Artykuł rozpoczyna się od przedstawienia dwóch odmiennych, metaforycznych diagnoz ekokrytycznych: hipotezy Gai Jamesa Lovelocka, ujmującej Ziemię jako samoregulujący się system, oraz hipotezy Medei Petera Warda, interpretującej życie jako siłę autodestrukcyjną. W ich kontekście zaprezentowano wybrane sposoby myślenia pedagogicznego w (po)antropocenie, ujawniające dwie strategie: ratunku–odporności oraz adaptacji–odporności. Pierwsza z nich, oparta na logice optymalizacji, zakłada, że transformacja edukacji może pozytywnie wpływać na planetę, i proponuje nowe formy relacji ze światem więcej-niż-ludzkim. Druga, bazująca na spekulacji i nieoczywistych sposobach myślenia, postuluje subwersyjną transformację kategorii pedagogicznych, eksperymentowanie wykraczające poza logikę naprawy oraz otwarcie edukacji na wyłaniające się, nieprzewidywalne relacje. Wnioski z przeprowadzonych analiz podkreślają, że w świecie, w którym przetrwanie nie jest już gwarantowane, edukacja bardziej niż kiedykolwiek wcześniej wymaga odwagi wykraczania poza własne założenia oraz otwartości na różnorodne strategie działania, w tym spekulację, eksperymentowanie i angażowanie się w niezrozumiały świat pozaludzki.
W rozwoju dzieci i młodzieży, przyswajaniu wartości i norm, uczeniu się życia w społeczeństwie zachodzić mogą różnego rodzaju utrudnienia, zaburzenia i nieprawidłowości, aż po zachowania określane mianem demoralizacji. Problem demoralizacji dzieci i młodzieży jest osią rozważań niniejszego artykułu. Struktura tekstu opiera się na przyjętym problemie badawczym: czym jest demoralizacja, jakie są źródła zachowań aspołecznych oraz możliwości ochrony adolescentów w tym zakresie? Celem artykułu jest więc ukazanie zagadnienia demoralizacji, jego przyczyn oraz perspektyw przeciwdziałania. Przedstawione zostało znaczenie procesu socjalizacji i rola w nim przede wszystkim środowiska rodzinnego, jak też możliwe zakłócenia prawidłowości jego przebiegu, pojęcie demoralizacji, jej źródła i możliwości ochrony dzieci i młodzieży przed uleganiem złym zachowaniom. Eksploracje poczynione zostały na podstawie metody analityczno - syntetycznej źródeł prawa oraz literatury. Problem demoralizacji to faktyczna i realna trudność wymagająca zgłębiania poprzez badania naukowe, po to aby znajomość wszystkich komponentów tego zjawiska pozwalała skutecznie chronić młodych ludzi przed podejmowaniem złych zachowań i ich konsekwencjami.
Celem niniejszego badania było przedstawienie możliwości zastosowania metody badania w działaniu, w projektowaniu i wdrażaniu kursów e-learningowych w szczególności identyfikacji problemów i trudności oraz refleksji i autorefleksji. Zastosowanie metody badania w działaniu umożliwia dokonanie analizy, rekonstrukcji, przeformułowania scenariusza i działań oraz zaplanowania dalszych prac wdrożeniowych i ewaluacyjnych. W badaniu wykorzystano metodę pisemnego wywiadu częściowo kierowanego oraz formularz recenzji. Badaniu poddano doświadczenia studentów kierunków pedagogicznych podczas tworzenia i wdrażania e-kursów na zajęciach akademickich oraz opinie osób korzystających z tych kursów i oceniających proces wdrożenia. Wyniki badania pokazują przykład zastosowania badania w działaniu poprzez opracowanie i wdrożenie e-kursu, autoocenę i ocenę opracowanego projektu e-kursu oraz ewaluację tych projektów na etapie wdrożenia.
