به‌منظور بررسی گزینش لاین‌های خالص جو با عملکرد بالا و خصوصیات زراعی مطلوب در مناطق گرم جنوب و شمال کشور، تعداد 108 لاین در قالب طرح بدون تکرار آگمنت همراه با چهار شاهد (نیمروز/صحرا، نوروز، اکسین و WB-95-19) در مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس (ایستگاه داراب)، خوزستان (اهواز)، سیستان (زابل) و گلستان (ایستگاه گنبد) طی سال زراعی 98-1397 ارزیابی شدند. نتایج تجزیه REML نشان داد که میزان وراثت‌پذیری عملکرد دانه در گنبد، اهواز، داراب و زابل به‌ترتیب 0.952، 0.530، 0.001 و 0.111 بود. نتایج همبستگی میانگین شاخص SIIG در همه مناطق با صفات مختلف نشان داد که همبستگی مثبت و معنی‌داری بین شاخص SIIG و صفات وزن هزار دانه (**0.373) و عملکرد دانه (**0.891) وجود داشت. شاخص SIIG نشان داد که تعداد 24، 18، 18 و 6 لاین به‌ترتیب در داراب، اهواز، زابل و گنبد با مقدار شاخص SIIG بالا ( 0.9-0.6) جزء لاین‌های برتر بودند. براساس نتایج میانگین شاخص SIIG در همه مناطق، لاین‌های شماره‌ی 113، 33، 104، 119، 17، 2، 18، 23، 28، 120، 106، 112، 86، 34، 102، 47، 15، 85، 16، 19، 57، 118، 103، 46، 24، 98، 105، 40 و 22 به‌ترتیب با بیشترین مقدار میانگین شاخصSIIG (0.7-0.5) جزء لاین‌های برتر در بیشتر مناطق بودند. در مجموع نتایج نشان داد که شاخص SIIG به‌خوبی توانسته لاین‌ها را براساس صفات مختلف دسته‌بندی نماید.

سابقه و هدف: جو (Hordeum vulgare L.) پس از گندم، برنج و ذرت یکی از مهم ترین گیاهان خانواده غلات است. جو بعد از گندم، دومین گیاه زراعی مهم ایران از نظر ارزش زراعی و تغذیه ای به شمار می رود. هدف از این تحقیق، ارزیابی و انتخاب لاین‌های برتر با عملکرد بالا، زودرس و مقاوم به خوابیدگی در مناطق گرم جنوب و شمال کشور با استفاده از شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده آل (SIIG) بود.مواد و روش ها: به منظور گزینش لاین های خالص جو با عملکرد بالا و خصوصیات زراعی مطلوب در مناطق گرم جنوب و شمال کشور، تعداد 108 لاین خالص در قالب طرح بدون تکرار آگمنت همراه با چهار شاهد (نوروز/صحرا، اکسین، نوبهار و WB-96-19) در مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس (ایستگاه داراب)، خوزستان (اهواز)، سیستان (زابل) و گلستان (ایستگاه گنبد) طی سال زراعی 99-1398 ارزیابی شدند.یافته ها: نتایج تجزیه حداکثر درست نمایی محدود شده (REML) نشان داد که میزان وراثت پذیری عملکرد دانه در گنبد، اهواز، داراب و زابل به‌ترتیب 993/0، 258/0، 498/0 و 063/0 بود. نتایج تجزیه همبستگی نشان داد که همبستگی مثبت و معنی داری بین شاخص SIIG و ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در همه مناطق وجود دارد. شاخص SIIG نشان داد که تعداد 21، 28، 16 و 5 لاین به ترتیب در داراب، اهواز، زابل و گنبد با مقدار شاخص SIIG بالا ( 9/0-6/0) جزء لاین های برتر بودند. براساس نتایج میانگین شاخص SIIGلاین های شماره‌ی 68، 102، 44، 66، 13، 47، 16، 34، 46، 99، 25، 65 و 35 به ترتیب با مقدار SIIG بالاتر از 500/0 در سه منطقه از چهار منطقه مورد بررسی، جزء لاین های برتر بودند. به‌منظور بررسی کارایی شاخص SIIG در انتخاب بهترین لاین‌ها از نظر عملکرد دانه، وزن هزار دانه، ارتفاع بوته و زودرسی، لاین‌های مورد بررسی براساس شاخص SIIG در مناطق مختلف گروه بندی شدند. لاین ها به ترتیب در داراب، اهواز، گنبد و زابل در 6، 7، 8 و 7 گروه دسته بندی شدند. نتیچه گیری: براساس نتایج میانگین شاخص SIIG در همه مناطق، 16 لاین با بیشترین مقدار میانگین شاخص SIIG جزء لاین‌های برتر در بیشتر مناطق بودند. بنابراین لاین های منتخب در هر منطقه را می توان برای آزمایشات در آن منطقه توصیه کرد و لاین هایی که در مجموع بیشتر مناطق حائز بیشترین مقدار SIIG بودند به عنوان لاین هایی که دامنه متنوع کشت را دارند برای انجام آزمایشات تکمیلی در همه مناطق در سال های بعدی معرفی کرد.

