مقدمه: روابط ممالیک مصر و ایلخانان ایران در سده‌های هفتم و هشتم هجری، عموماً در چارچوب خصومت‌های نظامی و رقابت‌های ایدئولوژیک تحلیل شده است. با این حال، شواهد تاریخی و هنری نشان می‌دهد که هم‌زمان با تقابل سیاسی، شبکه‌هایی از تعامل فرهنگی و گردش عناصر بصری میان دو قلمرو فعال بوده است. هدف این پژوهش تبیین سازوکار این انتقال و بازآرایی در چارچوب گفتمان اقتدار مملوکی و مسئله اصلی آن است که چگونه در شرایطی که گفتمان رسمی ممالیک بر تمایز از مغولان تأکید داشت، مؤلفه‌هایی از فرهنگ بصری ایران ایلخانی به‌صورت گزینشی در هنر مملوکی حضور یافت.روش پژوهش: این پژوهش از نوع کیفی، با روش تاریخی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی است. داده‌ها از دو دسته منبع گردآوری شده‌اند: منابع تاریخی، برای بازسازی زمینۀ سیاسی و مجاری ارتباطی و آثار هنری منتخب، شامل فلزکاری درباری، قرآن‌های فاخر و معماری یادمانی. تحلیل بر اساس بررسی سازماندهی عناصر بصری، شیوۀ ترکیب‌بندی و کارکرد نمادین آثار انجام شده است.یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که استمرار تعامل هنری میان ایران ایلخانی و مصر مملوکی، حاصل شبکه‌های مبادله در بستر خصومت سیاسی بوده است. تجارت، دیپلماسی هدایا پس از صلح ۷۲۳ ق و جابه‌جایی صنعتگران و صوفیان، امکان گردش عناصر بصری و مهارت‌های فنی را فراهم کرد. آنچه به قاهره منتقل شد، صرفاً نقش‌مایه‌ای مستقل نبود، بلکه شیوه‌های ترکیب‌بندی، قواعد کارگاهی و منطق نمایش شکوه نیز انتقال یافت.نتیجه‌گیری: هم‌زمانی خصومت سیاسی و تعامل هنری حاصل هم‌زیستی دو منطق متفاوت است: تقابل در سطح گفتمان مشروعیت و استمرار پیوند در سطح مبادلات و تولیدات فرهنگی. بدین‌ترتیب، هنر به عرصه‌ای برای بازتعریف مشروعیت و نمایش اقتدار در بستر رقابت سیاسی تبدیل شده است.
مقدمه: ترکیب‌بندی و آموزش آن در هنرهای تجسمی، به‌ویژه در رشتۀ نقاشی، از بنیادی‌ترین مباحث آموزشی و عملی این حوزه است؛ تا آنجا که ساخت یک تصویر بدون درک مفاهیم و اصول اجرایی آن ممکن نیست. از این‌رو، هدف این پژوهش تدوین مفاهیم اصلی و روش‌های اجرایی آن از طریق تحلیل محتوای منابع معتبر به منظور جبران خلأ موجود در آموزش نقاشی است. بر این اساس، پرسش اصلی پژوهش آن است که مبانی ترکیب‌بندی مشترک در متون آموزشی موجود شامل چه مؤلفه‌ها و اصول اجرایی است؟روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف بنیادی، از نظر روش توصیفی از نوع تحلیل محتوا و از نظر تحلیل داده‌ها کیفی است و اطلاعات آن به‌صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده است. در تحلیل سه‌مرحله‌ای مقوله‌بندی، از میان بیش از ۶۵ منبع شناسایی‌شده که پس از حذف موارد تکراری و بر اساس اعتبار و جامعیت، ۳۴ منبع انتخاب و کدهای بازِ تکرارشونده در حداقل پنج منبع مبنای استخراج مقوله‌های اصلی قرار گرفتند.یافته‌ها: منابع پیشین که به نظر عمدتاً فاقد روش‌های اجرایی منسجم و کامل بودند در این مطالعه ۶۱ کد عملی ترکیب بندی شناسایی شد که در قالب شش مقوله اصلی (تناسب، ساختار تیره‌روشن، انتزاع شکل و زمینه، انسجام، امتداد و انواع ساختار ترکیب‌بندی) سازماندهی می‌شوند و چارچوبی جامع و سلسله مراتبی همراه با جزئیات قابل اجرا در آموزش نقاشی ارائه می‌دهد.نتیجه‌گیری: براساس نتایج این پژوهش می‌توان آموزش ترکیب‌بندی را به یک فرایند آموزشی مبتنی بر مراحل عینی تبدیل کرد. این چارچوب، زمینه را برای طراحی یک «واحد درسی مستقل» در رشته نقاشی و خروج از آموزش متکی بر آزمون و خطا فراهم می‌کند.
