W obliczu narastających wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi, degradacją gleb oraz rosnącym zapotrzebowaniem na żywność, rolnictwo cyfrowe stanowi kluczowy element transformacji sektora rolnego w kierunku zrównoważonego rozwoju. Celem artykułu jest zaprezentowanie koncepcji rolnictwa cyfrowego oraz wskazanie możliwości zastosowania innowacyjnych technologii w sektorze rolnym. W opracowaniu uwypuklono aktualne trendy i stan cyfryzacji rolnictwa w Polsce. Zwrócono uwagę na założenia, cele, wytyczne dla systemów rolnictwa cyfrowego formułowane w deklaracjach i dokumentach strategicznych. Zobrazowano innowacyjne, cyfrowe technologie stosowane w produkcji rolnej, korzyści z nich wynikające oraz bariery utrudniające ich wdrażanie. Kluczowe działania przyspieszające proces cyfryzacji w sektorze rolnym to wsparcie finansowe, edukacja oraz integracja nowych technologii z istniejącą infrastrukturą gospodarstw rolnych.
Wśród działań mających na celu kształtowanie przestrzeni publicznej miast, tj. jej estetyzowanie, ożywianie, animowanie i rewitalizowanie czy zawłaszczanie, ogromną rolę odegrały działania kulturalne i praktyki artystyczne. Jednym z przejawów takich praktyk jest sztuka publiczna. Pomimo dostrzeganych związków między działalnością artystyczną a przestrzenią, sztuka publiczna nie jest często przedmiotem badań geograficznych. W rezultacie nadal brakuje spójnych podstaw teoretycznych, które integrowałyby istniejące podejścia dotyczące relacji między sztuką a przestrzenią, co utrudnia badanie bardziej ogólnych relacji. W niniejszej książce uwagę poświęcono zatem relacji między sztuką publiczną a wielkomiejską przestrzenią publiczną.
W artykule zaproponowano metodykę tworzenia jakościowych prognoz umiejętności istotnych dla rozwoju regionalnych inteligentnych specjalizacji, a następnie wskazano priorytetowe umiejętności przekrojowe i zawodowe dla pięciu inteligentnych specjalizacji województwa lubelskiego: I. Żywność wysokiej jakości, II. Zielona gospodarka, III. Zdrowe społeczeństwo, IV. Cyfrowe społeczeństwo oraz V. Technologie materiałowe, procesy produkcyjne i logistyczne. Prognozy oparto na wynikach 60 wywiadów z przedstawicielami przedsiębiorstw oraz na badaniu delfickim z udziałem 40 ekspertów regionalnego rynku pracy. Realizacja podobnych prognoz na regionalnych rynkach pracy może poprawić rezultaty regionalnych strategii innowacji opartych na koncepcji inteligentnych specjalizacji dzięki lepszemu powiązaniu polityki innowacyjnej z regionalnymi zasobami wiedzy i terytorialnie ukierunkowaną polityką edukacyjną.
The purpose of this paper is to propose a model approach to the land development decision-making process that formally incorporates opportunity costs. Drawing on the experiences of municipalities in the Silesian Voivodeship regarding the analysis of post-industrial land development, the study used content analysis of project documents and the BPMN (Business Process Model and Notation) notation to develop an innovative decision process model. The research identified key required stages, including socio-economic analysis, social participation, financial efficiency analysis, and comprehensive economic and environmental analyses that quantify both costs and benefits. Crucially, the model mandates a systematic analysis of alternative options and introduces a formal decision gateway based on the acceptable level of quantified opportunity costs, including their often-neglected social and ecological dimensions. This framework offers a practical tool for decision-makers at the local government level, enabling a more holistic, sustainable, and economically optimal approach to land use planning by directly addressing the trade-offs inherent in resource allocation.
W artykule analizowany jest wpływ wsparcia instytucjonalnego na zatrudnienie zgodne z kwalifikacjami obywateli Ukrainy w województwach łódzkim i śląskim. Celem badania jest identyfikacja działań sprzyjających wykorzystaniu potencjału zawodowego migrantów. Analiza opiera się na ankiecie z 2024 r. (680 osób, migranci przedwojenni i uchodźcy) oraz wykorzystuje regresję logistyczną do oceny wpływu kursów języka polskiego, pomocy w znalezieniu pracy i szkoleń zawodowych na szanse zatrudnienia. Wyniki wskazują, że kursy językowe znacząco zwiększają te szanse w obu regionach; dodatkowo w Łódzkiem istotne są kursy przekwalifikowujące, a w Śląskiem – pomoc w poszukiwaniu pracy.
