Artykuł omawia inwigilację profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Henryka Barycza przez krakowską SB w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania „Wenecja”. Skierowana była przeciwko dawny działaczom PSL pozostającym w kontakcie z przebywającym na emigracji prof. Stanisławem Kotem. W grupie tej obok Barycza znaleźli się też profesorowie Adam Vetulani, Jan Hulewicz, Ignacy Zarębski i Jerzy Zathey. Trwająca przez kilka lat (1959-1965) inwigilacja nie przyniosła żadnych widocznych rezultatów, poza dręczeniem Barycza i jego najbliższej rodziny.
Artykuł analizuje społeczno-medyczne konsekwencje udziału sił zbrojnych i obrony cywilnej ZSRR w likwidacji skutków katastrofy w Czarnobylu. Wykazuje, że władze radzieckie, kierując się priorytetami politycznymi i ekonomicznymi, świadomie narażały żołnierzy i cywilów na nadmierne dawki promieniowania. Likwidatorzy pracowali w skrajnie niebezpiecznych warunkach, przy braku odpowiedniego sprzętu ochronnego i dozymetrycznego, a oficjalne dane o napromieniowaniu były celowo zaniżane. W artykule ukazano systemową obojętność, biurokrację oraz koszty ludzkie poniesione dla utrzymania propagandowego wizerunku państwa.
Abstract. This article considers methodological issues related to research on the costs of land and inland water transport in the southern and eastern parts of the Baltic coast from the 14th to the 16th century. The first parts discuss the rather poor historiography devoted to this issue and the state of the preserved sources. It then presents the problems that historians often face when examining the costs of land and inland transport. An example of these problems is the different monetary systems operating in the area under investigation. The article also presents coefficients that may be helpful in comparing costs in different areas and from different years
Ród Noniuszów (Nonii) z Brixii należał do senatorskiej elity Imperium Romanum w II i pierwszej połowie III w. n.e. Analiza inskrypcji ujawnia świadomą strategię upamiętniającą, mającą na celu legitymizację statusu rodziny i utrzymanie jej widoczności w przestrzeni miejskiej mimo ogólnoimperialnych karier jej przedstawicieli.
Działające w latach 1798-1801 Towarzystwo Republikanów Polskich było najważniejszą organizacją tego typu po trzecim rozbiorze Polski. Autor omawia organizację Towarzystwa, która została ujęta w „Ustawie przedspołecznej” oraz projekty reorganizacji, które m.in. zmierzały ku zapewnieniu ścisłej konspiracji. Poruszone zostały również efekty działalności polskich republikanów w tym okresie. Autor przedstawił też wpływ emigracji polskiej, a zwłaszcza zaś broszury „Czy Polacy wybić się mogą niepodległość”, która przyspieszyła rozłam w Towarzystwie.
Niniejszy tekst jest recenzją pracy zbiorowej, a jednocześnie publikacji pokonferencyjnej "Gendering roman imperialism", eds. H. Cornwell, G. Woolf, Impact of Empire: Roman Empire, C. 200 B.C.-A.D. 476, vol. 43, ed. O. Hekster, Leiden–Boston 2023, ss. 271.
O książce Omera Bartova wydanej w języku angielskim w roku 2018 (Bartov, Omer. Anatomy of a Genocide: The Life and Death of a Town Called Buczacz, New York: Simon & Schuster, 2018. xiv, 398 pages, illustrations, maps. ISBN-978-1-4516-8453-7), a przetłumaczonej na język polski w 2019 roku przez Adama Musiała, ukazało się kilka recenzji. Wszyscy recenzenci podkreślali jej ważne znaczenie dla badań nad Zagładą Żydów. Niestety, w Polsce nie odbyły się żadne uniwersyteckie spotkania autorskie wokół tej publikacji, a autorowi nie zadano wielu pytań. Książka nie została również uhonorowana żadną nagrodą w Polsce, mimo że za granicą zdobyła uznanie. Gdyby nie recenzje, to w polskim świecie nauki przeszłaby bez większego echa. Niniejszy tekst stanowi refleksję nad książką poświęconą Buczaczowi w pierwszej połowie XX wieku, ale zarazem podążając za jej treścią także nad końcem pewnej epoki w dziejach wielokulturowych i wielonarodowościowych społeczności lokalnych Europy Środkowej. Książka ta warta jest głębokiej uwagi i zatrzymania się nad wnioskami z badań, które zostały w niej zawarte. Zastanawiam się przede wszystkim nad tym, co, jak i dlaczego zostało w niej napisane, dlaczego autor przyjął taką, a nie inną perspektywę oraz co w tej książce stanowi naukowe odkrycie dotyczące historii dawnego Buczacza. Dlaczego dopiero po przeszło 80 latach opowiedziano historię wydarzeń, które rozegrały się w tym małym galicyjskim, polsko-żydowsko-ukraińskim miasteczku? Jakie przesłania dla przyszłości niesie historia tej społeczności?