Contemporary social life is often described as devoid of community and structurally dispersed, the most visible manifestation of which is the disappearance of local communities. The lack of physical proximity and social control of people responsible for their neighbors explains, among other things, the high tolerance for violating social norms, but also the feeling of alienation and the epidemic of depression. the question is whether the disappearance of local communities is an expression of the lack of community needs or whether only the forms and criteria for shaping community life have changedThe article deals with the need for community life in a globalized society, the criteria for shaping interpersonal relations, and the pitfalls resulting from changing the criteria for assessing these relations. Referring to the mechanisms of emotional cohesion is one of the hypotheses explaining the contemporary phenomenon of community life.
Recenzja książki Gabrieli Pleschovej The Long-Term Effects of Educational Development Programmes. Collaboration, Trust and Leadership przedstawia wyniki badań dotyczących długofalowego wpływu programów rozwoju dydaktycznego nauczycieli akademickich. Autorka recenzji podkreśla, że trwała zmiana praktyki dydaktycznej nie zależy wyłącznie od udziału w szkoleniach, lecz przede wszystkim od wsparcia instytucjonalnego, kultury współpracy oraz relacji opartych na zaufaniu. Szczególną wartość książki stanowi identyfikacja różnych ścieżek rozwoju nauczycieli akademickich po ukończeniu programów rozwojowych oraz analiza czynników sprzyjających lub utrudniających wdrażanie innowacji dydaktycznych. Publikacja dostarcza ważnych rekomendacji dla uczelni i stanowi cenne źródło wiedzy dla osób zajmujących się rozwojem dydaktyki akademickiej.
Recenzja omawia monografię Wsparcie społeczne w starości – ujęcie pedagogiczne i psychologiczne z aplikacjami do praktyki autorstwa Agaty Chabior, Małgorzaty Krawczyk-Blicharskiej i Katarzyny Potaczały-Perz. Publikacja przedstawia problematykę wsparcia społecznego osób starszych w ujęciu interdyscyplinarnym, łącząc perspektywę pedagogiczną i psychologiczną z przykładami praktycznych działań na rzecz seniorów. Autorki analizują proces starzenia się, potrzeby osób starszych, znaczenie wsparcia społecznego dla jakości życia oraz rolę aktywności edukacyjnej, społecznej i kulturalnej w późnej dorosłości. Szczególną uwagę poświęcono inicjatywom takim jak uniwersytety trzeciego wieku i projekt Uniwersytetu Aktywnego Seniora. Recenzowana książka została oceniona jako wartościowe i rzetelne opracowanie, przydatne zarówno dla badaczy, jak i praktyków zajmujących się problematyką starości.
Artykuł redakcyjny prezentuje zawartość numeru czasopisma Forum Pedagogiczne. Omówiono tematykę działu tematycznego poświęconego pedagogice i edukacji w antropocenie oraz scharakteryzowano artykuły opublikowane w poszczególnych działach numeru. Tekst wprowadza czytelnika w główne problemy badawcze podejmowane przez autorów publikacji.
Przemiany ustrojowe lat 80. i 90. XX w. zapisały się w historii Polski jako czas transformacji, przechodzenia od ustroju tzw. realnego socjalizmu do ustroju liberalnej demokracji. W polu szeroko rozumianej edukacji proces ten oznaczał drogę od socjalistycznej monopedagogiki do wielopostaciowej pedagogiki humanistycznej i demokratycznej. Niniejszy szkic jest próbą przedstawienia wybranych kierunków oraz form zmian, jakie wtedy dokonały się w pedagogice, począwszy od solidarnościowego ruchu społecznego, poprzez edukację „dla nowej formacji”, po pierwsze zjazdy uniwersyteckich pedagogów. Dotychczasowa wiedza na zasygnalizowany temat jest dalece niepełna, wymaga systematycznych badań.
Instytut Pedagogiki oraz Wydział Nauk Pedagogicznych przy Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie zorganizował piątą ogólnopolską konferencję na temat niepełnosprawności oraz wyzwań, które towarzyszą osobom z niepełnosprawnościami w dzisiejszej rzeczywistości. Współorganizatorami były polskie wyższe uczelnie, a także organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Do wygłoszenia referatu zgłosiło się ponad czterdziestu prelegentów. Po wykładzie inauguracyjnym odbyła się sesja plenarna, oraz cztery sekcje tematyczne. Prelegenci w swoich wystąpieniach poruszyli szerokie spektrum problemów związanych ze zjawiskiem niepełnosprawności oraz omawiali różne formy pomocy udzielane osobom z niepełnosprawnościami.
