مدیریت جهادی و صدور انقلاب؛ مطالعه تجربه دفاتر برون مرزی جهاد سازندگی (1364-1379)

تجربه جمهوری اسلامی ایران در استفاده از ابزار دیپلماسی حمایتی به‌عنوان یکی از تجارب درخشان نظام اسلامی صدور انقلاب محسوب می‌شود. دفاتر برون‌مرزی جهاد سازندگی از زمان تأسیس تا انحلال (1364-1379) به‌عنوان یکی از کارآمدترین نهادهای انقلاب اسلامی در این زمینه شناخته می‌شوند. در پژوهش حاضر برای کشف الگوی مدیریت جهادی دفاتر برون‌مرزی جهاد سازندگی، از بیست‌ودو نفر از کسانی که در آن مشغول به خدمت بوده‌اند، مصاحبه گرفته‌شده است. سپس برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون بهره برده شد. 132 مضمون اولیه ذیل مضامین سازمان دهنده، دسته‌بندی شدند و درنهایت پنج مضمون فراگیر برای تبیین الگوی دفاتر برون‌مرزی جهاد سازندگی در صدور انقلاب اسلامی حاصل شد: روش‌ها و اهداف، استراتژی‌های فعالیت، روش‌های اجرایی، چالش‌ها و موانع، نتایج و دستاوردها. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که این دیپلماسی بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی و خارجی، مشارکت حداکثری مردم و همکاری‌های بین‌المللی تأکید دارد. استراتژی‌های اجرایی آن شامل استفاده از نیروی داوطلب، ساختار مدیریتی چابک و تبلیغ عملی است که در کنار ارزش‌های انسانی و اسلامی، اهداف کلانی چون تقویت روابط بین‌المللی، افزایش نفوذ منطقه‌ای و بهبود وجهه ایران را دنبال می‌کرده است. یافته‌های پژوهش چالش‌هایی را نیز آشکار می‌سازد: محدودیت‌های مالی، تغییرات سیاستی، ضعف در آموزش نیروی انسانی و کارشکنی رقبا.