Artykuł dedykowany Pani prof. dr hab. Marii Dekównie z okazji dziewięćdziesięciolecia urodzin. Zaprezentowano w nim sylwetkę, dokonania oraz zainteresowania naukowe Pani Profesor. Koncentrowały się one na wczesnosredniowiecznym szkle, szklarstwie oraz złotnictwie i biżuterii. Ogromną zasługą Pani Profesor jest wieloletnia (do końca 2023 r.) działalność w Redakcji „Archeologii Polski”, czasopisma ważnego nie tylko dla wydawcy (Instytutu Archeologii i Etnologii PAN), ale też dla całego, środkowo-europejskiego środowiska badaczy.
Stanowisko eponimiczne kultury świderskiej – Świdry Wielkie I było badane na początku XX w. przez Stefana Krukowskiego oraz Ludwika Sawickiego. W wyniku tych prac pozyskano liczne materiały krzemienne, będące podstawą do wydzielenia „przemysłu świderskiego”, który stanowił bazę dla wyróżnienia kultury świderskiej i „cyklu mazowszańskiego”. Zabytki pochodzące z badań L. Sawickiego znajdują się w kolekcji Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Celem artykułu jest zestawienie informacji prezentowanych w publikacjach przez obu badaczy z wnioskami z przeprowadzonej obecnie analizy tych materiałów. Nowe spojrzenie na ten archiwalny zbiór pozwoliło na ocenę znalezisk w kontekście wytwórczości krzemieniarskiej prowadzonej na tym terenie w pradziejach, a stanowiącej podstawę do wydzielenia tytułowego „przemysłu”.
Artykuł poświęcony jest szklanym butelkom z XVII-XIX w. znajdowanym podczas prac archeologicznych i przedstawieniu ich potencjału badawczego. Są to zabytki liczne, lecz pozyskiwane w różnym stanie zachowania (przeważnie fragmentarycznym i skorodowanym). Przez polskich badaczy wciąż jednak są niedoceniane i często pomijane w analizie materiałów zabytkowych. W tekście wymienione zostały techno-stylistyczne, dystynktywne cechy butelek (m.in. kształt całych wyrobów, uformowanie wylewów, ślady na dnach), które ewoluowały w badanym okresie. Odwołano się tu do najważniejszych, zagranicznych ustaleń na podstawie zbiorów całych i dobrze datowanych wyrobów. Na tym tle zaakcentowano możliwości dalszych kierunków polskich badań nad tymi znaleziskami. Omówiono też kwestie, w których rozwiązaniu mogą być one pomocne, w tym dotyczące datowania kontekstów archeologicznych czy odtworzenia dawnego procesu produkcji szkła. Wskazano przy tym przykłady ze zbioru pozyskanego na terenie zamku tykocińskiego.
Artykuł poświęcony jest analizie szkieł sodowych z wczesnośredniowiecznych stanowisk archeologicznych na ziemiach polskich, przeprowadzonej na podstawie dostępnych wyników badań składu pierwiastkowego. Omówiono dotychczasowy stan wiedzy oraz przedstawiono przegląd klasyfikacji chemicznych szkła stosowanych w literaturze wschodnio- i zachodnioeuropejskiej. Podjęto próbę ponownej interpretacji danych według systemu klasyfikacyjnego używanego w badaniach zachodnioeuropejskich. Wyodrębniono grupy szkieł wytopionych na sodzie mineralnej, z których najliczniejszą stanowi HIMT2 oraz szkła sodowe popiołowe, wśród których dominujące są tworzywa należące do grupy mezopotamskiej 1. Wskazano też na konieczność dalszych badań uwzględniających pierwiastki śladowe, w celu rozpoznania skali recyklingu szkła.
Omawiana książka prezentuje odnaleziony, w obrębie dawnego jeziora Nidajno na Mazurach, depozyt unikatowych elementów uzbrojenia i osobistego wyposażenia wojowników z okresu rzymskiego. Odkrycie to świadczy o praktykowaniu w tym czasie przez ludność kultury bogaczewskiej (z zachodniobałtyjskiego kręgu kulturowego), zwyczaju ceremonialnego składania w środowisku wodnym darów w postaci broni i przedmiotów o charakterze prestiżowym, często uprzednio intencjonalnie niszczonych. Zawiera też rozważania nad zróżnicowaniem stylistycznym zabytków ze schyłku starożytności z Europy Środkowej, a także nad naturą relacji między ludami Barbaricum a państwem rzymskim. To angielskojęzyczna wersja publikacji A. Rzeszotarskiej-Nowakiewicz z 2021 roku.
