
Bireyin gelir, mülk ve güçte ihtiyaçlarının ötesini geçip “daha fazlası”nı isteme meyli olarak tanımlanan açgözlülük, bu makalede klasik Türk şiirindeki kavramsal, ahlaki ve imgesel düzeylerde incelenmektedir. Temanın çağları aşan doğası göz önünde bulundurularak, bulguların geçerliliğini temin etmek amacıyla çalışmada dönemler arası örnekleme yolu tercih edilmiştir. Bu yöntemle, temanın klasik şiir dağarcığındaki bütüncül çerçevesinin ortaya konulması hedeflenmektedir. Bireysel bir zaaf olmanın ötesinde, açgözlülük ahlaki ve toplumsal dokuyu zedeleyen bir “doyumsuzluk ideolojisi” olarak incelenmektedir. Bununla birlikte, arzu nesnesinin aşkın bir nitelik kazanarak âşığın vuslat, dervişin ilahi feyz ve hükümdarın fetih tutkusunda yüceltilmesi de temanın müspet boyutunu oluşturur. “Altın tozu, gözde perde olur” teşhisinden hareketle, bu marazın sebep olduğu “algı körleşmesi” ele alınmaktadır. Farklı evrelerden ve nazım türlerinden (gazel, kaside, mesnevi) seçilen örneklerin incelenmesi yoluyla, öncelikle temanın terminolojisi ve “ahlâk-ı zemîme” içindeki ahlaki-dinî bağlamı ortaya konulmaktadır. Temel kavramsal çerçeve “kanaat-hırs” karşıtlığı, “mal-mana” ikiliği ve “arzu-ölçü” çatışması olarak belirlenmiştir. Açgözlülük, tematik işleniş ve imgelem dünyası olarak iki ana eksende incelenmektedir. Tematik eksende, “doymayan kalp” özelinde bireyin içsel çatışmaları, sosyal hayattaki bozulmalar, ahlaki terbiye bağlamındaki denge arayışı ve “vuslat hırsı” çerçevesinde aşktaki yansımaları analiz edilir. İmgesel bağlamda, şairlerin bu ahlaki marazı somutlaştırmak için başvurduğu alegorik anlatım örgüsü dört kategoride sınıflandırılır: 1) “Altın” ve “sandık” gibi nesne imgeleri; 2) “Ateş” ve “deniz” gibi doğa imgeleri; 3) “Köpek” ve “karınca” gibi hayvan imgeleri; 4) “Doymayan göz” ve “karın” gibi bedensel imgeler. Bu eksiklikten hareket eden çalışma, “kanaat-hırs” karşıtlığı çerçevesinde, klasik Türk şiirinin açgözlülüğü bireysel ve sosyal bir çürüme olarak teşhis ettiğini ve bu ahlaki sapmaya karşı panzehir olarak “kanaat ve tevazu”yu önerdiğini ortaya koymaktadır.
Barış antlaşmaları üzerine yazılan sulhiyeler, Osmanlı Devleti’nin geç dönemlerinde savaş ve barışa dair yaklaşımın edebî metinlere yansımasını göstermesi bakımından önemlidir. Nedîm, Nevşehirli Damad İbrahim Paşa başta olmak üzere devlet büyükleriyle kurduğu yakın ilişkinin etkisiyle şiirlerinde bazı siyasi gelişmelere yer vermiştir. Bu bağlamda döneminde imzalanan barış antlaşmalarına da değinmiş; kaside, terci-i bend ve kıta nazım şekillerinde üç sulhiye kaleme almıştır. Nedîm, söz konusu şiirlerden ikisini Hemedan Antlaşması için yazdığını başlıklarında açıkça belirtirken, kasidede ele alınan barış antlaşmasına dair herhangi bir bilgi vermemiştir. Bu çalışmada Nedîm’in Dîvân’ındaki sulhiyeler, tarihî arka planları ve tematik yapıları göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Şairin, ele aldığı antlaşmaların meşruiyetini artırmak ve faydalarını öne çıkarmak için sulhiyelerini bazı temalar etrafında şekillendirerek kaleme aldığı tespit edilmiştir. Söz konusu temaların her biri, ilgili antlaşmaların mağlubiyetten ziyade devlet ve toplum açısından faydalı ve gerekli bir tercih olarak yorumlanmasına katkı sağlamıştır. Yapılan incelemede şiirlerde belirgin şekilde üslup ve muhteva farklılıklarının bulunduğu belirlenmiş; bunların ele alınan antlaşmaların tarihî arka planıyla ilişkili olduğu iddia edilmiştir. Nedîm’in muhteva ve üsluba dair tercihleri ve sonucunda ortaya çıkan farklılıklar, sulhiyelerinin tarihî şartlara uyumlu, belli bir amaca hizmet eden metinler olarak değerlendirilmesine imkân sağlamıştır. Bu doğrultuda çalışma, sulhiye türüne ait metinlerin tarihî bağlamları ve tematik yapıları ile birlikte değerlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.