W artykule skupiono się na znaczeniu zieleni w budowaniu atrakcyjności dużego miasta dla mieszkańców i innych użytkowników, ze szczególnym uwzględnieniem ludzi młodych. Jako studium przypadku wybrano Wrocław. Podstawową metodą badawczą był sondaż diagnostyczny. Badanie przeprowadzono wśród studentów kierunku nieruchomości i gospodarka przestrzenna. Wyniki badania pokazały, że zieleń odgrywa dużą rolę wśród czynników decydujących o atrakcyjności Wrocławia, natomiast stopień nasycenia zielenią miejską wywołuje umiarkowaną satysfakcję i oczekuje się jego wzrostu. Szczególnie podkreślano konieczność zazieleniania centrum miasta, w tym Rynku i jego okolic. Oceniono, że zieleń miejska właściwie wypełnia funkcje: społeczną i ekonomiczną, natomiast w niewystarczającym stopniu spełnia funkcję ekologiczną.
The study examined how European Funds contribute to reduce socio-economic disparities across Polish sub-regions. It did not confirm either opposing or comlementary effects of Cohesion Policy and the Common Agricultural Policy. Cohesion Policy showed a clearer pro-development impact, especially on employment growth and entrepreneurship, although with a slight increase in disparities between sub-regions. Ex-penditures supporting enterprises, human capital, the information society and R&D were particularly important for regional development dynamics. By contrast, investments in quality of life and CAP spending did not influence the reduction of relative or absolute poverty. The modernisation-oriented character of CAP may have contributed to growing disparities in registered unemployment, but the mechanisms behind this relationship require further, including qualitative, research.
This paper examines the key success factors and major barriers to the development of bike-sharing systems (BSSs) in cities of varying sizes. Using the Mevo 2.0 system in the Gdańsk–Gdynia–Sopot metropolitan area as a case study and benchmarking it against 63 Polish BSSs, the analysis reveals that large cities face challenges related to financial constraints and spatial planning, while medium-sized cities demonstrate better BSS performance. An excessive number of BSSs can lead to communication issues and oversupply. Therefore, city authorities should prioritize public participation, infrastructure investments, and spatial planning to enhance BSS efficiency.
This article examines the factors influencing the adaptive reuse of post-industrial waterfront areas, emphasizing the strategic role of culture and water-related location contexts in revitalization processes. The study aims not only to identify enabling and inhibiting conditions of post-industrial transformation, but also to develop recommendations for planning, governance, and policy-making that support socially inclusive and sustainable regeneration. Using a comparative qualitative analysis of three European case studies – the Gdańsk Shipyard (Poland), the Ostiense district in Rome (Italy), and the Van Nelle Factory in Rotterdam (the Netherlands) – the research explores the role of governance models, planning instruments, heritage protection regimes, ownership structures, cultural and creative industries. The findings show that waterfront location alone does not guarantee successful or inclusive transformation. Effective regeneration depends on integrated governance, long-term planning frameworks, institutional continuity, and active public-sector involvement, while fragmented ownership and market-driven development intensify gentrification and limit social accessibility. The article contributes to debates on heritage-led regeneration and offers transferable recommendations for post-industrial waterfront redevelopment under conditions of increasing development pressure and climate change.
Zmiany klimatu mają charakter globalny. Jednocześnie manifestują się lokalnie różnorodnymi konsekwencjami, które coraz silniej oddziałują na lokalne społeczności. Przeprowadzone w 2024 r. badania ankietowe dowiodły, że mieszkańcy gminy Kruszwica wykazują się świadomością na temat zmian klimatu oraz adaptacji do nich, jednak brakuje z ich strony inicjatywy do podejmowania skutecznych działań na rzecz dostosowywania się oraz ograniczania negatywnych skutków tego zjawiska. Wiele osób wskazuje, że zmiany klimatu są zjawiskiem stanowiącym jedno z kluczowych wyzwań współczesnego świata i konieczne jest podjęcie działań łagodzących oraz dostosowujących, zaczynając od globalnego poziomu zarządzania, a kończąc na lokalnym. Mieszkańcy dostrzegają, że gmina Kruszwica stanowi obszar szczególnie narażony na zjawisko zmian klimatu, a konsekwencje w postaci suszy i fal upałów już dziś wpływają negatywnie na codzienne funkcjonowanie lokalnej społeczności.
