem guzowatym, a najbardziej nasilone objawy nerkowe występują u pacjentów z zespołem genów sąsiadujących. 2. U dzieci ze stwardnieniem guzowatym wymiar naczyniakomięśniakotłuszczaków rośnie z wiekiem. 3. Naczyniakomięśniakotłuszczaki o dużym wymiarze są czynnikiem ryzyka zwiększonego wydalania albumin z moczem u tych chorych. 4. U dzieci ze stwardnieniem guzowatym duży wymiar torbieli stanowi czynnik ryzyka nadciśnienia tętniczego. 5. Wszyscy pacjenci pediatryczni ze stwardnieniem guzowatym powinni być objęci opieką nefrologa dziecięcego.
Glikokortykosteroidy umożliwiają skuteczne i stosunkowo szybkie opanowanie chorób o ciężkim, nagłym przebiegu, które do niedawna prowadziły do znacznej niepełnosprawności lub śmierci. Szczególnie istotne są przypadki zapalenia naczyń, w których czas rozpoczęcia i intensywność terapii silnie determinują jej efektywność, oraz stany przewlekłe, w których podjęte odpowiednie działanie znacznie wpływa na komfort życia pacjenta. W pierwszej części pracy omówiono ogólne zasady wykorzystania glikokortykosteroidów w leczeniu zapalenia naczyń, oparte na szczegółowych rekomendacjach ekspertów oraz wytycznych uznanych organizacji reumatologicznych. W przypadku rzadkich chorób przedstawiono doświadczenia badaczy oraz ogólnie przyjętą praktykę kliniczną. Druga część pracy prezentuje miejsce i rolę glikokortykosteroidów w kolejnych rzutach terapii innych chorób o podłożu reumatycznym, zarówno tych powszechnie występujących, jak i rzadkich. Niniejsze opracowanie podsumowuje aktualną, usystematyzowaną wiedzę na temat wykorzystania glikokortykosteroidów w terapii zapaleń naczyń oraz różnych chorób reumatycznych.
Tegoroczny Zjazd Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego odbył się w Katowicach w dniach 12–14 czerwca. Podczas wydarzenia przedstawiono aktualne stanowisko Towarzystwa dotyczące diagnostyki oraz nowoczesnego leczenia chorób nerek. Omówiono możliwości farmakologicznej nefroprotekcji w przewlekłej chorobie nerek. Kilka wykładów poświęcono nowoczesnym metodom leczenia hiperkaliemii. Zaprezentowano także zalecenia dotyczące stosowania dożylnych środków kontrastowych w grupie pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Ponadto omówiono możliwości terapeutyczne pozwalające zmniejszyć ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego w przewlekłej chorobie nerek. Istotną część Zjazdu stanowiły wykłady dotyczące chorób nerek uwarunkowanych genetycznie oraz nowoczesnych metod leczenia nefropatii IgA. Warsztaty umożliwiły zapoznanie się z ciekawymi przypadkami klinicznymi oraz zaktualizowanie wiedzy na temat korzyści płynących ze stosowania diety ubogobiałkowej u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek.
Rak nerki stanowi od 2 do 3% wszystkich nowotworów złośliwych na świecie. W Polsce wskaźniki 5-letniego przeżycia wynoszą około 58% dla obu płci. Ponad 70% nowotworów nerki rozpoznaje się w stadium ograniczonym regionalnie. W pozostałych przypadkach występują przerzuty do płuc, wątroby, kości, nadnerczy lub drugiej nerki. Umiejscowienie przerzutów w skórze jest rzadkością – stanowią one około 6% przypadków i wiążą się złym rokowaniem. W literaturze opisywano przerzuty raka nerkowokomórkowego w obrębie skóry głowy, szyi, tułowia, kończyn oraz narządów płciowych. W niniejszej pracy przedstawiono przypadek 73-letniego mężczyzny z przerzutem raka nerki do skóry policzka. Guz towarzyszył chorobie rozsianej do płuc, węzłów chłonnych klatki piersiowej oraz przerzutowi do drugiej nerki. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami pacjent po nefrektomii z powodu raka nerkowokomórkowego powinien pozostawać pod kontrolą, obejmującą – w zależności od grupy ryzyka – tomografię komputerową klatki piersiowej i jamy brzusznej oraz ultrasonografię jamy brzusznej. Jak się okazało, w opisywanym przypadku guz towarzyszył chorobie w stadium rozsiewu, m.in. do płuc. Po jednym cyklu paliatywnej immunoterapii ipilimumabem w skojarzeniu z niwolumabem nie stwierdzono regresji zmiany na policzku, a pacjent zmarł przed podaniem kolejnego cyklu z powodu progresji przerzutów do płuc. Jak wynika z piśmiennictwa oraz przedstawionego przypadku, przerzuty tego nowotworu mogą wystąpić zarówno w niedługim czasie po rozpoznaniu nowotworu, jak i wiele lat później. Zazwyczaj mają postać pojedynczego, szybko rosnącego guza w dowolnej lokalizacji skóry, który jednak towarzyszy przerzutom (pojedynczym lub mnogim) w innych narządach. Mając na uwadze dostępność terapii, jak choćby inhibitorów kinazy tyrozynowej, tak ważna jest okresowa kontrola chorego, obejmująca nie tylko badania obrazowe i laboratoryjne, ale również wywiad dotyczący nietypowych dolegliwości oraz badanie skóry, a także zdecydowane, szybkie reagowanie na wszelkie podejrzane zmiany.