به­منظور بررسی پایداری عملکرد لاین­های امیدبخش جو، تعداد 17 لاین به­همراه سه ژنوتیپ شاهد در پنج ایستگاه منطقه گرم کشور طی دو سال­ زارعی 98-1396 در قالب طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار کشت و پایداری آن­ها با استفاده از دو روش AMMI (آثار اصلی جمع­پذیر و برهمکنش ضرب­پذیر) و SHMM (مدل ضرب­پذیر تغییر­یافته) ارزیابی شد. تجزیه واریانس عملکرد دانه با استفاده از مدل AMMI نشان داد که اثر ژنوتیپ، محیط و برهمکنش ژنوتیپ × محیط در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بود. تجزیه برهمکنش ژنوتیپ × محیط بر مبنای مدل AMMI نشان داد که چهار مولفه اصلی اول در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بودند و در مجموع 7/84 درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. کم­ترین مقدار آماره میانگین مربعات اختلاف پیش­بینی (RMS PD) مربوط به مدل AMMI1 بود و بنابراین تفسیر نتایج با استفاده از مدل AMMI1 از اعتبار بیش­تری نسبت به مدل AMMI2 برخوردار بود. بر مبنای مدل AMMI1، لاین WB-96-18 به­عنوان لاین با پتانسیل عملکرد بالا و پایداری نسبی عملکرد شناسایی شد. همچنین، بر اساس مدل AMMI2 لاین­های WB-96-8 و WB-96-9 دارای سازگاری خصوصی به زابل و لاین­ WB-96-12 دارای سازگاری خصوصی به مغان بودند. در مجموع، لاین­های WB-96-10، WB-96-17، WB-96-18 و WB-96-19 به­عنوان لاین­های با پتانسیل عملکرد مطلوب در این تحقیق بودند. گروه­بندی مکان­ها بر مبنای مدل SHMM دو گروه ایجاد کرد که گروه اول شامل داراب، اهواز و زابل (ایستگاه­های اقلیم گرم جنوب کشور) و گروه دوم شامل ایستگاه­های مغان و گنبد (ایستگاه­های اقلیم گرم شمال) بودند.

رقم جو نوروز با شجره GOB/Aleli//Canela/3/Arupo*2/Jet/4/Arupo/K8755//Mora از مواد ژنتیکی مرکز بین‏ المللی تحقیقات ذرت و گندم (CIMMYT) بوده که برای اولین بار در سال زراعی 87-1386 از این مرکز دریافت شد و با توجه به عملکرد بالا و صفات مطلوب زراعی مورد گزینش قرار گرفت. نتایج آزمایش‏ های مشاهده ‏ای، مقایسه عملکرد سراسری و تحقیقی-ترویجی لاین‏ های امیدبخش جو در اقلیم گرم جنوب کشور نشان داد که رقم جو نوروز علاوه بر مقاومت به خوابیدگی و تعداد پنجه بالا، از نظر عملکرد دانه و سایر خصوصیات زراعی نیز برتری قابل ملاحظه ‏ای نسبت به شاهدهای نیمروز و زهک داشت. در آزمایش مقایسه عملکرد ارقام امید بخش جو در سال‏ های زراعی 92-1390 در سه ایستگاه اهواز، داراب و زابل، این رقم با میانگین عملکرد 5805 کیلوگرم در هکتار نسبت به رقم شاهد نیمروز با عملکرد 5350 کیلوگرم در هکتار دارای 9 درصد برتری عملکرد بود. رقم نوروز رقمی بهاره با سنبله دو ردیفه و تراکم متوسط، ساقه کوتاه و مستحکم، پنجه زیاد و حذف ژنتیکی گلچه‏ های عقیم جانبی در سنبله بوده و همچنین دارای واکنش مقاوم تا نیمه حساس نسبت به سفیدک پودری و لکه قهوه‏ ای نواری و واکنش کاملا مقاوم نسبت به لکه توری جو می‏ باشد. با توجه به صفات برتر این رقم نسبت به ارقام جو تجاری موجود مانند نیمروز و زهک، انتظار می‏ رود رقم نوروز در سطح وسیعی از مزارع کشاورزان غله کار اقلیم جنوب کشور گسترش یابد.

