The article traces the history of a collection of human remains and cultural artifacts acquired in Australia through colonial violence by the German scholar Hermann Klaatsch (1863−1916) in the early 1900s that, after 1945, became a property of Polish state. The main focus is put on the uses of this collection by anthropologists and museum professionals in post-war Poland, including the management of the collection and its institutional assignment (its preservation, divisions, transfers, and merging with other collections), as well as the ways it was studied and described, both in terms of anthropological or ethnographic exploration and provenance research. Klaatsch’s legacy entangles contemporary Poland, a country that has never had its own overseas colonies, with German colonial past from which Polish museum and university collections indirectly profited.
In 2016, the Yawuru community, the Indigenous people of the country around Broome in the north of Western Australia, discovered that the bones of their ancestors had been taken from their country and placed in museum collections in Europe, Asia, and America. To date, Yawuru have located thirty two ancestors, have been found, including those collected by Hermann Klaatsch and held in the University of Breslau, Poland. Each ancestor tells a story that, collectively, reveals and confirms the harsh truths of the colonial encounter from the time of the first attempts at the settlement of Yawuru country in the 1860s to the mid-1900s. It is a story that exposes the collusion between the State, the Church, and the settlers in the further violation and dehumanisation of First Nations peoples in the northwest of Australia.
This article analyzes the Sensitive Legacy conference (Wrocław, 2024) as a case study of how the ethics of care can be operationalized in academic, museum, and NGO contexts. By examining the event’s approach, interdisciplinary dialogue, cooperation, and the involvement of Indigenous representatives, the article highlights the paradigm shift from traditional, detached approaches to heritage preservation toward a relational and community-centered model. The ethics of care, rooted in the work of Carol Gilligan, Joan Tronto, and Karen E. Till, is explored as a moral and political framework that informs collaborative heritage practices in a specific geographic and urban context. The paper emphasizes the role of NGOs—particularly the Urban Memory Foundation—as key actors in reshaping institutional responsibilities through advocacy, dialogue, and inclusive memory work. The conference’s focus on the repatriation of human remains and difficult colonial-era collections created in Germany, and now part of Polish collections due to the post-WWII border shifts and property transfers, illustrates how heritage institutions can move beyond knowledge production toward ethical restitution and reconciliation. Drawing on international cooperation between Australian, German, and Polish partners, the article demonstrates how universities and NGOs can co-create new practices for ethically engaging with sensitive heritage.
The repatriation of First Nations Australian Ancestral Remains has a much longer history than is often realized. From the early decades of the 1800s onwards, European visitors and settlers documented First Nations Australians attempting to resist the removal of Ancestral Remains. By the 1970s, First Nations Australian communities had enough political agency within Australian society to mount organised campaigns against further disturbances of graves and publicly challenge arguments against reburial. From the mid-1990s, Australian federal and state governments responded to increasing public support for repatriation by committing funds to provenance research and supporting negotiations by elders and community leaders. Repatriations from overseas institutions have gathered pace since the early 2000s. Despite this trajectory, misunderstandings around repatriation persist. I outline some of the misunderstandings I have encountered to date, in particular as an employee of the Australian Embassy in Berlin from 2011 to 2015, and seek to counteract these by drawing on the words and actions of First Nations Australians I have been privileged to meet and work with. I conclude by suggesting various resources for those wishing to learn more about First Nations Australian perspectives on repatriation.
Hermann Klaatsch (1863–1916) was a Berlin-born medical doctor, comparative anatomist, and physical anthropologist. During his time in Australia (1904–1907), he also became a collector of ethnographic artifacts and a knowledgeable, interdisciplinary researcher in Indigenous society, (material) culture, language, religion, and many other facets of Indigenous life. However, he is also known for obtaining human remains from Indigenous Australians, like skulls, skeletons, and skeletal parts, in various, often unethical ways. His personal archival documents about his Australian journey, now housed in the archive of the World Cultures Department at the Reiss-Engelhorn-Museums in Mannheim, Germany, offer new insights into these issues. I address them here in detail and with special reference to Klaatsch’s collections in Poland today (Warsaw, Wrocław).
The paper addresses the adaptation of the post-German legacy in the Polish city of Wrocław after 1945, as well as the transfer and the dispersal of the collection. How complicated a process was initiated at that time is evidenced by the fact that to this day not all components of the acquired property have been sufficiently researched or catalogued. In particular, those items that were considered sensitive remained in storage for decades. These included, among others, archaeological and ethnographic collections. Interestingly, both groups of collections came from two German museums at the University of Wrocław: the Archaeological Museum and the Anthropological-Ethnographic Museum, which had no continuators in Polish Wrocław. The collections of these museums that survived after the war became susceptible to dispersal. Some were incorporated into the collections of the departments and institutes of the University of Wrocław, but the most valuable objects were transported to Warsaw. This happened, among others, with the archaeological and ethnographic collections, which serve as examples to present attempts to implement methodological proposals from the contemporary humanities that can support research on dissonant heritage.
