تبیین نقش تحولات فرهنگی و معماری هند برشکل‌گیری معماری رمانتیک در نمای بناهای دولتی شهر زاهدان (دورۀ پهلوی اول)

کشور هند همسایۀ کهن ایران است و پیوندهای فرهنگی دو کشور از دیرباز برقرار مانده‌اند؛ در دوران حکومت پهلوی اول این کشور به‌دلایل مختلفی، نقش ملموسی در شکل‌گیری معماری شهر‌های جنوب‌شرق ایران به‌خصوص شهر زاهدان داشته‌ است. معماری نیز در طول تاریخ همواره پیوندی مستحکم با عوامل فرهنگی داشته و تحولات بروز یافته در این زمینه‌، اثرات مشهودی بر معماری گذاشته است. شناخت و اهمیت چگونگی اثرگذاری این جریان‌ و تحولات فرهنگی- معماری در هند و انعکاس ظهور آن‌ها بر معماری شهر زاهدان موضوعی است که در این پژوهش به آن پرداخته می‌شود. ازاین‌رو پرسش اصلی پژوهش این است که تحولات فرهنگی و معماری هند در عصر پهلوی اول با چه مؤلفه‌ و ویژگی‌هایی بر معماری رمانتیک شهر زاهدان اثر گذاشته است؟ این پژوهش از نوع تاریخی- تفسیری است و با استناد به اسناد تاریخی و برداشت‌های میدانی و روش توصیفی- تحلیلی به نقش این جریان‌ها بر پیدایش رمانتیک و بروز شاخصه‌های کالبدی آن بر معماری دورۀ پهلوی اول شهر زاهدان می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهند معماری زاهدان در عصر پهلوی اول، از رمانتیسم هندی متأثر است و به‌کارگیری خردمندانۀ مضامین آن در معماری این دوران در شهر زاهدان، نشان از ارتباطات با کشورهای همسایه در جغرافیای مذکور به‌نحو مستقیم یا غیرمستقیم دارد؛ ارتباطاتی که به‌موجب آن تحولات فرهنگی و معماری توانسته‌اند بر جان و کالبد معماری شهری در ایران رخنه کرده و آثارش به‌وضوح دیده شود به‌نحوی که مهم‌ترین شاخص‌های رمانتیسم، طبیعت‌گرایی با بهره‌گیری از مصالح بومی و ارتباط با محیط و طبیعت، توجه به احساسات و عواطف انسانی ازطریق استفاده از نور، رنگ و تناسبات خاص فضاها، تأکید بر داستان و روایت با به‌کارگیری نمادهای روایتی از داستان‌های تاریخی، ایده‌آل‌گرایی و باستان‌گرایی به‌واسطۀ ایجاد فضاهای ایده‌آل و نوگرایی ازطریق استفاده از روش‌‌های نوین در معماری بناهای دولتی زاهدان به نمایش در آمدند.