Celem badania jest ocena efektywności gospodarowania odpadami komunalnymi w gminach wiejskich, miejsko-wiejskich i miejskich za pomocą metody Data Envelopment Analysis (DEA) oraz identyfikacja determinant tej efektywności przy użyciu modelowania tobitowego. Gminy wiejskie cechowały się największym rozrzutem efektywności gospodarowania odpadami, wskazując na obecność pojedynczych, wysoce nieefektywnych jednostek. Gminy miejskie z kolei wykazywały najbardziej jednorodny rozkład efektywności. Jedynym czynnikiem istotnie wpływającym na efektywność we wszystkich typach gmin było wykształcenie mieszkańców, podczas gdy nieistotnie wpływającym był wskaźnik obciążenia osobami starszymi. W przypadku infrastruktury drogowej oraz ilości wytwarzanych odpadów per capita badanie wskazało na występowanie efektów sprzecznych. Pozostałe czynniki (stopa bezrobocia, dochody własne per capita, gęstość zaludnienia, dostęp kanalizacji, powierzchnia mieszkania per capita) wykazywały zróżnicowany pod względem istotności wpływ w zależności od analizowanej grupy.
Nakładem oficyny Bogucki Wydawnictwo Naukowe ukazała się monografia pt. „Edukacja w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym w aktywizacji osób starszych. Doświadczenia z realizacji międzynarodowego projektu SenGA (Seniors in Green Action)”, będąca efektem prac zespołu projektowego z Wydziału Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM.
Oddając w Państwa ręce niniejszy tom „Rozwoju Regionalnego i Polityki Regionalnej”, mamy nadzieję, że włączą się Państwo w tworzenie kolejnych numerów naszego czasopisma, które jest indeksowane m.in. w bazie ERIH PLUS. Informujemy również, że według Komunikatu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 grudnia 2021 r. w sprawie wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych czasopismo „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, wydawane przez Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM, ma obecnie przyznane 70 punktów.
Dotychczasowe planowanie adaptacji w polskich miastach było fakultatywne i ukierunkowane głównie na największe miasta. Wejście w życie ustawy z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, wprowadza obowiązek posiadania planu adaptacji do zmiany klimatu przez miasta liczące 20 tys. mieszkańców i więcej. Powstaje pytanie, czy nowy obowiązek planistyczny będzie stanowił duże wyzwanie dla miast w województwie wielkopolskim? W pracy zbadano stan planowania adaptacji do zmiany klimatu we wszystkich 119 miastach województwa wielkopolskiego. Ustalono, że obowiązek posiadania miejskiego planu adaptacji do zmiany klimatu (MPA) do 2 stycznia 2028 r. dotyczy 17 miast (14% wszystkich miast). W tej grupie 2 miasta spełniły już wymogi ustawy, 14 ma opracowany dokument dotyczący adaptacji lub jest w trakcie jego przygotowania, jedno miasto nie rozpoczęło przygotowania planu.
W opracowaniu przedstawiona została analiza przemian ludnościowych w województwie wielkopolskim oraz ich wzorców przestrzennych, jakie wystąpiły w okresie 2002–2024. Zakres tematyczny badania dotyczył struktury wieku populacji oraz czynników zmian w stanie ludności w powiatach i gminach województwa. W badaniu wykorzystano wybrane narzędzia statystyki opisowej i wielowymiarowej. W przypadku wybranych współczynników demograficznych zbadano występowanie autokorelacji przestrzennej. Przeprowadzono także typologię czynników zmian stanu ludności w badanym okresie. Podstawę analiz stanowiły dane statystyczne pochodzące z publikacji GUS.
The paper explores the use of proactive participation tools in strengthening a deliberative governance (DG) within transition planning for coal regions. The main research question is: to what extent was the planning of the just transition in Polish Coal Regions (PCRs) based on the proactive participation postulated in the DG approach? Proactive participation, as applied in the case of PCRs supported by the Just Transition Fund (JTF) – including Eastern Greater Poland, the Walbrzych Subregion, the Belchatów Area of Transition (BAT), and the Silesian coal regions – have encountered a number of barriers during the programming of the Territorial Just Transition Plans (TJTPs). Therefore, the aim of the paper is to indicate the gaps in participatory practices during the programming of TJTPs for PCR that limit the DG. The study employs a focused comparison framework (FCF), combining a conceptual analysis of DG in context of detailed review of participatory instruments used in TJTPs across the PCRs. The methodology draws on the Horizon DUST project framework including in-depth interviews with policymakers and decision-makers in the four PCRs. The main findings highlight a detailed typology of gaps to proactive participation identified in the surveyed regions, including a limited range of participatory instruments, poor use of digital tools, lack of direct citizen involvement, insufficient consideration of local and sub-local levels, and the unsatisfactory commitment of public authorities.