The article discusses photographs taken by Hermann Klaatsch in 1906 during his research at a prison in Wyndham, Australia. The anthropologist stayed there during his three-year research trip to Australia (1904–1907). The text attempts to answer the question of whether Klaatsch’s photographs of prisoners, copies of which are held in the collections of the Human Biology Museum at the University of Wrocław, can be considered interventionist photographs. The context for the analyses presented is the interpretation of photographs taken by people associated with the Congo Reform Association in the Congo in the early 20th century and an analysis of how they were used, as presented in Sharon Sliwinski’s article titled “Childhood of human rights: The Kodak on the Congo” and the doctoral thesis by Mark Anthony Sealy Decolonizing the Camera: Photography in Racial Time. The article traces the use of Klaatsch’s photographs—both by him and by other researchers— and how they were perceived by the public.
The article describes the process of planning and creating the exhibition Entangled: Historical Non-European Ethnographic Collection of the University of Wrocław. It tells the story of the Anthropological and Ethnographic Museum in Breslau (now Wrocław) and its collections. The main assumption of the curators, Urszula Bończuk-Dawidziuk and Agata Stasińska, were to change the narratives used so far, broaden the perspective in research on non-European artifacts, and focus on materials that, despite addressing a difficult topic, do not promote harmful stereotypes. A critical analysis of the figure of a collector, leading to a break with his primacy, was also extremely important. The core of the exhibition consists of artifacts from the Museum of the University of Wrocław and the State Ethnographic Museum in Warsaw. Most of them originate from pre-war Wrocław. Each one has been described as created by an artist who is now unknown, which has allowed their significance to be emphasized and their memory to be restored. The exhibition is divided into five parts. The first tells the story of colonialism, focusing in particular on the German Empire. The following one concern the Museum of Anthropology and Ethnography in former Wrocław and the ways in which the objects were acquired for this type of institution. The exhibition also addresses the issue of the subjectivity of collections, which is always influenced by their owners. The last part of the display is devoted to looking into the future, which undoubtedly brings changes and opens us up to the need for discussion.
This essay examines the evolving intellectual trajectory of Hermann Klaatsch (1863– 1916), whose anthropological fieldwork in Australia (1904–1907) involved the ruthless theft of Aboriginal ancestral bodily remains. While recent discussion has rightly focused on the ethical implications of his plundering of the dead, my concern here is to situate Klaatsch within the intellectual currents of late nineteenth- and early twentieth-century evolutionary science. I trace his movement from comparative morphology to a revisionist Darwinian model of branching human development, shaped in dialogue with Otto Schoetensack and grounded in the hypothesis that the Indo-Australian archipelago might be the site of humankind’s origins. Klaatsch’s interpretation of Indigenous Australians as “living fossils” offered what he saw as unique evidence of early humanity, but in doing so he reinforced already perniciously persuasive Eurocentric narratives of cultural primitivity. The essay argues that the enduring legacy of Klaatsch’s work lies not only in the trauma caused by his theft of ancestral remains, but also in the discursive power of the knowledge he produced—knowledge that underwrote settler-colonial ideologies of racial hierarchy, the necessity for Indigenous “protection” from modernity, and the possibility of gradual selective biological “assimilation” of Aboriginal people within settler society. Repatriation of the ancestral remains that Klaatsch collected from scientific institutions is an ethical imperative, but so too is recognition of the long-lasting intellectual and social consequences of the evolutionary ideas and arguments which informed his Australian research.
Romowie i Romki — największa mniejszość etniczna w Europie — przez wieki definiowani byli przez społeczeństwa większościowe, często w sposób stygmatyzujący i egzotyzujący. W artykule autorka podejmuje analizę współczesnej walki o uznanie tej grupy, ukazując procesy redefinicji romskiej tożsamości w perspektywie zwrotu performatywnego. Od międzynarodowego aktywizmu po codzienne działania Romek — przedstawiona zostaje zmiana postrzegania romskości jako dynamicznego, performatywnego procesu samostanowienia. Szczególną uwagę poświęcono kobietom jako agentkom zmiany. Ich działalność przełamuje stereotypy zarówno wewnątrz społeczności romskich, jak i w relacjach z większością.
Artykuł przyjmuje perspektywę książki Mirosława Kocura We władzy teatru. Aktorzy i widzowie w antycznym Rzymie. Sprawdza tezę w odniesieniu do Autobiografii Józefa Flawiusza. Poszukuje w źródle pojęć, terminów i działań związanych ze sztuką teatralną. Tekst wskazuje na wielowarstwową tożsamość Flawiusza, która okazuje się dużo bardziej złożona i skomplikowana niż dotychczas przyjmowano. Wreszcie podejmuje próbę interpretacji aksjologicznej poszczególnych ról odrywanych przez autora źródła.
Autor artykułu przedstawia okoliczności towarzyszące pracom Teatru Ósmego Dnia nad spektaklem zatytułowanym Kafka: [tekst urywa się] w kontekście dawniejszej historii poznańskiego zespołu i ogólnie dziejów tak zwanego teatru alternatywnego, w odniesieniu do obecnych dokonań grupy, jej aktualnej sytuacji i prowadzonych przez nią poszukiwań artystycznych, wreszcie pod kątem współczesnej polskiej recepcji twórczości Franza Kafki.
