Raman spektroskopisi, kemiğin biyokimyasal yapısını ve iç düzenini ayrıntılı biçimde incelemeye olanak tanıyan, invazif olmayan ve yüksek hassasiyete sahip bir tekniktir. Son yıllarda bu yöntem, kemikteki mineral ve organik yapıların birbiriyle nasıl etkileştiğini ve bu etkileşimlerin kemiğin dayanıklılığı üzerindeki etkilerini anlamak amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır. Raman spektroskopisi; kemikte bulunan hidroksiapatit mineralinin kristal düzenliliği, mineral-matriks oranı, karbonat substitüsyonu ve mineral kristallerinin kolajen liflerine göre hizalanması gibi parametreler hakkında nicel veriler sunar. Ayrıca kolajen yapısındaki konformasyonel değişimleri ortaya koyarak mineralizasyon süreci ve kemik kalitesi hakkında önemli bilgiler sağlar. Bu sayede kemiğin sertlik, esneklik ve kırılganlık gibi mekanik özelliklerini belirleyen mikroyapısal değişiklikler daha iyi anlaşılabilmektedir. Derlemede incelenen çalışmalar, Raman spektroskopisinin osteoporoz, osteoartrit, kırık iyileşmesi ve metabolik kemik hastalıkları gibi klinik durumlarda erken biyokimyasal değişimleri tespit etmede yüksek potansiyel taşıdığını göstermektedir. Bunun yanı sıra diş hekimliği ve ağız, diş ve çene cerrahisi alanında; alveolar kemiğin kalitesinin değerlendirilmesi, kemik greftlerinin entegrasyonunun analiz edilmesi ve kemik rejenerasyonu süreçlerinin moleküler düzeyde takibi gibi uygulamalarda da önemli bir araştırma aracı olarak öne çıkmaktadır. Genel olarak Raman spektroskopisi, hem temel araştırmalarda hem de klinik uygulamalarda kemiğin ayrıntılı ve çok boyutlu değerlendirilmesini mümkün kılan güçlü bir yöntemdir. Giderek artan kanıtlar, bu teknolojinin gelecekte kişiye özel kemik sağlığı stratejilerinin geliştirilmesinde ve çene cerrahisinde tedavi başarısının öngörülmesinde tamamlayıcı bir tanısal yaklaşım olarak önemli katkılar sağlayabileceğini düşündürmektedir.
Ofis çalışanlarında sedanter davranış giderek yaygınlaşmakta ve işin doğası gereği uzun süre boyunca hareketsiz oturma, sınırlı postüral değişiklikler ve düşük fiziksel aktivite ile karakterizedir. Bu yaşam tarzı, kardiyovasküler ve pulmoner sistemler başta olmak üzere genel sağlık üzerinde olumsuz etkilere yol açmaktadır. Epidemiyolojik ve deneysel çalışmalar, uzun süreli oturmanın endotelyal disfonksiyon, arteriyel sertlik, glukoz ve lipid metabolizmasında bozulma, pulmoner kapasitede azalma, obezite, mental sağlık sorunları, belirli kanser türlerinin riskinde artış ve kas-iskelet sistemi bozuklukları ile ilişkili olduğunu ve tüm nedenlere bağlı erken ölümlerin yaklaşık %7’sinden sorumlu olabileceğini göstermektedir. Sedanter davranışın sağlık üzerindeki etkilerini anlamak, ofis ortamında ergonomik düzenlemeler ve davranışsal müdahaleler geliştirmek, çalışanların günlük oturma sürelerini azaltmak ve hafif-orta yoğunlukta fiziksel aktiviteyi teşvik etmek açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, ofis çalışanlarında uzun süreli oturma ile kardiyovasküler ve pulmoner fonksiyonlar arasındaki ilişkiyi kapsamlı şekilde gözden geçirerek, gelecekte uygulanacak müdahaleler için bilimsel bir temel sunmayı amaçlamaktadır.
