Od drugiej połowy dziewiętnastego wieku w Rosji Carskiej w związku z burzliwą polityką i przemianami społecznymi gwałtownie rozwijały się ugrupowania rewolucyjne (narodnickie, socjalistyczne i anarchistyczne). Dla pełnego zobrazowania tego okresu w dziejach myśli rewolucyjnej w Rosji wyjątkowo ważne wydaje się zrozumienie ethosu rewolucjonisty i osobowości moralnej, która powinna cechować rewolucjonistę. Celem niniejszego artykułu jest częściowa rekonstrukcja obrazu rewolucjonisty rosyjskiego w rosyjskiej literaturze rewolucyjnej. W związku z tym, w poniższym artykule nakreślona została osobowość rewolucjonisty rosyjskiego. Najpierw przedstawiono w skrócie pojęcie osobowości moralnej, a następnie ukazano „Katechizm Rewolucjonisty” Siergiusza Nieczajewa jako dzieło zawierające przesłanki co do charakteru osobowości moralnej (anarchistycznego) rewolucjonisty. Kolejną częścią artykułu jest rekonstrukcja osobowości moralnej (socjalistycznego) rewolucjonisty na podstawie rosyjskiej literatury rewolucyjnej. Artykuł kończą wnioski z analizy tekstów, wskazujące na wyróżnione cechy osobowości moralnej rewolucjonisty rosyjskiego.
Artykuł podejmuje problematykę traumatycznych wydarzeń historycznych, wspólnotowych sposobów ich upamiętniania oraz ich długofalowych konsekwencji psychologicznych i moralnych. Za punkt wyjścia przyjmuje książkę Traumaland Michała Bilewicza, analizującą wpływ przemocy historycznej – wojny, prześladowań, ludobójstwa – na tożsamość zbiorową i postawy poznawcze. Praca zestawia diagnozy psychologiczne z wybranymi kategoriami filozoficznymi Friedricha Nietzschego, w szczególności jego typologią historii oraz koncepcją resentymentu. Na tej podstawie wprowadza pojęcie „historii traumatycznej” jako formy kulturowego upamiętniania krzywd, która może zarówno podtrzymywać pamięć i tożsamość, jak i utrwalać postawy reaktywne, prowadzące do resentymentu. Artykuł wskazuje na związek między traumą historyczną a kształtowaniem moralności opartej na lęku, urazie i bezsilności, a także analizuje możliwości ich krytycznego przepracowania. W miejsce resentymentalnej fiksacji proponuje krytyczną refleksję nad własnym dziedzictwem jako drogę do samowiedzy i transformacji tożsamości zbiorowej.
Artykuł analizuje wybrane utwory Leopolda Staffa w kontekście filozofii Emanuela Swedenborga, koncentrując się na motywie lustrzanych odbić jako medium poznawczego. Lustro – rozumiane zarówno dosłownie, jak i metaforycznie – staje się w poezji Staffa symbolem przejścia między sferami sacrum i profanum oraz narzędziem epistemologicznym, ukazującym granice ludzkiej percepcji. Autor artykułu podkreśla rolę Swedenborga jako kluczowego interpretatora tych relacji, wskazując na analogie między jego wizją rzeczywistości a metodą obrazowania poetyckiego Staffa. Analiza uwzględnia również pojęcia synestezji, korespondencji i sacrofanalizacji, które nadają interpretacji nową perspektywę badawczą.
This paper examines Richard Kearney’s book Touch: Recovering our most vital sense, analysing how Kearney positions touch as our most fundamental sense in an increasingly digital and disembodied world. The author first contextualizes Kearney’s work within recent empirical and philosophical research on touch, comparing it with approaches by Fulkerson, Linden, Banissy, and Classen. The paper then explores Kearney’s central concept of tact, which represents a special bodily intelligence that precedes abstract knowledge and serves as the foundation for all sensory experience. Through philosophical analysis drawing on Aristotle and phenomenological traditions, Kearney challenges the dominant Western opto-centric tradition that privileges sight over touch. The author highlights Kearney’s argument that touch has healing potential through the archetype of the “wounded healer” and discusses how Kearney proposes a balanced integration of physical and virtual experiences to counter the modern process of excarnation (i.e. disembodiment). The paper concludes that Kearney’s rehabilitation of touch represents not just a philosophical project but an urgent cultural imperative for reintegrating our individualized selves and communities through embodied contact.