Artykuł omawia inicjatywy związane z bio-rolnictwem w Radżastanie, realizowane głównie przez organizacje takie jak Jan Shikshan Sansthan (JSS), jako lokalną odpowiedź na wyzwania antropocenu, obejmujące utratę bioróżnorodności, degradację gleb, pustynnienie oraz nieprzewidywalność klimatu. Towarzyszą im również nasilające się problemy społeczne, takie jak zagrożenia zdrowotne, zadłużenie i zależność finansowa. W konsekwencji wielu rolników porzuca działalność rolniczą i migruje do miast w poszukiwaniu źródeł utrzymania.Artykuł koncentruje się na dwóch zagadnieniach. W pierwszej części przedstawiono teorię antropocenu oraz zjawisko roślino-ślepoty (plant blindness) w kontekście Indii. W drugiej części podjęto próbę ukazania znaczenia instytucji edukacyjnych dla społeczności indyjskich w odtwarzaniu tradycji rolniczych poprzez zajęcia z zakresu bio-rolnictwa prowadzone między innymi przez JSS.Celem artykułu jest przybliżenie czytelnikowi procesu wykorzystywania rdzennej wiedzy rolników dotyczącej różnorodnych zasobów biologicznych z perspektywy pedagogicznej. Badanie opiera się na szeroko zakrojonych badaniach etnograficznych prowadzonych w Indiach w latach 2012–2024, skoncentrowanych na inicjatywach edukacyjnych związanych z rolnictwem.
Podejmowanie właściwych decyzji edukacyjnych i zawodowych wymaga świadomego oraz refleksyjnego działania. Samoświadomość zawodowa to złożona struktura, umożliwiająca jednostce refleksję nad zasobami, działaniami i celami w kontekście rozwoju. Celem artykułu jest przedstawienie częściowych wyników badania dotyczącego poziomu samoświadomości zawodowej wśród studentów z Czech i Słowacji. Badanie przeprowadzono w grupie 134 studentów, wykorzystując kwestionariusz ankiety mierzący trzy komponenty: poznawczy, emocjonalno-motywacyjny i behawioralny. Wyniki wykazały stosunkowo wysoki poziom deklarowanej samoświadomości w obu grupach, bez istotnych różnic między krajami. Wyższy poziom samoświadomości wiązał się ze zmiennymi demograficznymi, takimi jak wiek, wykształcenie, forma studiów i miejsce zamieszkania. Otrzymane dane sugerują, że rozwój samoświadomości zawodowej nie jest wyłącznie funkcją warunków narodowych czy instytucjonalnych, lecz może być także wzmacniany przez doświadczenia edukacyjne, społeczne i zawodowe.
This article seeks to diagnose the key educational challenges of contemporary civilization through the lens of Konrad Lorenz’s layered model of the human being. At the core of this model lies the claim that the human consists of three interrelated layers or components: (1) the body, (2) the soul (psyche), and (3) the spirit (mind). Lorenz emphasizes that the biological components (body and soul) evolve at a much slower pace than the cultural component (spirit/mind). This disparity leads to a growing imbalance among the layers and, consequently, to what he called the waning of humaneness. In this context, the article examines four of the eight so-called deadly sins of civilized humanity. Lorenz identifies these “sins” as lethal threats arising from the accelerated development of the cultural layer, which the biological layers are unable to follow. From an educational and pedagogical perspective, the paper discusses the following “sins”: (1) the degradation of nature, (2) the neurotic pursuit of success, (3) emotional entropy, and (4) the severance from tradition. Each of these phenomena is presented as a profound challenge to the process of education. The article does not offer specific pedagogical strategies but rather identifies these threats and encourages educators and philosophers of education to reflect on the necessity of addressing them within educational practice. In doing so, it advocates the preservation of humaneness as a central aim of education in a world increasingly shaped by dynamic and often dehumanizing civilizational transformations.
