شرایط علی مؤثر بر انحرافات اجتماعی در حاشیه‌نشینی شهر اسلام‌شهر از منظر فرهنگی

این پژوهش با هدف تحلیل شرایط علی مؤثر بر انحرافات اجتماعی در حاشیه‌نشینی شهر اسلام‌شهر از منظر فرهنگی، با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و طرح متوالی اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، با ۱۶ خبره (اساتید دانشگاهی و مدیران ناجا) به روش نمونه‌گیری هدفمند گلوله برفی مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد و در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ نفر از شهروندان اسلام‌شهر بود که با فرمول کوکران، ۳۸۵ نفر به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل مصاحبه‌های کیفی مبتنی بر مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین و پرسشنامه‌های محقق‌ساخته انحرافات اجتماعی (۱۲۰ گویه) و استاندارد حاشیه‌نشینی بود که روایی آن‌ها با شاخص‌های CVR، CVI و AVE و پایایی با آلفای کرونباخ (بالای ۰.۷) تأیید شد. تحلیل داده‌ها با کدگذاری در MAXQDA و مدل‌سازی معادلات ساختاری در Smart PLS3 نشان داد که عوامل اقتصادی (ضریب مسیر ۰.۸۶۷)، اجتماعی-فرهنگی (۰.۸۶۹)، زیرساختی (۰.۷۶۵) و سیاست‌گذاری (۰.۷۵۷) به‌عنوان شرایط علی، ۴۳.۹ درصد از تغییرات انحرافات اجتماعی و ۴۶.۸ درصد از تغییرات حاشیه‌نشینی را تبیین می‌کنند. یافته‌ها حاکی از تأثیر معنادار تعارضات فرهنگی، فقر هویتی و ضعف نهادهای فرهنگی در تشدید انحرافات اجتماعی بود که لزوم برنامه‌ریزی فرهنگی هدفمند را برای کاهش این پدیده نشان می‌دهد.