نویافته‌ها و تحلیل فرهنگی آینه‌کاری در ابنیۀ تاریخی ایران از قرن دهم هجری تا دورۀ معاصر

آینه در ایران باستان و سپس در دورۀ اسلامی جایگاهی ویژه داشته و نمود بارز آن در ادبیات، گواهی بر این مدعاست. تحولات و دگرگونی‌های فنی آینه‌کاری نیاز به مطالعات و تحلیل فرهنگی دارد. اگرچه استفاده از فلز صیقلی به‌مثابۀ رُخ‌نما به قبل از دورۀ صفوی می‌رسد اما بهره‌گیری از آینه‌های جام به‌عنوان تزیینات جداره، برای اول‌بار از این دوره حکایت شده است. خلاقیت هنرمندان ایرانی در استفاده از آینه‌های شکسته، جام و کوژ آنها را به سوی آینه‌کاری سوق داد. هدف این پژوهش، بازشناسی شیوه‌های آینه‌کاری از عصر صفوی تا دورۀ معاصر و جایگاه فرهنگی آینه در ابنیۀ تاریخی است. سؤال این پژوهش این است که شیوه‌های آینه‌کاری از دورۀ صفوی تا دورۀ معاصر چیست و جایگاه فرهنگی آن چگونه قابل تفسیر است؟ این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و ماهیتی توصیفی و تحلیلی دارد. جامعۀ آماری، آینه‌کاری ابنیۀ تاریخی شهر‌های اصفهان، تهران، شیراز و مشهد است و روش نمونه‌گیری، هدفمند از نوع در دسترس است که در مجموع 47 بنا مطالعه شده‌اند. یافته‌ها نشان از هفده شیوۀ آینه‌کاری دارد که چهار شیوه از عصر صفوی، ده شیوه مربوط به قاجار و پهلوی و سه شیوه در دورۀ معاصر رواج یافته است. در بستر مطالعات فرهنگی، شیوه‌های آینه‌کاری در هر دورۀ تاریخی از سیاق فکری آن برهه حکایت دارد و ابعاد حسی، عاطفی، فیزیکی و زیبایی‌شناختی از آینه‌کاری ادوار پژوهش‌شده قابل درک است. اوج هنر آینه‌کاری مربوط به دورۀ قاجار بوده و نوع نگاه به این هنر در این عصر، دچار تحول و دگرگونی شده است.