Autor analizuje zjawisko wzrastającej roli wina w kulturze Rzeczypospolitej w XVIII w. Wykazuje, iż temat wina pojawia się w dyskusji nad koniecznością nadrobienia zapóźnienia kulturalnego Rzeczypospolitej wobec innych krajów europejskich, a także w korespondencji elit intelektualnych epoki. Analizuje przyczyny wzrostu popularności wina francuskiego, konkurującego z winem węgierskim. Popularność tego trunku wynikała m.in. z kontaktów magnatów i zakonników z Paryżem i Nancy, a także z doświadczeń kulinarnych magnatów i szlachty odbywającej podróże edukacyjne. W połowie XVIII w. pojawiły się nowe możliwości eksportu wina francuskiego, m. in dzięki działalności konsula polskiego w Bordeaux. W XVIII w. wino francuskie stało się popularnym elementem dyplomacji darów oraz staje się poszukiwanym, cenionym alkoholem, konkurującym z winem węgierskim
Wizytacje w parafiach luterańskich na Śląsku w epoce nowożytnej nie były przedmiotem badań współczesnych historyków. Akta i protokoły wizytacyjne zachowały się w nieznacznym stopniu, jednak istnieją i można wykorzystać je w analizach dotyczących specyfiki wyznaniowej w niektórych księstwach śląskich. Są nimi na przykład źródła związane z przygotowaniami do wizytacji w brzeskim oraz legnickim i jej przebiegiem. Przeprowadzona w artykule analiza owych dokumentów prowadzi do wniosku, iż reformacja na terenie wskazanych księstw posiadała własną specyfikę, a rozwiązania wdrażane w tych regionach różniły się od koncepcji preferowanych w innych miejscach objętych reformacją.
Oświadczenie redakcji „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki” dotyczące artykułu prof. Zbigniewa Girzyńskiego Henryk Jabłoński jako promotor we wspomnieniach Andrzeja Paczkowskiego. Przyczynek do biografii konformisty
This paper deals with Apollo’s Oracle at Didyma in the Hellenistic and Roman age when it fully belonged to the polis of Miletos. Authors bring information on Didyma’s oracles to Alexander the Great, Seleukos I, Nikomedes II, Diocletian and Licinius. Inscriptions refer to oracles to other Seleukid kings. Indirect evidence points to oracles for Augustus, Trajan, and Julian. These oracles correlate with periods of strong local activity attested by the epigraphic curve for Miletos. Sometimes an oracle set off a chain of events leading to material and political gains for Miletos. Didyma’s prophesizing for kings and Emperors contributed enormously towards building Miletos’ prestige and position in the Hellenistic and Roman age.
Celem artykułu jest przedstawienie kontaktów Pawła Kubisza, polskiego poety z Zaolzia, z redakcją emigracyjnego miesięcznika „Kultura”. Jednym z celów redaktora pisma, Jerzego Giedroycia, było utrzymanie jedności polskiej kultury, której groził podział na kulturę „krajową” i „emigracyjną”. Utrzymywał kontakt z polskimi pisarzami po obu stronach „żelaznej kurtyny”, jednak przypadek Kubisza był szczególny, ponieważ był zarówno poetą przebywającym poza granicami swojej ojczyzny (w Czechosłowacji), jak i w kraju komunistycznym. Giedroyc miał wiele pomysłów, w jaki sposób mógłby zaangażować Kubisza w swoją działalność polityczną, jednak kres wszelkim planom przyniosła śmierć poety w 1968 r.
Proponowany tekst to recenzja naukowa najnowszej książki brytyjskiego numizmatyka A. Burnetta, pod tytułem The Roman Provinces 300 BCE–300 CE: Using Coins as Sources, wydanej w Cambridge University Press w 2024. Recenzowana praca to omówienie historii mennictwa prowincjonalnego, a także wskazówki metodologiczne pracy z tego typu źródłami.
Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji naukowej „Die Familie ist die natürliche Grundeinheit der Gesellschaft und hat Anspruch auf Schutz durch Gesellschaft und Staat”. Familie in Mitteleuropa: über territoriale, nationale, religiöse und soziale Grenzen hinweg (bis 1989)
Artykuł przedstawia różnorodne formy upamiętnienia tysiąclecia koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II Lamberta, ukazując, jak pamięć historyczna funkcjonuje we współczesnej przestrzeni publicznej. Ustanowienie roku 2025 Rokiem Milenium Koronacji przez Sejm RP stanowiło impuls do działań edukacyjnych, kulturalnych i obywatelskich. Autorzy analizują rolę parlamentarnych uchwał o patronach roku jako narzędzi polityki pamięci. Szczegółowo opisano uroczystości państwowe, wydarzenia plenerowe, wystawy, konferencje naukowe, emisje monet i banknotów, znaczki, murale oraz działania z zakresu „public history”. Obchody te wzmacniają świadomość historyczną i tożsamość narodową, integrując różne pokolenia wokół wspólnego dziedzictwa. Artykuł podkreśla, że współczesne formy upamiętniania – od akademickich debat po kulturę masową – są nie tylko efektem rocznicowych impulsów, ale również świadectwem żywotności historii w świadomości społecznej. Autorzy postulują dalsze badania nad skutecznością takich działań.
