This article aims to shed light on some textual and iconographic manifestations of the radical opposition between Eve and the Virgin Mary that Christian doctrinal tradition has emphasized since the early centuries of our era. To that end, we will first present, in two sections, its textual expressions: in the first, we will examine some testimonies in which some Fathers and theologians of the Eastern and Western Churches expressed this antithesis; in the second, we will present many fragments of medieval Latin liturgical hymns that poetically illustrate this contrast. In the third section, we will analyze seven paintings and sculptures that symbolically represent this Eve/Mary antithesis. In the conclusions, we will synthesize the essential doctrinal meanings that the medieval Fathers, theologians, and hymnographers revealed through their various argumentative and rhetorical expressions.
Czy Salomon wielkim budowniczym był? Czy w ogóle był? Niniejszy artykuł przedstawia dane archeologiczne pochodzące z Megiddo, Gezer i Hazor. Dzięki nowym danym uzyskanym metodą C14 powstanie warstw Hazor X–IX, Gezer VIII/8, Megiddo VB–IVA/Q-4, H-5 wraz z ich obwarowaniami i bramami sześciokomorowymi, należy datować na połowę wieku X przed Chr. Należy przy tym odrzucić możliwość ich budowy przez niezależne ośrodki kananejskie lub zdecentralizowane ośrodki hebrajskie, czemu przeczy jednolity wzorzec budowy oraz bardzo zbliżony czas powstania. Najbardziej prawdopodobnym ich budowniczym w tym okresie jest Zjednoczona Monarchia hebrajska. Tradycja biblijna wskazuje tu na Salomona. Zbieżność danych archeologicznych z 1 Krl 9,15 każe przypuszczać, że wiersz ten zachował dawny materiał i został włączony przez redaktora deuteronomistycznego do jego dziejów Izraela.
W artykule przeanalizowane zostały najpierw dane historyczne dotyczące upadku Samarii, a następnie badania archeologiczne, które wykluczają całkowitą depopulację tego regionu i pozbawienie go jego izraelskiej tożsamości. Samaria pozostała tożsamościowo: etnicznie i religijnie izraelska i sytuacja ta przetrwała do czasów perskich. W tym okresie – po wygnaniu babilońskim – to ona nadawała się lepiej na centrum administracyjne dla nowej władzy niż zniszczona i pozbawiona większej liczby ludności Judea. Współczesne badania nad powstaniem Tory powalają sądzić, że to właśnie w Samarii, a nie w Judei rozpoczął się proces kompilowania tradycji tożsamościowych (patriarchowie, dawne sanktuaria, exodus), a dzięki współpracy elit z północy i południa udało się stworzyć akceptowalną dla obu wspólnot wersję tego dzieła (Pięcioksiąg pre-Samarytański), która przetrwała do czasu rozejścia się obu wspólnot (druga polowa II wieku przed Chr.).
Historia Izraela w perspektywie tekstów wspólnoty z Qumran Artykuł zawiera przegląd elementów historiograficznych w manuskryptach wspólnoty z Qumran w celu uchwycenia perspektywy wspólnoty na historię Izraela. Ponieważ w tekstach wspólnoty historia jest podporządkowana parenezie, w artykule przyjęto klucz chronologiczny, omawiając historię Izraela od stworzenia świata do czasu powstania wspólnoty. Z zachowanych tekstów wspólnoty historia Izraela jawi się jako historia nieustannej kompromitacji, zarówno w okresie przedwygnaniowym, jak i powygnaniowym. Zarysowanie historii Izraela w ciemnych barwach miało na celu uzasadnić konieczność powołania wspólnoty nowego Izraela opartego na nowym objawieniu i nowym przymierzu. Bóg powołał wspólnotę przez wzgląd na wierność obietnicy danej przodkom i w przekonaniu wspólnoty przyszłość należy już tylko do nowego Izraela. Tak więc refleksja nad przeszłością jest o tyle ważna, o ile służy zrozumieniu historii wspólnoty i pogłębieniu jej własnej tożsamości.
Artykuł niniejszy poświęcony jest XI księdze II części ważnego, bo dla szkoły św. Wiktora programowego, dzieła Liber exceptionum Ryszarda ze św. Wiktora († 1173). Wraz z księgami XII, XIII i XIV części II Liber exceptionum księga XI tworzy integralną całość, w której pomieścił Ryszard streszczenie tego wszystkiego, o czym opowiadają Ewangelie. W księdze XI omówione zostały: wesele w Kanie Galilejskiej, kazanie na górze, Modlitwa Pańska oraz uzdrowienie trędowatego. Zasadniczą część prezentowanej pracy stanowi polski przekład XI księgi II części Liber exceptionum. Tłumaczenie, opatrzone w zasadzie wyłącznie przypisami identyfikującymi odniesienia biblijne, poprzedzone zostało krótkim słowem wstępnym.
