
Bu çalışma, Osmanlı şehir toplumunun ekonomik ve toplumsal yapısında merkezi bir konuma sahip olan esnaf zümresinin karşılaştığı sorunları ve bu sorunlara karşı geliştirdiği hukuki ve idari mücadele biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı şehirlerinde esnaf, yalnızca üretim ve ticaret faaliyetlerini yürüten bir meslek grubu değil, aynı zamanda şehir ekonomisinin düzenlenmesinde, toplumsal istikrarın korunmasında ve devlet ile toplum arasındaki ilişkilerin şekillenmesinde etkin rol oynamaktadır. Bu yönüyle esnaf, Osmanlı şehir yaşamının hem ekonomik hem de sosyal boyutlarını anlamada önemli bir işlev üstlenmektedir.Esnafın karşılaştığı bu sorunlar karşısında haklarını korumak ve taleplerini dile getirmek amacıyla Osmanlı adalet mekanizmalarına aktif biçimde başvurduğu görülmektedir. Bu bağlamda şer‘î mahkemeler, esnafın yerel düzeyde başvurduğu temel hukuki merciler arasında yer almıştır. Kadı mahkemelerinde görülen davalar aracılığıyla esnaf, borç anlaşmazlıklarını, haksız müdahaleleri, mülkiyet sorunlarını ve vergi taleplerine ilişkin itirazlarını resmi kayıtlara geçirmiştir. Yerel düzeyde çözüme kavuşturulamayan ya da doğrudan merkezi idareyi ilgilendiren meselelerde ise esnafın Divan-ı Hümayun’a müracaat ettiği anlaşılmaktadır. Bu başvurular sonucunda verilen hükümler ve emirler, devletin şehir hayatına ve esnaf faaliyetlerine ne ölçüde müdahil olduğunu göstermesi bakımından dikkat çekicidir.Çalışmanın temel kaynaklarını Osmanlı arşiv belgeleri oluşturmaktadır. Özellikle 18. yüzyıla ait Şer‘iyye Sicilleri ve Ahkâm Defterleri, araştırmanın ana kaynak grubunu teşkil etmektedir.
XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dünya sergileri, devletlerin sanayi, tarım, teknoloji, ticaret ve kültürel temsil kapasitelerini uluslararası kamuoyu önünde görünür kıldıkları önemli organizasyonlara dönüşmüştür. Osmanlı Devleti de 1851 Londra Sergisi’nden itibaren bu sergi sistemine dâhil olmuş, farklı dönemlerde ürünlerini, üretim kapasitesini, estetik ve kültürel mirasını ve iktisadî potansiyelini Avrupa’daki büyük sergi ortamlarında sergileyerek siyasal ve ekonomik mevcudiyetini görünür kılmaya çalışmıştır. Bu uzun tecrübenin II. Meşrutiyet sonrasındaki yeni siyasal atmosfer içinde aldığı biçimi izlemek açısından Brüksel 1910 Evrensel ve Uluslararası Sergisi özel bir örnek oluşturmaktadır. Makale, söz konusu sergide kurulan Osmanlı Şubesi’ni arşiv belgeleri, resmî kataloglar ve çağdaş Belçika yayınları üzerinden incelemektedir. Çalışma, Brüksel katılımını mali sınırlılıklar, diplomatik denetim, iktisadî görünürlük, Mısır’ın temsil statüsü, ödül sonuçları ve sergi sonrası idari takip süreçlerinin birlikte şekillendirdiği çok yönlü bir temsil faaliyeti olarak değerlendirmektedir. Ayrıca katalog kayıtları ile arşiv yazışmaları birlikte okunarak sergi alanındaki görünürlük ile bürokratik karar süreci arasındaki ilişki ortaya konulmaktadır.
Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçte İzmit’te spor teşkilatlanmasının gelişimini Akyeşil Spor Kulübü örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. 22 Mart 1912 tarihinde İzmit’te kurulan Akyeşil Spor Kulübü, futbol başta olmak üzere atletizm, bisiklet, yüzme, güreş, kürek ve voleybol gibi çeşitli spor dallarında yürüttüğü faaliyetlerle bölge spor hayatında önemli bir rol oynamıştır. Araştırmada tarihsel araştırma yöntemi kullanılmış; dönemin yerel ve ulusal gazeteleri, arşiv belgeleri, kulüp kayıtları ve spor tarihi üzerine yapılmış akademik çalışmalar temel veri kaynakları olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler kronolojik bir çerçeve içerisinde analiz edilerek kulübün kuruluş süreci, teşkilat yapısı, sportif faaliyetleri ve elde ettiği başarılar ortaya konulmuştur. Bulgular, Akyeşil Spor Kulübü’nün yalnızca İzmit’teki spor faaliyetlerinin gelişimine katkı sağlayan bir kulüp olmadığını, aynı zamanda erken Cumhuriyet döneminde Anadolu şehirlerinde modern spor kültürünün yaygınlaşmasında önemli bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Özellikle bisiklet ve atletizm branşlarında elde edilen ulusal başarılar ile 1937 Türkiye Futbol Birinciliği’ndeki performans, kulübün ulusal spor sahnesindeki görünürlüğünü artırmıştır. Ayrıca kulübün 1941 yılında İzmit Gençlik Kulübü’ne katılması ve ilerleyen yıllarda Bacspor ile birleşerek 1966’da Kocaelispor’un kuruluşuna uzanan tarihsel süreç, İzmit’te spor kulüplerinin kurumsal gelişimini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Bu çalışma, yerel spor kulüplerinin Türkiye’de sporun kurumsallaşma sürecindeki rolünü ortaya koyarak spor tarihi literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Bu çalışma, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından günümüze kadar Rus dış politikası üzerine yazılmış akademik literatürü bibliyometrik yöntemle analiz etmektedir. Araştırmanın amacı, 1992-2025 döneminde bu alandaki yayınların tematik, coğrafi ve kavramsal yönelimlerini ortaya koymaktır. Web of Science Core Collection veri taba-nında “Russian Foreign Policy” ifadesiyle yapılan tarama sonucunda yalnızca makale türündeki 3.285 çalışma incelemeye alınmıştır. Analiz sürecinde yayınların yıllara göre dağılımı, yazıldıkları akademik alanlar, anahtar kelime ve özet temaları, en çok yayın yapan yazarlar ve ülkeler, atıf yoğunlukları, ülkeler arası işbirliği ağları ve tematik kümelenmeler değerlendirilmiştir. Ayrıca, Türkiye’nin adı geçen çalışmalar ayrı bir alt küme olarak analiz edilerek Türkiye’nin Rus dış politikası literatüründeki konumu dönemsel olarak incelenmiştir. Görselleştirmeler VOSviewer, MAXQDA, Tableau ve Excel programlarıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular, Rus dış politikası literatürü-nün 1990’larda sınırlı bir hacimden 2010 sonrasında hızla büyüyen çok boyutlu bir yapıya dönüştüğünü, enerji, güvenlik ve jeopolitik temaların süreklilik gösterdiğini, Türkiye’nin ise özellikle enerji ve güvenlik odaklı çalışma-larda öne çıktığını ortaya koymaktadır.
Blaga Dimitrova ve Nâzım Hikmet’in yolları, 20. yüzyılın ortasında sosyalist dünyanın kültürel, ideolojik ve siyasî dinamikleri içinde şekillenerek kesişmiştir. Bu makalenin amacı, Blaga Dimitrova ve Nâzım Hikmet’in ilişkisini biyografik bir karşılaşma olarak ve aynı zamanda arka planda tarihsel bir zeminde komünizmin yansımalarını incelemektir. Bu perspektiften bakıldığında, Blaga Dimitrova’nın şiirindeki biçimsel dönüşümün, Nâzım Hikmet ile tanışmasının ötesinde, Bulgaristan’daki sosyalist gerçekçi edebi alanın normları ile doğrudan bağlantılı olduğu görülmektedir. Bilindiği üzere, 1950’li yılların başında Bulgaristan, Sovyet ideolojisinin güçlü etkisi altındaki kültürel merkezlerden biridir. Sanatın parti ideolojisine uygunluğu, edebî üretimin temel belirleyeni hâline gelmiştir. İşte bu atmosferde, 1951 yılında Nâzım Hikmet’in Komünist Parti tarafından Bulgaristan’a davet edilmesi, bir kültür etkinliğinin dışında sosyalist rejimin kültürel stratejisinin önemli bir parçasıdır. Şaire bu yolculuk boyunca eşlik eden Blaga Dimitrova, bu deneyimlerini daha sonra “Nâzım Hikmet Bulgaristan’da” (Nazım Hikmet v Bılgariya) başlıklı eserinde belgelemiştir. Bu karşılaşma, Bulgaristan’da klasik ölçülü şiirin hâkim olduğu bir dönemde, Dimitrova’nın serbest nazım şekline yönelişinde önemli bir kırılma yaratmış, Nâzım’ın halkçı, devrimci ve diyaloğa dayalı şiir söylemi Blaga’nın şiir estetiğinde hem tematik hem biçimsel izler bırakmıştır. Bu etkileşim edebî, aynı zamanda politik ve toplumsal bir dönüşümün parçasıdır. Nâzım’ın Bulgaristan Türkleriyle görüşmeleri, göçü engellemeye yönelik parti politikaları ve halk mitinglerinde “kardeş sosyalist halkların temsilcisi” olarak konumlandırılması, Blaga Dimitrova’nın tanıklığında ideolojik bir anlatıya dönüşür. Dolayısıyla bu makale, Blaga Dimitrova ve Nâzım Hikmet’in ilişkisini kişisel temasın ötesine geçerek, şiirin politik işlevinin, edebî dönüşümlerin ve ideolojik “yoldaşlığın” arka planındaki toplumsal yapıları görünür kılmayı amaçlamaktadır.