Cel: Artykuł ma na celu rekonstrukcję doświadczeń bycia podmiotem edukacji w pandemii COVID-19 nauczycieli – pedagogów specjalnych. Konstruktem teoretycznym, na którym osadzono jakościowe badania fokusowe jest koncepcja poczucia podmiotowości, obejmująca cztery komponenty: 1) poczucie wolności wyboru, 2) poczucie sprawczości, 3) poczucie odpowiedzialności za swoje działania, 4) poczucie równoprawnych partnerskich kontaktów interpersonalnych.Metody: Badania fokusowe (przy użyciu zogniskowanych wywiadów grupowych) przeprowadzono w ramach rządowego Programu wsparcia psychologiczno-pedagogicznego dla uczniów i nauczycieli. Badania te prowadzono w Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i wśród 33 pedagogów specjalnych zatrudnionych w szkolnictwie specjalnym i powszechnym, zrealizowano je drogą komunikacji na odległość. Badani pochodzili z województw: lubelskiego, lubuskiego, warmińsko-mazurskiego, małopolskiego.Wyniki: Wykazano zróżnicowanie doświadczeń nauczycieli. Stwierdzono wysokie jakościowe wskaźniki poczucia podmiotowości w obszarze odpowiedzialności i sprawczości.Wnioski: Ujawniony w badaniach wizerunek nauczycieli pracujących z uczniami z niepełnosprawnością i zróżnicowanymi rozwojowo wskazuje na nauczycieli jako na podmioty posiadające potrzebę współdecydowania i wysoko zaangażowane w kreowanie procesu edukacyjnego i terapeutycznego na rzecz ucznia i jego środowiska rodzinnego (pomimo obniżenia osobistego dobrostanu na skutek pandemii), ze świadomością odpowiedzialności społecznej za powierzoną rolę i w poczuciu równoprawnych, partnerskich relacji społecznych z pozostałymi współtwórcami procesu kształcenia.
Edukacja dla przetrwania oznacza zaangażowanie wszystkich w troskę o Ziemię, ludzi i wszystkie żywe gatunki, w sposób sprzyjający harmonijnemu współistnieniu i przetrwaniu. Istotne znaczenie ma kultura uczenia się, obejmująca relacje oparte na zgodnym współistnieniu uczestników procesu edukacyjnego oraz wartości ogólnoludzkie, które stanowią podstawę postrzegania naszego miejsca na planecie i sposobu, w jaki odnosimy się do siebie nawzajem. Dyskusja na temat edukacji dla przetrwania wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Wychodząc od przeglądu tez dotyczących skutków wzrostu oraz wyzwań związanych z pomyślną przyszłością Ziemi, autorka, odwołując się do antropocentryzmu i teorii krytycznych, wskazuje na znaczenie wartości. Szczególne znaczenie w tym kontekście ma uczenie się transgresywne, zakorzenione w pedagogice krytycznej. Rozwijanie w procesie uczenia się krytycznej refleksyjności, krytycznej mądrości, zdolności do dialogu i osiągania konsensusu oraz myślenia abstrakcyjnego wskazuje na wyzwania stojące przed edukacją dla przetrwania opartą na wartościach.