Nâzım Hikmet, yaşamı süresince hacimli bir yazınsal külliyat oluşturmuştur. Sanatkâr, bütün bu telif faaliyetlerinde yeni denemeler, model almalar ve özgün metinler ortaya koyma uğraşında olur. Bunu yaparken kimi zaman iki veya daha fazla farklı sanat, edebiyat veya müzik ögesini bir araya getirerek tek bir türe sığmayan, sınırları aşan ve farklı kategorilerin özelliklerini aynı anda taşıyan eserler üretir. Çoksesli bir sanat dünyası yaratan Nâzım Hikmet, şiir, tiyatro ve sinema gibi disiplinler arasındaki geçişkenliğin (inter-genre) dikkate değer örneklerini verir. Şiir dünyasını özellikle göstergelerarası ve metinlerarası düzlemde zenginleştiren Nâzım Hikmet, 1932’de yayımladığı Benerci Kendini Niçin Öldürdü? adlı eseriyle, Türk ve dünya edebiyatında az rastlanan türlerarası geçişin çarpıcı örneklerinden birini sunar. Literatür/kaynak araştırmalarında çoğunlukla politik-destanî bir metin olarak değerlendirilen eser, aynı zamanda polisiye edebiyatın temel ögelerini büyük ölçüde içerir. Bu bağlamda metnin tematik dokusunu oluşturan suç, ihanet, şüpheli, soruşturma ve çözüm(ün yokluğu) ve özellikle hikâye aktarımı ile türsel geçişlerin anahtarını verir. Bu çalışmada eserin, “polisiye manzum metin” kavramı çerçevesinde çözümlenmesi gerçekleştirilecek; olay örgüsü, kişiler ve tematik yapı analiz edilerek Türk ve dünya edebiyatındaki karşılaştırmalarla türsel özgünlüğü ortaya konacaktır. Bununla birlikte çalışmanın amacı, Nâzım Hikmet’in Benerci Kendini Niçin Öldürdü? başlıklı eserinin yalnızca politik bir metin değil, aynı zamanda polisiye manzumenin ilk örneklerinden biri olduğunu göstermektir.
Tuvalar, esas olarak Rusya Federasyonu’na bağlı özerk Tuva Cumhuriyeti’nde yaşayan bir Türk halkıdır. Tuva Cumhuriyeti dışında Tuvalar Moğolistan’ın Bayan-Ölgiy ve Çin’in Sincan Uygur Özerk bölgesinde yaşamaktadır. Tuvalar, tarih boyunca göçebe yaşam tarzını benimsemiş ve bu yaşam tarzının getirdiği kültürel özellikleri korumaya çalışmıştır. Bu sebeple özellikle Tuva Cumhuriyeti’nde yaşayan Tuvaların büyük çoğunluğu Tuva dilini bilmekte ve ana dillerini korumak için çeşitli önlemler almaktadır. Rusça ise özellikle resmi işlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Dil, bireylerin ve toplulukların kimlik inşasında temel bir unsurdur. Tuva halkı, dillerini bir “varoluş dili” olarak görür. Bir başka deyişle Tuvalar dili sadece bir iletişim aracı olarak değil, aynı zamanda halkın tarihini, düşünce yapısını ve dünya görüşünü yansıtan bir değer olarak görür. Dilin temel işlevlerinden biri de kültürel aktarımdır. Bir toplumun gelenekleri, değerleri, tarihi, inançları ve yaşam biçimi dil yoluyla nesilden nesile aktarılır. Dil kaybı, o dili konuşan toplumun kültürel mirasının ve kimliğinin de yok olması anlamına gelir. Bu sebeple dilin korunması ve öğretimi, kimliğin inşası ve korunması ile birlikte kültürel sürekliliğin sağlanmasında önemli bir rol oynar. Bu çalışmada Tuvacanın öğretimi üzerine yapılan çalışmalar ve kaynaklar, kimlik ve kültürel aktarım kavramları çerçevesinde ele alınmıştır. Bu bağlamda, Tuvaca öğretim materyalleri yalnızca dilin yapısal yönlerini öğretmekle kalmayıp aynı zamanda Tuva kimliğinin ve kültürel değerlerinin aktarımında da önemli bir işlev üstlenmektedir. Ana dili öğretimine yönelik ders kitapları, Tuva toplumunun tarihî, toplumsal ve geleneksel unsurlarını yansıtarak dil ile kimlik arasındaki güçlü bağı pekiştirmektedir. Böylece Tuvacanın öğretimi, dilsel sürekliliğin yanı sıra kültürel hafızanın korunmasına da katkı sağlamaktadır.
Türkçede isim tamlaması kuruluşlarında iyelik eki zorunludur. İsim tamlaması ilgi eki almasına bağlı olarak belirlilik gösterir. Belirtili isim tamlamalarında iyelik eki yanında ilgi eki de zorunludur. Türk dili ilk yazılı eserlerinin yer aldığı Eski Türkçe, döneminde ilgi eki ve iyelik ekinin isim tamlaması kuruluşunda günümüzdeki kadar yaygın olmadığı görülür. İlgi hâli eki almadan belirtili isim tamlaması değerinde olan yapılar vardır. Bunun yanında ilgi eki ve iyelik ekini almadığı hâlde belirtisiz isim tamlaması değerinde olan yapılar da mevcuttur. Bu eklerin isim tamlamalarında kullanılmaması belli kurallara bağlıdır. Ayrıca eksiz yapılar Eski Türkçe dönemine özgü bazı söz dizimsel niteliklere sahiptir. Bu çalışmada iyelik eki almadan belirtisiz isim tamlaması niteliği gösteren yapılar ve ilgi hâli eki kullanılmadan belirtili isim tamlaması özelliği gösteren yapılar incelenmiştir. Onların hangi şartlarda eksiz kullanıldığı belirlenmeye çalışılmıştır. Bu yapıların ortaya çıkış şekli hakkında çıkarımda bulunulmuştur.