رقم جدید اکسین با شجره Rojo/Sahra حاصل دورگ گیری بین رقم خارجی روجو (Rojo) به عنوان والد مادری و رقم صحرا به عنوان پایه پدری و انتخاب در نسل های در حال تفکیک تا رسیدن به خلوص ژنتیکی در ایستگاه اهواز بودکه با توجه به سازگاری وسیع و پایداری عملکرد دانه و صفات مطلوب زراعی در آزمایشات انجام گرفته طی سال های 86-1385 تا 95-1394 برای کاشت در مناطق گرم کشورآزادسازی و نام گذاری شد. رقم اکسین در مناطق گرم جنوب و شمال کشور به ترتیب دارای میانگین های عملکرد 5148 و 3916 کیلوگرم در هکتار بوده که بترتیب به میزان 868 و 160 کیلوگرم در هکتار نسبت به ارقام شاهد نیمروز و صحرا برتری داشت. رقم اکسین با عادت رشدی بهاره جزو ارقام با سنبله شش ردیفه بوده و متوسط ارتفاع بوته آن در مناطق گرم جنوب و شمال کشور به ترتیب 81 و 102 سانتیمتر می باشد. میانگین طول دوره رشد اکسین در مناطق گرم جنوب و شمال کشور به ترتیب 129 و 162 روز و طول دوره پر شدن دانه آن به ترتیب 41 و 46 روز است که طولانی تر از ارقام شاهد نیمروز و صحرا می باشد. از خصوصیات بارز دیگر این رقم مقاومت به خوابیدگی و شکنندگی محور سنبله و واکنش مقاوم آن نسبت به بیماری های لکه نواری و لکه برگی های جو است.

کشت جو آبی در مناطق گرم جنوب کشور در سطح بیش از50 هزار هکتار با میانگین عملکرد 2000 کیلوگرم در هکتار انجام می‌گیرد. سازگاری وسیع و پایداری عملکرد دانه، از معیارهای اصلی مورد نظر کشاورزان در انتخاب یک رقم می‌باشد. رقم جو زهک حاصل دورگ‌گیری و انتخاب در نسل‌های در حال تفکیک جو در مرکز بین‌المللی تحقیقات ذرت و گندم (CIMMYT) بود که با توجه به سازگاری وسیع و پایداری عملکرد دانه و صفات مطلوب زراعی در آزمایش‌های انجام گرفته در طی سال‌های 76-1375 تا 89-1388 برای کاشت در مناطق گرم جنوب کشور نامگذاری و آزاد‌سازی شد. رقم زهک دارای میانگین عملکرد 4846 کیلوگرم در هکتار بوده که حدود 524 کیلوگرم در هکتار نسبت به شاهد نیمروز برتری دارد. این رقم دارای تیپ رشد بهاره با سنبله شش ردیفه بوده و ارتفاع بوته آن متوسط (90-85 سانتی‌متر) است. میانگین طول دوره رشد آن 138 روز ولی طول دوره پر شدن دانه آن به علت تاریخ زودترظهور سنبله در این رقم، طولانی‌تر از دیگر ارقام جو منطقه گرم و خشک جنوب کشور نظیر نیمروز و جنوب می‌باشد. از خصوصیات بارز دیگر این رقم می‌توان به عدم وجود گلچه‌های عقیم در سنبلچه‌های پایینی سنبله این رقم اشاره کرد. همچنین رقم زهک مقاوم به خوابیدگی و شکنندگی محور سنبله می‌باشد و واکنش آن در بیشتر مناطق گرم جنوب کشور نسبت به بیماری سفیدک پودری و لکه قهوه‌ای جو نیمه مقاوم است.