Używanie herbów przez bogate mieszczaństwo krakowskie oraz patrycjat krakowski było powszechną praktyką w czasach nowożytnych. Herby mieszczańskie, różniące się od gmerków przede wszystkim funkcją, poniekąd także konstrukcją, były wykorzystywane zarówno na pieczęciach, którymi uwierzytelniano dokumenty, jak i w sferze kulturowej, do której należy zaliczyć epitafia czy stemmaty akademickie i inną literaturę panegiryczną. Artykuł omawia herb rodziny Węgrzynowiczów w latach 1680–1733, prezentując jego wyobrażenia i przydawaną mu symbolikę w źródłach kultury staropolskiej (m.in. poezji okolicznościowej).
Tekst skupia się na analizie oracji pogrzebowych poświęconych ostatnim męskim przedstawicielom rodu Radomickich herbu Kotwicz. Jest to w pierwszej kolejności porównanie ich na tle kanonów sztuki polskiej obowiązujących w pierwszej połowie XVIII wieku. Następnie, omówiony zostaje ich wkład w program genealogiczno-heraldyczny tejże wymierającej rodziny, obliczony na podtrzymanie zbiorowej pamięci o „panach z Radomicka”. Program uwzględnia między innymi wywód herbu i rodu, a także ich rozbudowane (do pewnego stopnia rozwijane na bieżąco) legendy. Podkreśla zarazem doczesne zasługi zmarłych, zarówno faktyczne (pobożne fundacje, działalność na forum publicznym, nadania ziem i dostojeństw), jak i domniemane, przede wszystkim wojenne. Całość puentuje omówienie sieci koligacji, w szczególności z rodami mogącymi poszczycić się związkami z rodzinami królewskimi lub książęcymi. Radomiccy, jako wpływowa ambitna oraz aspirująca do warstwy magnackiej, zabiegali o niezbędny ku temu prestiż. Udane kazanie pogrzebowe mogło być skutecznym narzędziem jego gromadzenia – przynajmniej dla ich spadkobierców.
Przedmiotem artykułu jest rekonstrukcja powojennych losów cmentarza ewangelicko-unijnego w wielkopolskim Wolsztynie. Tekst zawiera studium przypadku administracyjnych działań polskich władz w stosunku do problemu utrzymania, a następnie zamknięcia i likwidacji nekropolii w latach 1945-1974. Z artykułu wyłania się motywowany politycznymi przemianami i kalkulacjami ciąg zdarzeń, których ostatecznym efektem było zlikwidowanie nekropolii, z urządzeniem na jej miejscu osiedlowego zieleńca. Analizowane w artykule, rzadko wykorzystywane materiały archiwalne mogą stanowić punkt odniesienia do badań porównawczych na temat przebiegu, motywów i skutków likwidacji cmentarzy wyznaniowych w polskich miastach drugiej połowy XX wieku.
This paper sheds light on the structure and composition of Cypriot courts during the Classical period by analyzing a fragment of Clearchus of Soli on flattery (Athenaeus Deipn. 6.255–6.257 = Clearch. fr. 19 Wehrli). This passage attests to the existence of a body of ‘secret agents’ – referred to by Clearchus as Gerginoi and Promalanges – whom he describes as court flatterers ( kolakes ). These individuals mingled among Cypriot citizens in markets and public squares, reporting their opinions to the anaktes , members of the elite and royal families. A comparable, albeit less covert, group of ‘agents’ may be referenced in a Phoenician dedication discovered in Kition (KAI 34), further supporting the argument that Clearchus’ account reflects a real court apparatus. His credibility is reinforced by his direct involvement in Solian elite circles, suggesting that such a system may have been widespread across Cypriot polities. Furthermore, this research aims to demonstrate that Clearchus’ choice of vocabulary – particularly the term Gerginoi – was deliberate, reflecting both the heterogeneous composition of the courts and an etiological interpretation of the island’s diverse communities. The Gerginoi may allude to the presence of Eteocypriots, an indigenous Cypriot population of uncertain origins, whose language is well attested in the Classical period, especially in the city-kingdom of Amathus, who may have intermingled with Phoenicians and Greeks over the centuries and served in the island’s royal palaces.