Gonadal farklılaşma, embriyogenezin erken evrelerinde tetiklenen ve bipotent gonadal prekürsör hücrelerin ovaryan ya da testiküler yöne farklanmasıyla sonuçlanan son derece dinamik bir süreçtir. Bu süreç; SRY, SOX9, WNT4 ve FOXL2 gibi cinsiyet belirleyici genetik sinyallerin koordinasyon içerisinde çalışmasıyla şekillenmektedir. Gonadal somatik hücrelerin bu sinyaller doğrultusunda doğru şekilde farklılaşması, germ hücrelerinin gelişimini ve hayatta kalmasını destekleyen uygun bir mikroçevrenin oluşturulmasında temel rol oynar. Ancak, insan gonad gelişiminin doğrudan ve in vivo olarak incelenmesi, teknik kısıtlamaların yanı sıra etik engeller nedeniyle oldukça zordur. Bu bariyerleri aşmak ve gelişim süreçlerini moleküler düzeyde izleyebilmek amacıyla, pluripotent kök hücrelerden (PSC) türetilen in vitro model sistemler geliştirilmiştir. Bu modeller aracılığıyla gonadal farklılaşmanın moleküler mekanizmaları, hücreler arası sinyal yolakları ve genetik regülasyonlar daha derinlemesine aydınlatılmaya başlanmıştır. Bu derlemede; kök hücre tabanlı sistemlerin embriyonik gonadal gelişim süreçlerini nasıl modellediği, mevcut in vitro protokollerin kapsamı ve bu modellerin hem temel gelişimsel biyoloji hem de üreme sağlığı ile ilişkili hastalık araştırmaları açısından sunduğu yeni olanaklar kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır.
Ortopedi ve travmatoloji, kas-iskelet sistemi hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen cerrahi bir tıp dalıdır. Bu alanda kırık-çıkık tedavileri, eklem protezleri, omurga hastalıkları, spor yaralanmaları, çocuk ortopedisi ve kemik tümörleri gibi birçok konu yer almaktadır. Yapay zeka (YZ) ve makine öğrenimi (MÖ), son yıllarda ortopedi alanında önemli bir yer edinmiştir. Özellikle büyük veri analizi, görüntü işleme ve klinik karar destek sistemlerinde kullanılan YZ/MÖ teknolojileri; tanı, tedavi planlama, komplikasyon öngörüsü ve kişiselleştirilmiş rehabilitasyonda fayda sağlamaktadır. Total eklem protezi gibi uygulamalarda cerrahlara destek olan bu sistemler, maliyet etkinliği ve hasta bakım kalitesi açısından da avantaj sunar. Ancak yüksek kaliteli veri ihtiyacı, model karmaşıklığı ve geliştirme sürecinin zorlukları gibi sınırlamaları da bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı, ortopedi alanında YZ ve MÖ kullanımını güncel literatür eşliğinde değerlendirmektedir.
Antiepileptik ajanlar, pediatrik yaş grubunda çoğunlukla çocuk nörolojisi pratiğinde kullanılan ve temel etkileri nöbet kontrolünü sağlamak olan ilaçlardır. Bununla birlikte bu ilaçlar çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında da özellikle duygudurum düzenleyici özellikleri nedeniyle klinik kullanım alanı bulmaktadır. Antiepileptik ilaçlar çocuk psikiyatrisi pratiğinde başta bipolar bozukluğun mani, depresif ve karma dönemlerinin yanı sıra idame tedavisinde; ayrıca duygudurum dalgalanmalarının eşlik ettiği davranım bozuklukları, otizm spektrum bozukluğu ve ilişkili klinik tabloların yönetiminde kullanılabilmektedir. Bu derlemede antiepileptik ilaçların çocuk ve ergen psikiyatrisi alanındaki kullanım alanları, etki mekanizmaları, farmakolojik özellikleri, önemli ilaç etkileşimleri ve olası yan etkileri güncel literatür eşliğinde gözden geçirilmiştir.