In Today Through the Lens of the Ancient Debate on the Value of Mētis, the author examines contemporary challenges to freedom of speech in art, science, and politics through the ancient Greek concept of mētis—practical wisdom enabling success in life. He argues that mētis, rooted in the common sense of non-experts, faces suppression by those in power, termed the “anointed,” amid growing censorship and moralistic polarization. Drawing on Greek drama, particularly tragedies like Antigone and Prometheus Bound, the author highlights the role of mētis in exploring human complexity and fostering moral reflection, supported by insights from neuroscience and philosophy. The text contrasts mētis with hybris—excessive pride—illustrating how drama avoids simplistic judgments, promoting epistemic humility. The author connects these ideas to modern issues, suggesting that the erosion of liberal values and the marginalization of practical knowledge threaten individual agency. He concludes that mētis, alongside the moderation of sōphrosynē, offers a counterbalance to authoritarian tendencies. This interdisciplinary study underscores drama’s enduring relevance as a tool for understanding ethical dilemmas and resisting the overreach of power, urging a renewed appreciation for experiential wisdom in today’s world.
Czy dążenie do redukcji negatywnego wpływu architektury na klimat musi wiązać się z „projektowaniem dyskomfortu”? W niniejszym artykule zastanawiam się, czy zwrot ku przyjemnym doświadczeniom z obszaru codzienności także może być narzędziem dążenia do zmiany. Jak przekonuję, jest to możliwe dzięki architekturze, która utrwala poczucie lokalnej tożsamości i oferuje doświadczenia wielozmysłowe. Te mogą wpływać na dobrostan i zdrowie społeczeństwa – aspekty, które uważam za konieczne, aby zajmować się zdrowiem środowiska i planety. Swoje rozważania opieram na badaniach z zakresu estetyki codzienności i somaestetyki, a ich praktyczny wymiar ukazuję poprzez analizę i interpretację wybranego projektu – domu w São Paulo. Przypadek ten stanowi inspirację, aby poszukiwać podobnych, ale szerzej dostępnych form architektonicznych. Ostatecznie zarówno on, jak i inne wskazywane realizacje, nie tylko wpływają na multisensoryczną percepcję i dobre samopoczucie, lecz także wykorzystują naturalne materiały i korzystnie wpływają na mikroklimat.
Artykuł zgłębia zjawisko Global Brooklyn opisane przez Mateusza Halawę i Fabio Parasecoli jako kulturową formację, która przekształca miejskie przestrzenie gastronomiczne, czyniąc z nich scentralizowane strefy przyjemności konsumpcyjnej i estetycznego doświadczania. Autorka odwołuje się między innymi do refleksji Jeana Anthelme’a Brillat-Savarina, wskazując, że praktyki związane z wytwarzaniem i spożywaniem żywności stanowią fundament życia społecznego i ujawniają struktury kulturowe, na których opiera się codzienność. Przestrzenie projektowane dla przyjemności stają się miejscami, w których lokalność i indywidualizm zostają podporządkowane globalnym wzorcom, co sprzyja uniformizacji doznań i percepcji. Artykuł analizuje, jak owe przestrzenie – mimo deklarowanej autentyczności i dążenia do zmysłowego spełnienia – mogą funkcjonować w ramach mechanizmów rynkowych, stając się narzędziem kontroli nad tym, jak doświadcza się przestrzeni miejskiej.
Tekst stanowi recenzję książki The Philosophy of Pleasure Katarzyny de Lazari-Radek. Autor przygląda się jej w perspektywie kulturowej.
W artykule przyjęto perspektywę, w ramach której na podstawie wytworów i praktyk bada się relacje między wartościami. Obiektem analizy jest spór o gender. Potraktowany on został jako przestrzeń aksjotyczna, czyli miejsce odmiennych realizacji tej samej reakcji na wartość bądź różnych stanowisk względem tego samego napięcia między wartościami. Napięcie, na którym koncentruje się tekst, zachodzi między wartościami hedonicznymi a witalnymi, które to rozróżnienie zostało zaczerpnięte z aksjologii Maksa Schelera. Dystynkcja ta pokazała, że choć priorytet nadawany wartościom hedonicznym wyraźnie różnicuje strony sporu, to zarówno antygenderyzm, jak i myśl feministyczno-queerowa traktowana en bloc upatrują w „bezcielesnych” ideach podmiotu zagrożenia dla żywotności jednostek i społeczeństw. Rozróżnienie to okazało się również przydatne w sformułowaniu pytania o to, jak wizerunki wagin i, ogólnie, ciał kobiet używane w konfrontacji z patriarchatem mają się do sfery przyjemności.
