
Z jakich tradycji akademickich wywodzą się polscy ekonomiści? Artykuł jest pierwszym krokiem ku odpowiedzi na to pytanie: sięga po analizę genealogii (sukcesji) akademickiej, dotąd niestosowaną w badaniach nad polskimi ekonomistami, na przykładzie Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zrekonstruowano relacje promotor–doktorant dla wszystkich osób, które uzyskały tam stopień doktora – od pierwszej obrony w 1988 r. do końca 2025 r. Zastosowano metodę oddolną (bottom-up), łącząc dane wydziałowe, bazy „Nauka Polska” i „Ludzie Nauki” oraz kwerendy archiwalne i biograficzne. Zgromadzony materiał poddano analizie sieciowej z wykorzystaniem miar topologicznych. Sukcesja rozkłada się na 18 głównych linii, ale 6 z nich obejmuje ponad 80% badanej populacji. Miary sieciowe porządkują struktury mentorskie i pokazują, jak różnie poszczególni protoplaści wpłynęli na kształcenie kadry naukowej. Opracowanie dokumentuje formowanie się toruńskiego ośrodka ekonomicznego i jego powiązania z innymi ośrodkami w kraju i za granicą, a zaproponowaną procedurę można zastosować w kolejnych ośrodkach.
Od 1989 roku Polska rozwija się szybciej niż jakakolwiek inna gospodarka europejska, ale z kraju należącego do najbardziej egalitarnych w Europie stała się jednym z najbardziej nierównych: w latach 1983–2018 udział jednego procenta najlepiej zarabiających w dochodzie ogółem wzrósł ponad trzykrotnie. Artykuł podsumowuje rozproszone wyniki badań socjologicznych i ekonomicznych nad mobilnością społeczną i nierównościami dochodowymi w Polsce oraz dane ankietowe, podatkowe i administracyjne. Mobilność społeczna pozostaje umiarkowanie niska, a nierówności wysokie. Wskazujemy główne luki w danych, zwłaszcza dotyczące dochodu, majątku i powiązań międzypokoleniowych, oraz omawiamy reformy podatków, dostępu do edukacji i rozkładu dochodów kapitałowych.
Artykuł proponuje prakseologiczną interpretację praktyk medialnych jako działań celowych, podejmowanych w warunkach rzadkości czasu i uwagi. Jego celem jest wyjaśnienie, dlaczego część odbiorców wybiera slow media mimo wyższych kosztów czasowych i finansowych, a także uporządkowanie różnic w celach, ograniczeniach i kryteriach efektywności między slow a fast mediami. Zastosowano metodę dedukcyjno-analityczną: na gruncie aksjomatu działania oraz pojęć preferencji czasowej i kosztu alternatywnego media przeanalizowano jako rynek ofert konkurujących o uwagę. Zakres badań obejmuje porównanie logiki fast mediów (nowość, tempo, intensyfikacja bodźców) z logiką slow mediów (selekcja, uważność, jakość doświadczenia), gdzie przykłady rynkowe (m.in. płyty winylowe, fotografia analogowa) pełnią funkcję ilustracyjną. Wyniki wskazują, że wolniejsze i droższe rozwiązania mogą być racjonalnym środkiem realizacji celu jakościowego, podczas gdy fast media generują trwałą presję na eskalację bodźców i wzrost kosztu alternatywnego alokacji uwagi. Wniosek: slow media – jako odpowiedź na heterogeniczne preferencje – mogą utrzymywać się jako stabilna nisza rynkowa, bez potrzeby odwoływania się do ocen normatywnych.
Artykuł wyjaśnia, dlaczego w cyfrowym ekosystemie informacji płatności platform cyfrowych (takich jak Google) na rzecz wydawców za wykorzystywanie publikacji prasowych są ekonomicznie uzasadnione. W badaniu wykorzystano przegląd koncepcyjny literatury z zakresu ekonomii platform, reklamy cyfrowej i ekonomii informacji oraz analizę porównawczą rozwiązań instytucjonalnych. Wynikiem prac jest rama analityczna obejmująca cztery mechanizmy: (1) komplementarność treści względem wyszukiwania i reklamy, sprzyjająca koncentracji przychodów po stronie pośrednika; (2) przewagę informacyjną i nieprzejrzystość reguł dystrybucji, utrudniające rynkową wycenę wkładu wydawców; (3) dodatnie efekty zewnętrzne oraz ryzyko niedoinwestowania jakości w długim okresie; (4) asymetrię sił negocjacyjnych, mogącą prowadzić do podziału nadwyżki odbiegającego od rzeczywistego wkładu stron. Każdy z tych mechanizmów skonfrontowano z najczęściej podnoszonymi kontrargumentami platform przeciwko instrumentom kompensacyjnym. Wkład naukowy artykułu polega na integracji teorii z zakresu ekonomii platform, ekonomii informacji, teorii dóbr publicznych oraz modeli siły negocjacyjnej w spójną ramę analityczną, a także na uporządkowaniu sporu o kompensację w kategoriach mechanizmów ekonomicznych.
Przeprowadzono analizę eksploracyjną modelu potęgowego z wykorzystaniem danych Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących 45 produktów spożywczych z lat 1999–2024. Dane zostały pozbawione trendu inflacyjnego i podzielone na dziewięć kategorii. Następnie przeanalizowano wskaźniki wrażliwości cenowej (quasi-elastyczności) zarówno dla poszczególnych kategorii, jak i dla poszczególnych produktów. Wyniki pokazują, że produkty podstawowe (w tym makarony, mięso i nabiał) wykazują ujemne wskaźniki wrażliwości cenowej, co mogłoby wskazywać na wymuszoną quasi-substytucję tańszymi źródłami kalorii, podczas gdy produkty takie jak tłuszcze, słodycze i ryby wykazują dodatnie wskaźniki wrażliwości cenowej. Zaproponowano definicję „ekonomia przetrwania” w celu opisania mechanizmu, w którym osoby najuboższe nie dokonują substytucji w klasycznym rozumieniu, lecz eliminują produkty z koszyka minimalnego.