با اجرای طرح‌های تحقیقاتی به‌نژادی به مدت 7 سال در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی و جنوبی و مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، اولین رقم چاودم (تریتیکاله) به نام سناباد معرفی و نامگذاری شد. رقم سناباد قبل از نامگذاری با کد لاین ET-82-15 در سال زراعی80-1379، 81-1380 و 82-1381 به ترتیب در آزمایشات بین‌المللی مقایسه عملکرد، مقدماتی یکنواخت و پیشرفته یکنواخت مقایسه عملکرد دانه لاین‌ها و ارقام چاودم در ایستگاه‌های تحقیقاتی مشهد، کرج، بیرجند، مغان و زابل مورد ارزیابی قرار گرفت و به دلیل برتری عملکرد نسبت به شاهد (جوانیلو 92) برای بررسی نهایی گزینش شد. در نهایت در دو سال زراعی 83-1382 و 84-1383 آخرین مرحله ارزیابی لاین مذکور در کنار دیگر لاین‌های امید‌بخش چاودم در قالب آزمایش یکنواخت سازگاری و مقایسه عملکرد دانه لاین‌ها و ارقام چاودم در دو ایستگاه تحقیقاتی مشهد و بیرجند انجام شد. رقم سناباد با میانگین عملکرد 7233 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را طی دو سال اجرای آزمایش و در هر دو مکان به خود اختصاص داد و نسبت به شاهد جوانیلو 92 معادل 6/16 درصد و نسبت به گندم مرودشت 7/27 درصد برتری داشت. این لاین با خصوصیاتی چون پتانسیل عملکرد بالا، متوسط‌رس، مقاوم به خوابیدگی و مقاوم به بیماری‌های رایج گندم به نام سناباد معرفی و نامگذاری شد و برای کاشت در مناطق معتدل و معتدل سرد خراسان و مناطق مشابه آن در سطح کشور پیشنهاد می‌شود.

Line WB73-6 (Trompillo, CMB74A-432-25B-1Y-IB-1Y-OB) was first introduced in Iran through a nursery received from CIMMYT in 1989. It was selected in a preliminary experiment in Zabol research station among the genotypes of IBON in 1990. In other preliminary and advanced yield trails carried out in Zabol and other stations in southern provinces of Iran with warm climate in 1991-1997, line WB73-6 produced higher grain yield than other advanced lines and check cultivars and showed also good adaptability and yield stability. The global mean grain yield of this line in these experiments was 4902 kgha-1, which was 404 kgha-1 higher than that of the check cultivars. The most specifications of this line are geneal compatibility, high tolerance to loding and diseases, moderate tolerance to grain loss, tolerance to axis breaking, tolerance to drough and high temperature in late growth stages, high 1000 kw (42 g) and high seed protein contents (12%). In on-farm trials carried out in three locations in Zabol and two locations in Khuzestan province during 1999 and 2003 cropping seasons, its grain yield was 350-580 kgha-1 higher than the yield of check cultivars. This line was officially registered in Iran by the National Cultivar Release Committee of Agricultural, Education and Extension Organization with the name of Nimrooz in 2009.