W 1988 roku odbyło się referendum, w którym Chilijczycy zadecydowali o odsunięciu reżimu gen. Pinocheta od władzy. Rok później odbyły się pierwsze od 1970 roku wolne wybory, rozpoczęła się transformacja ustrojowa, stwarzająca miejsce na nowe prądy kulturowe, które w odmienionej rzeczywistości swobodniej mogły się manifestować. Jedną z pierwszych głośnych wówczas propozycji, nazwaną McOndo, stworzył debiutujący w 1990 roku chilijski pisarz i reżyser Alberto Fuguet, ostro atakujący przebrzmiały, jego zdaniem, realizm magiczny w literaturze latynoamerykańskiej i głoszący potrzebę kultury lepiej odpowiadającej otwierającemu się wówczas na świat Chile. Celem artykułu jest ukazanie, jak Fuguet napełnia swe literackie dzieła kulturą popularną, przede wszystkim filmem, który zostaje zapisany, czy może raczej przerobiony na tekst, ale też, jak umieszcza tekst w swych filmach – nie poprzez strategie adaptacyjne, nie tylko w dialogach czy piosenkach, ale także w sensie typograficznym. Zbadanie napięcia między przyjemnością tekstu a przyjemnością obrazu w twórczości działającego na obu tych polach Fugueta, pozwolić ma przy tym na lepsze zrozumienie zmian kulturowych zachodzących w pejzażu chilijskim (i nie tylko) ostatnich dekad.
The paper addresses how happiness, traditionally a subjective and philosophical concept, has increasingly become an objective of constitutional frameworks. Through historical, philosophical, and legal analyses, it explores the concept of happiness from its ancient roots in Socratic, Aristotelian, and Kantian philosophy to modern-day implications in constitutional law. The author reviews attempts to juridicize happiness by incorporating it into constitutional preambles and legal principles. Notable case studies include the United States Declaration of Independence, Japan's post-war Constitution, and Korea's Constitution, each of which emphasizes the “pursuit of happiness” as an aspirational rather than a guaranteed right. This distinction underscores ongoing challenges: defining happiness in legal terms and addressing its universal versus individualistic dimensions, particularly in the context of Western democratic frameworks. The analysis suggests a tension between the idealistic aspirations of happiness as a right and the pragmatic limitations of law in fulfilling such abstract ideals.
Tekst jest biografią intelektualną współczesnego filozofa francuskiego, Gillesa Deleuze’a. Uwzględnia ona jego inspiracje filozoficzne, przyjaźnie, a przede wszystkim wszystkie publikacje, wzmiankując ich problematykę. Przede wszystkim jednak pokazuje sylwetkę człowieka, który, nie mogąc z powodów zdrowotnych robić tego, czemu poświęcił życie, tj. myśleć, pisać i uczyć, popełnił samobójstwo. Finalnie zaś odnotowuje recepcję tego aktu we francuskim środowisku filozoficznym. W sumie tekst jest wspomnieniem o wielkim filozofie oraz hołdem dla jego dzieła-życia.
The article explores the contemporary crisis of liberal democracy, framing it within the colonial heritage and ongoing economic dominance of Western countries. It traces the rise of the idea of human rights and free trade, linking it with the practices of slavery and exploitation of conquered territories. The author examines Enlightenment philosophers' views on slavery and colonialism and outlines the economic consequences of these historical phenomena to analyze how they contributed to the democratization and economic development of European countries. The text proceeds to examine current international economic relations to show how the imbalance of power between rich and developing countries leads to exploitation of the latter. The article argues that both colonial roots and contemporary unequal trade relations underpin the current rise of populism and xenophobia in Western countries faced. The main guiding theme of the work is Mbembe's proposed idea of the solar and nocturnal body of democracy: the constant intertwining of internal economic and cultural flourishing with the rise of inequality, populism and undemocratic practices.
By contrast to the contemporary dominant schools in psychology, Ignace Meyerson’s outlook is situated at the level of culture and brings a historical approach to psychology, thus offering an alternative prism for understanding human psyche. Following Nietzsche’s definition of philology as the art and method of interpreting well, I will show that Meyerson undertakes a philological and critical reading of several sociologists who, while adopting a historical and cultural approach, have left psychology outside of their research. Thus, a confrontation with Durkheim, Lévy-Bruhl and Nietzsche will allow us to underline the specificities of Meyerson’s historical method as well as to highlight his conception of psychology, in opposition to sociology and genealogy. Meyerson concludes that acknowledging both the cultural and historical dimension of psychology and the psychological dimension of culture leads towards interdisciplinarity because all our concepts and notions are culturally and historically situated and should be put into context to be effective and enlightening. Meyerson’s emphasis on the plurality, wealth and diversity of human mental categories through culture also opens a whole continent of divergent or complementary interpretations that could lead us, if we put the ethnocentric stance to the side, to radically modify our findings, prisms and questions.