مقدمه: هم‌راستایی میان آموزش دانشگاهی گرافیک و الزامات حرفه‌ای، یکی از معیارهای کلیدی در اثربخشی برنامه‌های درسی دانشگاهی است. آموزش کارگاهی، به‌عنوان بستر اصلی یادگیری تجربی در رشته گرافیک، می‌بایست واجد ویژگی‌هایی همچون ارتباط با مسائل واقعی، یادگیری مشارکتی، بازخورد چندمنبعی و ارزیابی حرفه‌ای باشد. نظریۀ یادگیری اصیل، با ارائه نُه مؤلفه کلیدی توسط هرینگتون و اولیور، چارچوبی برای سنجش اصالت آموزشی فراهم می‌آورد. این پژوهش باهدف تحلیل محتوای سرفصل‌های مصوب دروس کارگاهی کارشناسی گرافیک در ایران بر پایۀ مؤلفه‌های یادگیری اصیل، درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال است که محتوای سرفصل‌های رسمی دروس کارگاهی کارشناسی گرافیک در دانشگاه‌های ایران تا چه میزان با مؤلفه‌های یادگیری اصیل همخوانی دارد؟روش پژوهش: این پژوهش به‌صورت توصیفی- تحلیلی و با رویکرد ترکیبی انجام شد. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار مبتنی بر مدل نُه‌گانه هرینگتون بود. در گام نخست، مؤلفه‌های یادگیری اصیل در بستر آموزش گرافیک مصداق‌یابی شدند. سپس ۴۲ عنوان درس کارگاهی مصوب وزارت علوم، به‌عنوان جامعه پژوهش انتخاب شد و متن سرفصل‌های رسمی آن‌ها، شامل اهداف، روش‌های تدریس و شیوه‌های ارزشیابی مورد تحلیل قرار گرفت. در ادامه، داده‌های حاصل با بهره‌گیری از تحلیل توصیفی تفسیر شدند.یافته‌ها: بر اساس تحلیل محتوای سرفصل‌های مصوب، مؤلفه «حمایت آموزشی» در تمامی دروس حضور دارد و «بازتاب‌گری» نیز در بخش قابل‌توجهی از سرفصل‌ها مشاهده می‌شود. در مقابل، مؤلفه‌هایی همچون «زمینۀ اصیل»، «ارزیابی اصیل»، «بازخورد چندمنبعی» و «یادگیری مشارکتی» حضوری محدود دارند یا به‌صورت ساختاری در برنامه‌ها پیش‌بینی نشده‌اند. این توزیع نامتوازن، نشان‌دهندۀ تمرکز بیشتر برنامه‌های درسی بر هدایت آموزشی، در مقایسه با بازآفرینی شرایط حرفه‌ای و تعاملات چندسویه در سطح برنامه درسی مصوب است.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد در سرفصل‌های رسمی دروس کارگاهی کارشناسی گرافیک، تنها بخشی از مؤلفه‌های یادگیری اصیل در ساختار برنامه بازتاب یافته‌اند و پیش‌بینی آن‌ها به‌صورت نظام‌مند صورت نگرفته است. این وضعیت بیانگر آن است که در سطح برنامۀ درسی مصوب، پیوندی ساختاری و کامل میان آموزش کارگاهی و زیست‌بوم حرفه‌ای طراحی گرافیک برقرار نشده و میزان انطباق با الگوی یادگیری اصیل نسبی و محدود است.
