Het oorspronkelijk door de methodist William Booth in Engeland gestichte Leger des Heils kreeg in Nederland al vrij snel voet aan de grond.Georganiseerd volgens een strakke hiërarchie, paarden de leden van deze evangelisatiebeweging eenvoudige straatprediking aan het werk onder maatschappelijke randgroepen.Ondanks de soms forse tegenstand, dwong het Leger mettertijd veel respect af vanwege zijn hulpverlening aan daklozen, alcoholisten en prostituees.Binnen enkele jaren groeide de beweging uit van een vestiging in de Amsterdamse Pijp tot een landelijke groepering.In zijn als dissertatie verdedigde Met de vlag in topde titel verwijst naar de prominente rol die de rood-blauw-gele vlag in de op militaire leest geschoeide organisatie speeltbiedt Johan Ringelberg een tweeledige verklaring voor de relatief snelle opkomst van het Leger des Heils.Enerzijds waren de sociaal-economische omstandigheden zodanig dat het Leger in de steden en op het platteland kon rekenen op de warme belangstelling van armen en thuislozen.Anderzijds voelden velen zich aangetrokken tot de praktische moraal en de eenvoudige spiritualiteit die uitgedragen werden door het hecht georganiseerde en in eerste instantie vooral door mannen gedomineerde Leger.De laagdrempelige samenkomsten, de door orgel of piano begeleide liederen, de befaamde kerstpot, de gebeden, bijbellezingen en persoonlijke getuigenissen, alsmede de tamboerijnbrigades en muziekkorpsen waren evenzoveel manieren om de onderkant van de samenleving te bereiken en een aantrekkelijk alternatief te bieden voor de traditionele psalmen en prediking in de grotere kerken.Kenmerkend voor zijn benadering is Ringelbergs verklaring van het Nederlandse succes van het Leger des Heils.Hij beschrijft de geschiedenis van een religieuze organisatie, geplaatst tegen de sociaal-economische achtergrond van het zich in rap tempo moderniserende en verzuilende Nederland.Het resultaat is een goed gedocumenteerd staaltje institutionele geschiedschrijving, gebaseerd op grondig archiefonderzoek, officiële Leger des Heils-publicaties en enkele interviews met oudgedienden.De auteur is vooral pragmatisch te werk gegaan.Hij heeft naar eigen zeggen feiten verzameld en deze zodanig gerangschikt dat zijn arbeid een 'zo plausibel mogelijke historische reconstructie' opleverde.Het accent van die reconstructie ligt daarbij op het Leger als een in essentie kerkelijk genootschap dat zijn evangeliserende taak altijd in samenhang heeft willen zien met zijn diaconale opdracht.Het Leger is, met andere woorden, een religieuze organisatie wier inzet in de maatschappelijke zorg in nauw verband staat met haar streven het evangelie te verbreiden.Volgens de these van Ringelberg was (en is) het Leger opwekkingsbeweging en caritatieve instelling tegelijk, ondanks de verschillende juridische eisen die de buitenwereld op verschillende momenten aan haar gesteld heeft.

ABSTRACTThe claim is widespread that the preservation, or reintroduction, of Western traditions of holy war in the post‐Reformation period was due mostly to Protestantism, especially in its Calvinist variety. This paper makes a case for examining the thought of a much broader selection of minor intellectuals on just and holy war than is usually done, and to do so in other national contexts than exclusively the English Puritan one. To test the apparently widespread view that, historically, Calvinism has had a particular proclivity for holy war, the article treats theological justifications of war in seventeenth‐ and eighteenth‐century Dutch moral theology. Showing that a full‐blown concept of “holy war” was largely absent from Dutch theological thought, it falsifies the assumption that historical Calvinism (or Protestantism in general) is inherently belligerent. The paper demonstrates that justifications of violencereligionis causaand ideological motives for war have always been contingent, not on religions, but on the historical contexts in which those religions operate.

volstrekt vreemde zeden en gewoonten.

In this discussion paper the concept of 'attractor landscape' is proposed as a metaphor to describe, explain, and visualise organisational transformation in the Chaordic Systems Thinking approach. The chaordic perspective enables us to view the organisation as a complex, dynamical, nonlinear system. Organisations seen as 'chaordic systems' may go through different phases, ranging from more orderly to more chaotic. In those phases we distinguish between different patterns or 'attractors.' A typical successful transformative change or 'qualitative leap' is defined as a transition from the old attractor into a new attractor, which change might result rather instantaneously instead of gradually. An attractor landscape is defined as a composition of a multitude of attractors (and their basins) an individual holon may be attracted to during its travel. The landscape itself is changing all the time, making it very difficult for individual holons to predict the effects of their change initiatives. Since in organisations many different agents are acting at the same time, it is impossible to evaluate the effects of specific organisational measures, in a traditional unilateral cause-/ effect way. In this paper we propose to model chaordic development using an 'attractor landscape.' In order to ground such a proposition, recent developments in thinking about causality are explored in some detail. Also

Orthodoxy, heresy and consensus, 1670-1850. Three historical discourses on religion and the public sphere The idea of a ‘religious consensus’ hardly seems applicable to the religious history of the Netherlands during the ‘long’ eighteenth century (1670-1850). It appears to contradict such religious phenomena as ‘tolerance’ and ‘pillarization’, which are considered to be typical features of Dutch history. Consequently, church historical accounts tend to project a form of confessional apartheid on the Dutch religious past. Religious history is rarely interpreted in terms or concepts that are not derived from the Christian church or from Christianity. Moreover, Dutch church history has a strong tendency to focus on biographical, archival or philological research. This article contains a sketch of three interconnected intellectual discourses on orthodoxy, heresy and consensus. Together, they provide a conceptual framework which allows us to interpret religious ideas in a light not informed by religious ideology. During the long eighteenth century, a period that marks the transition from the ancien regime to the nation state, each of the three discourses contributed to the formation of a religious public sphere. Focusing respectively on politics, history and culture, the three discourses fit into the more general development of the religious public sphere from ‘confessional’ to ‘pedagogical’. This article is part of the special issue 'Godsdienst in Nederland'.