Casimir Lewy (1919 – 1991) was an analytical philosopher born and raised in Poland, who worked and taught at the University of Cambridge. He left behind one book, Meaning and Modality published in 1976, as well as more than a dozen articles and reviews. He was remembered by his students as an exceptional teacher. This article is a reflection on whether Lewy should be called a forgotten philosopher, who perhaps deserves to be considered more widely as a Polish contributor to the advancements in analytic philosophy. To this end, the author presents and analyses 15 articles by Lewy published between 1937 and 1964, which are divided into four thematic categories: topics related to the justification of empirical propositions, epistemological topics other than justification, semiotics, and problems in the area of logic or set theory.
Niniejsza praca ukazuje etyczno-religijny wymiar traktatu Ojcze nasz autorstwa Augusta Cieszkowskiego. Wpierw rozpatruje praktykę jako podstawowe kryterium przyjęcia bądź odrzucenia wiary — jej wpływu na życie człowieka. Następnie rozwija definicję wiary jako trzech relacji (do Boga; do siebie; do innych) w kontekście pozostawionych przez Cieszkowskiego komentarzy krytycznych odnośnie do stylu życia ówczesnych chrześcijan. Dzięki temu wydobywa religijną motywację filozofii Cieszkowskiego, jego głębokie zatroskanie o realizację chrześcijańskiego pryncypium naśladowania Jezusa w życiu społecznym poprzez czyn.
W twórczości Sade’a spotkamy dwa archetypy kobiety: kobietę cnotliwą, utożsamianą z ofiarą oraz kobietę występną, utożsamianą z libertynką. Kobieta cnotliwa skupia w sobie wszystkie cechy tradycyjnie składające się na konstrukt kobiecości — jest łagodna, opiekuńcza, wstydliwa, stara się zachować swoje dziewictwo. Wszystkie te cechy są przez Sade’a pogardzane, zaś ideałem kobiety jest dla niego prostytutka. W swoich dziełach Sade ze szczególną pogardą odnosi się do matek i macierzyństwa, ponieważ stanowi ono zaprzeczenie praw natury, która pragnie jedynie destrukcji, nie rozmnażania. Libertyni zazwyczaj mają ambiwalentny stosunek do swoich matek — jednocześnie ich pożądają i pragną je zabić. Również sam wizerunek matki nie jest jednoznaczny — obok matek cnotliwych, będących obiektem pogardy, znajdziemy też matki występne, które niejednokrotnie uśmiercają swoje dzieci. Druga część artykułu jest próbą obronienia tezy, iż twórczość Sade’a niesie w sobie feministyczne przesłanie. Przede wszystkim de Sade chciał wyzwolenia kobiet od konstruktu kobiecości, który narzucał im cnotę i wstydliwość. Z tego powodu przedstawione przez niego postaci kobiet mogą wydawać się męskie — ponieważ nie mają cech typowo uznawanych za kobiece. Dlatego też wizja kobiet w dziełach Sade’a ma wymiar emancypacyjny, zarówno w porównaniu z twórczością współczesnych mu pisarzy jak i z poglądami wielu jego interpretatorów.
Tematem artykułu jest nowe zjawisko sztuki miejskiej określane jako „dzikie typo”. Jest ono specyficznie lokalne, łódzkie, ale jednocześnie pozwala uchwycić złożoną problematykę doświadczenia postindustrialnego miasta — i w tym sensie jest uniwersalne. Sam termin jest zastanawiający, ponieważ wydaje się wewnętrznie sprzeczny. Mimo iż pojęcie dzikości ma pewną tradycję we współczesnej teorii sztuki, to nie przystaje do zagadnienia typografii. Różne przejawy „dzikiego typo” w przestrzeni miasta uwikłane są w szereg zależności podważających status autorstwa, narażających twórców na naśladowanie i instrumentalne wykorzystanie ich prac. Jeśli chodzi o fizyczną przestrzeń miasta i jej walory dzikości i autentyczności — to „dzikie typo” użycza tej przestrzeni wieloznaczności i także przejmuje jej wieloznaczność, co wraz z ingerującą przyrodą oraz zaniedbaniem sprawia, że użytkownik miasta nie ma jasności, z czym ma do czynienia. Interesujące jest, dlaczego i z jakimi intencjami lub nadziejami artyści wikłają się w ten splot sztuki, wandalizmu i degradacji krajobrazu. Potraktowanie tych przestrzeni i praktyk jako heterotopijnych pozwala wyjść poza schematyczne wartościowanie legalne/nielegalne, estetyczne/antyestetyczne, kulturalne/zdziczałe.