Guzy chromochłonne i przyzwojaki to rzadkie nowotwory neuroendokrynne, będące istotną przyczyną wtórnego nadciśnienia tętniczego. Manifestują się zróżnicowanym obrazem klinicznym, obejmującym zagrażające życiu przełomy nadciśnieniowe. Dominującym objawem klinicznym jest utrzymujące się utrwalone nadciśnienie tętnicze, którego częstość występowania znacznie przewyższa nadciśnienie napadowe. W populacji pediatrycznej 70–80% nowotworów ma podłoże genetyczne. Dziedziczne guzy chromochłonne i przyzwojaki objawiają się wczesnym rozwojem guza, obustronnym występowaniem, wieloogniskowością, lokalizacją głównie pozanadnerczową oraz zwiększonym ryzykiem wznowy. Pomiar stężenia wolnych metoksykatecholamin w osoczu jest uznawany za złoty standard diagnostyczny ze względu na jego wysoką czułość i wiarygodne wartości referencyjne u dzieci. Badania z zakresu medycyny nuklearnej odgrywają kluczową rolę w diagnostyce tych nowotworów, cechując się wysoką czułością i swoistością. Są one stosowane w ocenie zasięgu regionalnego, wieloogniskowości oraz obecności przerzutów. Podstawową metodą terapeutyczną jest resekcja chirurgiczna, poprzedzona odpowiednim przygotowaniem okołooperacyjnym. U wszystkich pacjentów pediatrycznych z potwierdzonym rozpoznaniem rekomenduje się przeprowadzenie badań genetycznych i wdrożenie poradnictwa genetycznego. Dowody naukowe oraz badania kliniczne dotyczące guzów chromochłonnych i przyzwojaków w populacji dziecięcej są ograniczone. Proces diagnostyki i leczenia stanowi wyzwanie, często wymagając wielospecjalistycznego podejścia. Celem pracy jest przedstawienie obrazu klinicznego, podłoża genetycznego, diagnostyki oraz leczenia guzów chromochłonnych i przyzwojaków u dzieci i młodzieży.
Obecna sytuacja geopolityczna oraz trwające konflikty zbrojne o zasięgu międzynarodowym skłaniają do refleksji na temat poziomu przygotowania kadr medycznych na wypadek konieczności ich udziału w realnym konflikcie zbrojnym. Z tego powodu autorzy postanowili poddać ocenie kompetencje lekarzy stażystów, a więc osób rozpoczynających karierę zawodową, realizujących aktualny program nauczania. Opracowano autorski formularz składający się z 10 zamkniętych pytań jednokrotnego wyboru, mający ocenić znajomość procedur opracowanych przez Komitet Tactical Combat Casualty Care (TCCC). Średni wynik uzyskany przez lekarzy stażystów wyniósł niespełna 30% poprawnych odpowiedzi. Dodatkowo udało się ustalić obszary, które stanowią największą trudność dla respondentów, takie jak antybiotykoterapia czy tamowanie krwotoków. Uzyskane wyniki wskazują na potrzebę rozważenia rozszerzenia programu nauczania na kierunku lekarskim o treści obejmujące zagadnienia z zakresu TCCC, a także wykorzystania zagranicznych doświadczeń w celu rozwijania współpracy szkoleniowej o zasięgu międzynarodowym.