W artykule analizowane są doświadczenia Mirosława Kocura, antropologa teatru i kulturoznawcy, związane z jego wyprawą na archipelag wysp Księcia Jorku (Nowa Gwinea), gdzie poprzez praktykę immersji w naturę („zanurzenie”) formułuje paradoksalną definicję rdzenności jako „pustki”. Zestawiając badania, w których brał udział Kocur, z francuską wyprawą Dakar-Dżibuti (1931–1933), autorka podkreśla różnice w podejściu klasycznej etnografii i polskiego badacza. Autorka artykułu rozważa, czy Kocur poprzez swoje doświadczenia staje się badaczem indygenicznym — niekoniecznie tubylcem, ale kimś, kto przyjmuje lokalną filozofię poznania i uczestniczy w dziedzictwie kulturowym. W tym kontekście przywołuje koncepcje dziedzictwa Laurajane Smith i Rodneya Harrisona, które wskazują, że jest ono żywym, performatywnym procesem, a nie zbiorem materialnych obiektów. Tekst kończy refleksja nad tym, że rdzenność może być nie tyle kategorią etniczną, co wyborem przynależności i sposobem bycia w świecie otwartym na inne kultury, ich rytuały i duchowość.
Współcześni etnomuzykolodzy podkreślają, że praktyki etnograficzne powinny mieć dialektyczny charakter i opierać się na współpracy badacza z badanymi. Tradycyjną relację władzy między nimi zastępuje dialog, interaktywny proces, w którym uczestniczą obydwie strony. Użytecznym narzędziem w badaniach może być teoria polifonii i dialogiczności Michaiła Bachtina, adaptowana przez przedstawicieli różnych gałęzi nauk humanistycznych i społecznych, a od lat dziewięćdziesiątych również przez muzykologów. Po nakreśleniu głównych założeń tej teorii, związanej z takimi pojęciami jak „polifonia”, „dialog”, „heteroglosia”, „chronotop” i „karnawalizacja” zostały omówione możliwe inspiracje do badań nad zjawiskami muzycznymi. Korzystając z tych pojęć, autorka podjęła próbę opisu kultury muzycznej grup polonijnych żyjących w wieloetnicznym środowisku w Brazylii, gdzie prowadziła badania terenowe ze studentami z Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Celem niniejszego artykułu jest ukazanie kierunków rozwoju opery od połowy lat siedemdziesiątych XX wieku do czasów współczesnych, z uwzględnieniem między innymi oper, w których wykorzystana została nowa technologia. W niniejszym artykule postawiona zostanie hipoteza, iż okres ten, mierzony sukcesami takich muzycznych arcydzieł jak trylogia oper portretowych Philipa Glassa czy opera Nixon w Chinach Johna Adamsa, można określić jako renesans opery na przełomie XX i XXI wieku. Wiele ze skomponowanych w ostatnim pięćdziesięcioleciu dzieł weszło do repertuaru czołowych teatrów operowych, zadziwiając współczesne audytoria nowymi, oryginalnymi koncepcjami muzyczno-wizualnymi, eksplorując nowe treści i stawiając wyzwania tradycyjnym ujęciom gatunku.
Artykuł koncentruje się na publicznych wystąpieniach Orsona Wellesa i performatywnym charakterze jego autoprezentacji — ze szczególnym uwzględnieniem dwóch długich sesji Q&A, zarejestrowanych na początku lat osiemdziesiątych XX wieku na University of Southern California oraz w Cinémathèque Française. Choć nagrania te powstały krótko przed śmiercią artysty, dopiero niedawno zostały udostępnione w całości szerszej publiczności, w odrestaurowanej wersji. Mimo swojej wartości nie doczekały się dotąd szerszej analizy — ich ponowna obecność w obiegu stwarza więc dobrą okazję do przyjrzenia się ich znaczeniu i formie. Analiza skupia się na strategiach autokreacyjnych obecnych w zachowaniu i wypowiedziach Wellesa, które sytuują go w przestrzeni pomiędzy sztuką a życiem. Szczególną uwagę poświęcono jego konsekwentnemu posługiwaniu się ironią, hiperbolą i świadomym stylizowaniem własnego wizerunku. Autor Obywatela Kane’a jawi się jako świadomy performer, wykorzystujący formułę spotkania z publicznością do podtrzymywania i aktualizowania swojej medialnej tożsamości, zacierając granice między rolą artysty a postacią publiczną.
Wychodząc od klasycznej już pracy Avishaia Margalita The Decent Society, poświęconej idei społeczeństwa nieupokarzającego oraz znaczenia upokorzenia w życiu jednostek i społeczeństw, tekst podejmuje problem miejsca zwierząt w przyzwoitym społeczeństwie. Na marginesie rozważań Margalita autorka stawia pytanie o to, czy można upokorzyć zwierzę. Przywołując teksty prawne, filozoficzne i literackie, prezentuje sposoby myślenia o upokorzeniu zwierząt i argumenty na rzecz ochrony zwierząt przed poniżaniem.