Zapewnienie dostępności mieszkaniowej jest jednym z kluczowych współczesnych wyzwań społeczno-gospodarczych. Świadczy również o jakości życia w mieście i regionie. W ostatnich latach kwestia dostępności odgrywa coraz większą rolę szczególnie w obliczu zmian demograficznych oraz konieczności zrównoważonego rozwoju rynku mieszkaniowego. Zmiany zachodzące na rynku zarówno pod względem warunków ekonomicznych, jak i regulacji prawnych i polityki mieszkaniowej powodują, że zmienia się dynamika dostępności mieszkań – do zakupu i na wynajem. Celem artykułu jest w pierwszej kolejności przedstawienie zasobów mieszkaniowych Poznania, a następnie analiza dostępności mieszkaniowej w Poznaniu na tle największych miast w Polsce w kontekście zakupu mieszkania i najmu. Wskaźniki dostępności mieszkaniowej takie jak relacja ceny zakupu do dochodu, liczba lat pracy potrzebna do zakupu mieszkania oraz poziom czynszów – pozwolą na ocenę sytuacji w Poznaniu.
Głównym celem artykułu jest określenie możliwości i konsekwencji ewentualnej konsolidacji miasta i gminy wiejskiej Wągrowiec w jedną jednostkę samorządu terytorialnego, tj. gminę miejsko-wiejską. Zakres przestrzenny pracy obejmuje dwa odrębne administracyjnie, lecz funkcjonalnie powiązane samorządy lokalne, położone w województwie wielkopolskim, w powiecie wągrowieckim. Zakres czasowy odnosi się natomiast do stanu na rok 2022, z projekcją skutków ewentualnej konsolidacji do roku 2030. Opracowanie zostało podzielone na pięć zasadniczych etapów. Z analizy wynika, że nowo utworzona gmina miejsko-wiejska mogłaby otrzymać bonus ministerialny w wysokości ponad 33 mln zł w ciągu pięciu kolejnych lat, co stworzyłoby znaczący potencjał inwestycyjny, zwłaszcza dla obszaru wiejskiego. Wyniki badań ankietowych wykazały, że mieszkańcy obu gmin raczej wzięliby udział w ewentualnym referendum dotyczącym połączenia gmin w jedną jednostkę samorządu terytorialnego.
Istotnym czynnikiem zachowania i odtworzenia wartości kulturowych krajobrazu Wielkopolski jest utrzymanie krajobrazu w jego formach historycznych. Wymagana jest również w wielu przypadkach jego przebudowa lub rekonstrukcja. W pracy przestawiono wyniki analiz przestrzenno-krajobrazowych istniejących zadrzewień śródpolnych w dawnym majątku gen. Dezyderego Chłapowskiego w Turwi oraz koncepcje zagospodarowania fragmentu wsi Białęgi-Trojanowo jako przykład projektowy w planowaniu krajobrazu i zagospodarowaniu terenów wiejskich. Koncepcje zadrzewień śródpolnych według gen. Chłapowskiego są nadal aktualne w rozwoju przestrzennym, gospodarce rolnej i ochronie wiejskich krajobrazów Wielkopolski.
W pracy podjęto próbę identyfikacji technologicznych czynników konkurencyjności regionu, czego efektem jest autorski model, którego poszczególne wymiary w ujęciu nakładowo-wynikowym pozwalają określić technologiczną pozycję konkurencyjną województwa. Badanie umożliwiło postawienie diagnozy i dokonanie kompleksowej oceny technologicznej pozycji Wielkopolski zarówno w ujęciu statycznym, jak i dynamicznym – z jednej strony, a z drugiej – w ujęciu relatywnym, tj. w porównaniu do pozostałych regionów w Polsce w latach 2016–2022. Propozycja podejścia modelowego oraz wielowymiarowej analizy statystycznej do prac eksploracyjnych z zakresu konkurencyjności na różnych polach – dotyczy to skali makro-, tzn. międzynarodowej konkurencyjności gospodarki, oraz konkurencyjności przedsiębiorstwa, a także miasta i regionu – wpisują się w aktualne trendy badawcze w dziedzinie ekonomii międzynarodowej w ujęciu teoretycznym i metodologicznym.
