ارائۀ مدل مدیریت استعدادها در شرکت‏‌های دانش‌‌بنیان

هدف: مدیریت استعداد، در ارتقای عملکرد سازمان‌ها و ایجاد بهره‌وری برای آن‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. همچنین مدیریت استعداد می‌تواند در شرکت‌های دانش‌بنیان که نیروی کار مستعد و دانشی آن‌ها، اصلی‌ترین سرمایه و منبع برای تولید محسوب می‌شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد. از این رو در مقالۀ حاضر تلاش شده است تا مدل مدیریت استعدادِ مناسب برای شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه شود. روش: پژوهش حاضر به لحاظ جهت‌گیری، از نوع کیفی و کاربردی است و به قصد کاربرد یافته‌های پژوهش و به‌کارگیری آن‌ها جهت حل مسائل متداول درون سازمان اجرا شده است. بدین منظور، پژوهشگران، ضمن شناسایی و استخراج مؤلفه‌های اساسی مدیریت استعداد، از طریق مرور پژوهش‌های پیشین، به بررسی میزان اهمیت آن‌ها از طریق روش دلفی و از دیدگاه خبرگان پرداختند و در نهایت، پس از نهایی شدن عوامل اساسی، به ارائه یک مدل مدیریت استعداد متناسب با بستر شرکت‌های دانش‌بنیان مبادرت ورزیدند. یافته‏ها: در پژوهش حاضر، ابتدا تعاریف و توضیحات لازم دربارۀ مدیریت استعداد تبیین شد؛ سپس ۳۷ مدل مدیریت استعداد از طریق مرور پژوهش‌های پیشین جمع‌آوری و در ادامه عوامل و مؤلفه‌های کلیدی آن‌ها استخراج شدند. عوامل و مؤلفه‌های کلیدی یادشده، پس از دسته‌بندی و مرتب‌سازی، در قالب جداول خلاصه‌سازی شدند و برای تعیین میزان اهمیت، در اختیار اعضای پانل قرار گرفتند؛ به‌طوری‌که هر ۲۸ عضو از اعضای پانل، سه مرتبه برای هر یک از عوامل نظر خود را ارائه دادند. با پایان مرحلۀ سوم، ۲۱ عامل تأیید شد که از بین این تعداد، ۱۶ عامل در پژوهش‌ها و مطالعات پیشین اشاره شده بود و ۵ عامل دیگر را اعضای پانل اضافه کردند. در ادامۀ پژوهش و پس از استخراج و غربالگری مؤلفه‌ها، مدل TM طراحی و در اختیار پاسخ‌دهندگان و اعضای پانل قرار گرفت. این مدل توسط پژوهشگران و بر اساس تجربه و دانش حاصل از مطالعۀ ۳۷ مدل TM طراحی شد. در این مرحله نیز با توجه به اینکه میانگین پاسخ‌ها 39/4 بود و همچنین، مجموع مقادیر «موافقم (4)» و کاملاً موافقم (5)» 2/89درصد محاسبه شد. مدل TM ارائه‌‌شده در این پژوهش از نظر اعضای پانل تأیید شد و یافته‌‏های پژوهش حاضر توانست گام نخست را برای ساخت یک مدل TM در زمینۀ شرکت‌‏های دانش‌‌بنیان فراهم کند. نتیجه‌گیری: در مقایسه با مدل‌ها و چارچوب‌های ارائه شده برای مدیریت استعداد، مدل ارائه شده در پژوهش حاضر، به‌صورت سیستمی و به‌عنوان مدلی جامع، بسیاری از مؤلفه‌ها را در خود جای داد. مؤلفه‌هایی همچون «تنوع استعدادی» و «طراحی نقش استعدادها» که در ۳۷ مدلِ موردِ بررسی کمترین فراوانی را داشتند با تأیید اعضای پانل، به‌عنوان مؤلفه‌های اصلی درنظر گرفته شدند. همچنین مؤلفه‌هایی همچون «فرهنگ سازمانی»، «سبک مدیریت (حمایت مدیران ارشد)»، «نظام ارزشی» و «خودآگاهی افراد مستعد» که در مدل‌های دیگر به‌طور مستقیم به آن‌ها اشاره نشده بود، تحت عنوان عوامل زمینه‌ای و به‌عنوان پیشنهادهای ارائه شده توسط اعضای پانل دلفی در مدل پژوهش قرار گرفتند؛ به این معنا که در صورت برخورداری از این مؤلفه‌های زمینه‌ای، می‌توان انتظار داشت که مدل حاضر به‌طور صحیح‌تری کار کند. مانند هر پژوهش دیگری که با روش دلفی انجام می‌گیرد، نتایج به‌دست آمده در پژوهش حاضر نیز بر اساس قضاوت اعضای پانل بوده است. در همین راستا، پژوهش حاضر توانست در خصوص عوامل اساسی به جمع‌بندی برسد گام نخست را برای ساخت یک مدل مدیریت استعداد متناسب با بستر شرکت‌های دانش‌بنیان بردارد؛ به این ترتیب که در پایان، مؤلفه‌های نهایی‌شده در قالب یک مدل، در اختیار اعضای پانل قرار گرفت و آن‌ها این مدل را قابل‌قبول ارزیابی کردند.