Artykuł ma charakter wspomnieniowy i poświęcony jest ks. prof. dr. hab. Jarosławowi Michalskiemu (1964–2024), pedagogowi, badaczowi i nauczycielowi akademickiemu. Celem tekstu jest przedstawienie najważniejszych etapów jego życia, drogi naukowej, aktywności dydaktycznej oraz zaangażowania organizacyjnego i społecznego. Autorzy syntetycznie omawiają rozwój jego zainteresowań badawczych, obejmujących pedagogikę religii, filozofię wychowania, problematykę sensu życia oraz personalistyczno-egzystencjalne podstawy edukacji. W artykule zaprezentowano również najważniejsze publikacje, projekty badawcze, aktywność międzynarodową oraz funkcje pełnione w środowisku akademickim. Szczególne miejsce zajmuje charakterystyka jego koncepcji pedagogicznej, łączącej perspektywę aksjologiczną, hermeneutyczną i egzystencjalną. Tekst ukazuje ks. prof. Michalskiego jako uczonego, który łączył refleksję teoretyczną z praktyką dydaktyczną i działalnością na rzecz rozwoju pedagogiki. Artykuł stanowi próbę uporządkowanego przedstawienia dorobku badacza oraz utrwalenia pamięci o jego wkładzie w rozwój pedagogiki religii i filozofii wychowania.
W niniejszym tekście rozwijam i pogłębiam koncepcję czułości (rozumianej jako zjawisko przestrzenne i afektywne) oraz czułej pedagogiki w nowych kontekstach teoretycznych, odwołując się do metafor i podstaw psychologii narratora czwartoosobowego Olgi Tokarczuk. Szczególnie inspirująca jest dla mnie perspektywa etyczna, w której Claudia Ruitenberg przedstawia „gościnność edukacyjną” jako wyzwanie epoki antropocenu. Ważnym źródłem inspiracji jest również idea ponownego uczenia się zamieszkiwania planety, ucieleśniona w koncepcji „wspólnego pokoju”, zakorzenionej w filozofii Jacques’a Rancière’a. Rozumiejąc antropocen przede wszystkim jako ruch myślowy poszukujący ontologii relacyjnych, które mogłyby zastąpić wciąż dominującą ideę indywidualnego bytu, proponuję czułą pedagogikę jako potencjalnie obiecujący obszar zarówno dla takich poszukiwań, jak i dla praktykowania filozofii relacyjnego istnienia w świecie więcej-niż-ludzkim.
What role can religious leaders play in halting war and promoting human dignity? Pope Francis' initiatives demonstrate that religious motivation can be a powerful resource for peacebuilding. A notable innovation is his signing of joint declarations with Muslim leaders inside mosques – an unprecedented act in papal diplomacy. Two such documents have been signed: “Human Fraternity for World Peace and Living Together” with Grand Imam Ahmad Al-Tayyeb in Abu Dhabi (2019), and “Fostering Religious Harmony for the Sake of Humanity” with Grand Imam Nasaruddin Umar in Jakarta (2024). These declarations, while different in context, are complementary and reflect the Pope’s engagement with both Middle Eastern and Southeast Asian Islam. Pope Francis frames religious anthropology – a shared vision of the human person – as a foundation for interreligious dialogue. This anthropological focus transcends doctrinal differences and emphasizes a common human calling: to peace, fraternity, and the protection of human dignity.
The paper introduces the notion of positioning as a human characteristic representing natural treatment of different educational issues. By analogy to online positioning, the paper outlines two forms of positioning – first, whereby people place concepts on universal scales (depending on how much they value, like, etc. things) and, second, whereby people locate the same facets within individual multidimensional spaces (depending on different non-gradable attributes). The text opens with epistemological grounds of the notion in question in its two variants, and continues with methodological and instructional implications following from two forms of positioning. It proposes positioning as underlying a modern educational paradigm, reflecting the hybrid character of people’s approach and reconciling positivist and constructivist views on education. Throughout the paper, the key notion is applied to spoken language, the approach to which combines scalable facets and non-gradable characteristics, and which has been shown to determine our entire educational (and professional) success.
This article presents the Polish adaptation of the Academic Resilience Scale (ARS-30) developed by Simon Cassidy. The scale is a self-report instrument designed to measure academic resilience among university students. The aim of the study was to develop a Polish-language version of the scale and to evaluate its psychometric properties, including reliability and validity. The validation study was conducted among 380 students (M = 22.06; SD = 2.79). The factorial structure of the Polish version closely resembles the original. The analysis identified a four-factor solution that accounted for 42.8% of the total variance. The empirical findings demonstrate satisfactory reliability and validity of the Polish adaptation of the instrument.