هديكچ هب ن روظنم هشق رد رثؤم يمونژ يحاون يباي تـيمك لاس رد شيامزآ ود ،وج هفولع تيفيک و ۱۳۸۶ اب ۷۲ هارـمه هـب وج فعاضم ديئولپاه نيلا اهنآ نيدلاو ) سکروم و وتپتسا ( زـکرم و نارـهت هاگشناد يعيبط عبانم و يزرواشک سيدرپ يماد و يعارز مولع ةدکشناد يتاقيقحت عرازم رد ، لماک کولب حرط رد ،ناتسيس يعيبط عبانم و يزرواشک تاقيقحت ديدرگ ارجا رارکت ود اب يفداصت . فـيدر شـش لماـش يشيامزآ ترک ره هب لوط ۳ فيدر نيب هلصاف و رتم ۲۵ يتناس دوب رتم . هيزجت QTL هشقن شور هب هلصاف يباي بکرم يا ) CIM ( رب طيـحم رـه رد تفـص ره يا هب زجم روط تفرگ ماجنا ا . ينعم رايسب هعلاطم دروم تافص ةيلک يارب پيتونژ يلصا رثا د دوب را . کـيکفت ،يـسررب دروـم تافـص ةـيلک يارب يفنم و تبثم تهج ود رد نيدلاو زا زواجتم دش هديد . مه گتسب مک اب تيفيک هب طوبرم تافص نيب ي دوب يفنم هفولع تي . دروـم تافص يارب هس و يس عومجم رد هعلاطم QTL دش يياسانش . هب هدش هيجوت يپيتونف سنايراو نيا ةليسو QTL زا اه ۰۷ / ۷ ـ ت ا ۰۴ / ۳۹ دوـب رـيغتم دـصرد . رادـقم نيرتشيب LOD موزومورـک يور ،هقاس هب گرـب تبسن يارـب H ۲ هب دمآ تسد . QTL صخاش هب طوبرم ياه هفولع تيفيک ياه ) داوم هتوب رد هجنپ دادعت و هفولع هب هناد تبسن ،هقاس هب گرب تبسن ،کشخ يلآ داوم مضه تيلباق ،لک مضه لباق ي ّذغم ( و تـيمك نآ ) ا عاـفتر هفولع کشخ و رت نزو ،هتوب ( موزومورک يور ياه H ۱ ، H ۲ ، H ۳ ، H ۴ ، H ۵ ، H ۶ و H ۷ هشقن دنديدرگ يباي . رثکا QTL هشقن ياه زا هدـش يباي يم و دندوب رادروخرب يبوخ يرادياپ همانرب رد دنناوت دنريگ رارق هدافتسا دروم رگناشن کمک هب شنيزگ ياه .

برای تعیین سازگاری و پایداری عملکرد‎ ‎و بررسی اثر متقابل ژنوتیپ و محیط، تعداد 19 لاین و رقم ‏امیدبخش تریتیکاله در سه ایستگاه تحقیقاتی (مشهد، زابل و مغان)‏‎ ‎درقالب طرح بلوک های کامل تصادفی ‏در سه تکرار در سال های1380 تا 1382 ارزیابی شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب دوساله نشان داد که اثر ‏متقابل سال × مکان و همچنین اثر سال × مکان × ژنوتیپ معنی دار بود ولی تفاوت بین ارقام معنی دار نبود. ‏باتوجه به معنی دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ و محیط از روشهای مختلف تجزیه پایداری برای تشخیص ‏لاین های پایدار استفاده شد. بررسی تجزیه پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ ها بر پایه روشهای تجزیه ‏رگرسیونی ابرهارت وراسل (‏S2di‏ و ‏bi‏)، واریانس پایداری شوکلا (‏?i2‎‏) واکووالانس ریک (‏Wi‏)، واریانس ‏محیطی (‏Si2‎‏)، ضریب تغییرات محیطی (‏C.V.‎‏)، ضریب تبیین (‏R2‎‏) و همچنین روش غیرپارامتری رتبه بندی ‏‏(‏Rank‏)، نشان داد که لاین های 4، 12، 14، 17 و11 پایدار می باشند. درضمن، لاین شماره 4 با داشتن ‏کمترین انحراف از رگرسیون (05/0 = ‏‎ S2diو 08/1 = ‏bi‏)، کمترین مقدار واریانس پایداری ‏?i2‎‏ (01/0)، ‏کمترین مقدار معیار ‏Wi‏ (24/0)، بیشترین مقدار ضریب تبیین (7/96% = ‏R2‎‏)، کمترین انحراف معیار رتبه ‏‏(72/1 = ‏SDR‏)، واریانس و ضریب تغییرات محیطی کم (25/1 = ‏Si2‎‏ و 52/17% ‏‎=‎‏ ‏C.V.‎‏) و همچنین ‏میانگین عملکرد زیاد (4/6 تن در هکتار) به عنوان پایدارترین لاین تشخیص داده شد.‏