مقدمه: در دورة صفوی، هنر و معماری به‌مثابة رسانه‌ای راهبردی برای بازنمایی قدرت نرم به‌کار گرفته شد. کاخ چهل‌ستون اصفهان با دیوارنگاره‌های آیینی، بزمی و رزمی، نه‌تنها روایتگر رویدادهای سیاسی و فرهنگی است، بلکه در چارچوب نظری قدرت نرم «جوزف نای»، در تثبیت مشروعیت سیاسی، تقویت جاذبة فرهنگی و انتقال پیام‌های دیپلماتیک نیز نقش ایفا می‌کند. هدف این پژوهش، تحلیل شبکه‌ای از دلالت‌های بصری، فضایی و مادی در سه دیوارنگارة شاخص کاخ چهل‌ستون صفوی است که در شکل‌گیری گفتمان اقتدار صفویان مؤثر بوده‌اند. پرسش اصلی پژوهش این است که این دیوارنگاره‌ها چگونه از طریق نشانه‌های آیینی، آرایش فضایی و نمادهای مادی، در چارچوب نظریة قدرت نرم نای و با تمرکز بر سه منبع فرهنگ، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی، به تولید و بازنمایی قدرت نرم می‌پردازند؟روش پژوهش: پژوهش حاضر به‌روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده است. داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی و تصاویر آرشیوی گردآوری شده‌اند. سه دیوارنگاره شاخص، بر اساس چارچوب نظری قدرت نرم جوزف نای و با بهره‌گیری از تحلیل توصیفی- تفسیری عناصر بصری و فضایی، با تمرکز بر سه مؤلفة فرهنگ، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد مؤلفة فرهنگی، از طریق تلفیق آیین‌مندی، پوشش و اشیای فاخر و عناصر موسیقایی، شکوفایی فرهنگ صفوی را به عاملی جذاب و اثرگذار بدل کرده است. در ُبعد ارزش‌های سیاسی، جایگاه مرکزی شاه، صف‌آرایی منظم و ترکیب‌بندی دقیق صحنه‌ها، نوعی اقتدار نمایشی و مشروعیت فره‌مند را القا می‌کند. مؤلفة سیاست خارجی نیز با تأکید بر شکوه تشریفات پذیرایی و تصویر پیروزی‌های رزمی، پیام‌هایی از اعتماد، اتحاد و بازدارندگی را منتقل ساخته و هنر تصویری را به ابزاری در خدمت دیپلماسی فرهنگی تبدیل کرده است.نتیجه‌گیری: برآیند تعامل این سه مؤلفه (فرهنگی، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی)، الگویی هم‌افزا از قدرت نرم صفوی را آشکار می‌سازد که از طریق جاذبه فرهنگی، انسجام سیاسی و راهبردهای ارتباطی، تصویری هم‌زمان جذاب و مقتدر از حکومت صفوی در ذهن مخاطبان داخلی و خارجی تثبیت می‌کند.
مقدمه: با ظهور فناوری‌های مولد، ضرورت بازنگری در برنامه‌های آموزشی هنر بیش از پیش برجسته شده است. در این پژوهش که باهدف واکاوی تأثیرات بنیادین هوش مصنوعی بر پارادایم آموزش هنر و تبیین چالش‌های پیش روی خلاقیت فردی و مشروعیت هنری انجام شده، پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه می‌توان در بستر جامعه شبکه‌ای، اصالت آثار هنری را حفظ و معیارهای جدیدی برای ارزیابی کیفیت آموزشی تدوین کرد؟روش پژوهش: این پژوهش با رویکردی کیفی و به شیوه توصیفی- تحلیلی بهره‌گیری از چارچوب نظری پیر بوردیو (سرمایه فرهنگی و میدان هنر) و مانول کاستلز (جامعه شبکه‌ای و اقتصاد اطلاعاتی)، به تحلیل داده‌ها حاصل از منابع کتابخانه‌ای (2024-2017) و تجربه‌های کارگاهی می‌پردازد.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی، فراتر از یک ابزار آموزشی، موجب بازتعریف خلاقیت، سرمایه فرهنگی و شیوه‌های ارزیابی در آموزش هنر شده است. همچنین، مدیریت آگاهانه ابزارهای هوش مصنوعی توسط هنرجویان از یکدست شدن آثار جلوگیری کرده و به حفظ خلاقیت فردی کمک می‌کند، ازاین‌رو ارزیابی آموزش هنر باید از رویکرد محصول‌محور به ارزیابی فرآیندمحور و مبتنی بر شواهد کیفی تغییر یابد.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مسئله اصلی آموزش هنر در عصر هوش مصنوعی، استفاده یا عدم استفاده از این فناوری نیست، بلکه مدیریت آگاهانه آن در فرایند خلق هنری است. در این چارچوب، حفظ اصالت و خلاقیت آثار به نقش راهبردی هنرجو در هدایت فرایند ایده‌پردازی و تولید اثر وابسته است. بر این اساس، بازنگری در برنامه‌های درسی، استقرار نظام ارزیابی فرآیندمحور و تدوین چارچوب‌های اخلاقی برای بهره‌گیری از هوش مصنوعی، از الزامات تحول آموزش هنر در جامعه شبکه‌ای به شمار می‌رود.
