هدف : هدف از این مطالعه تشخیص ویروس عامل بیماری مارک (MDV) به عنوان یکی از عوامل ویروسی تومورزا در احشای طیور با استفاده از واکنش زنجیره‌ای پلی مراز بود. نمونه‌ها : تعداد چهل نمونه خون از طیور تخمگذار 19 هفته فاقد علائم و 42 نمونه بافت توموری از طیور تجای اخذ گردید. روش : ابتدا استخراج DNA از نمونه‌های بافتی و خون به روش سیلیکاژل انجام گرفت. سپس آزمون PCR با استفاده از آغاز گرهای اختصاصی یک ردیف bp 132 و ژن A صورت پذیرفت و سرانجام، الکتروفورز محصور PCR در ژل آگارز 1 درصد انجام شد. نتایج : در نمونه‌های خون هیچ مورد مثبتی از ویروس بیماریزای مارک و حتی سوش واکسینال مشاهده نشد، اما در 6/47 درصد از نمونه‌های بافتی، اسید نوکلئیک ویروس مارک مورد تشخیص قرار گرفت. این تومورها در اعضایی نظیر کبد، طحال، پیش معده، تخمدان، عضله سینه و بورس فابریسیوس موجود بودند. نتیجه‌گیری : ویروس واکسن ویرمی کوتاه مدتی داشته و در نمونه‌گیریهای معمول، نمی‌توان ویروس واکسن را در خون طیور جستجو کرد، حتی در مورد ویروسهای بیماریزای مارک نیز می‌توان گفت که تنها در دوره محدودی پس از ورود ویروس به بدن، می توان آنها را در خون ردیابی نمود. در هر حال ویروس سروتیپ شماره 1 مارک به عنوان یکی از عوامل تومورزا و ایجاد بیماری در گله‌های طیور ایران برای اولین بار مورد تشخیص قرار گرفت.

یک بررسی پاتولویک در 10 گله طیور گوشتی و تخمی مبتلا به بیماری مارک از مرغداری های اطراف تهران انجام شد و ضایعات ماکروسکوپیک و هیستوپاتولوژیک ازگان های مختلف بدن 315 قطعه جوجه مبتلا مورد مطالعه و مقایسه قرار گرفت. از دو گله جوجه های گوشتی مورد مطالعه،یک گله(در سن 57روزگی)با ابتلاء میکروسکوپیک عصب سیاتیک(70%)پوست(40%)کبد(30%)وطحال و پیش معده (20%)مبتلا به بیماری مارک کلاسیک و گله دیگر در سن 42 روزگی با ابتلاء میکروسکوپیک کبد و پیش معده (80%)،طحال و کلیه(70%)،پوست(60%)،عصب سیاتیک(30%) و قلب(10%) مبتلا به بیماری مارک حاد تشخیص داده شد. از 8 گله جوجه های تخمی مورد مطالعه(در سن 159-100روزگی)با توجه به ضایعات ماکروسکوپیک و میکروسکوپیک همگی مبتلا به بیماری مارک حاد تشخیص داده شدند و بالاترین درصد فراوانی ابتلا از نظر ضایعات هیستوپاتولوژیک مربوط به کبد (7/82-7/81درصد)،طحال(3/76-7/74درصد)،پیش معده(9/83-3/70)بود.قلب(8/39-7/27درصد)،تخمدان(3/33-9/11درصد)،پوست(8/20-2/17درصد)،عضلات مخطط(4/20-4/31درصد)،کلیه(1/15-9/5درصد)،عصب سیاتیک(8/16-4/6درصد) و ریه(4/6درصد)در درجات بعدی ابتلاء قرار داشتند . بافت های ادرنال،مخچه،بیضه و بورس فابریسیوس نیز مورد مطالعه قرار گرفتند ولی از نظر آماری بررسی نگردیدند. ضایعات ماکروسکوپیک در ارگان های احشایی و پوست از حالت ندولر تا منتشر متغیر بود . در پوست ضایعات میکروسکوپیک عمدتا به صورت تغییرات دژنراتیو و نکروتیک،نفوذ سلول های نئوپلاستیک در درم و وجود گنجیدگی های داخل هسته ای در سلول های پوششی فولیکول های پرمشاهده گردید. در ارگان های احشایی ضایعات ریزبینی شامل نفوذ و تجمع اطراف عروقی تا منتشر سلول های لنفاوی نئوپلاستیک اعم از لنفوسیت های کوچک،لنفوبلاست ها،سلول های MD و تعدادی پلاسماسل و ماکروفاژ و گاهی هتروفیل ها بود. ضایعات میکروسکوپیک در عصب سیاتیک شامل ضایعات نوع A (دارای ضایعه ماکروسکوپیک)وBوC(فاقد ضایعه ماکروسکوپیک)ودر بورس فابریسیوس نیز اتروفی فولیکول های لنفاوی،تشکیل کیست های داخل فولیکولی ،تخلیه فولیکول های بورس از سلول های لنفاوی،نفوذ سلولهای پلئومورفیک در بافت بین فولیکولی مشاهده گردید که در یک مورد علاوه بر ابتلا به بیماری مارک،آلودگی شدید بورس فابریسیوس به کریپتوسپورید یا برای اولین بار در ایران تشخیص داده شد. گسترش های تماسی تهیه شده از طحال و تخمدان مبتلا نیز وجود سلول های لنفاوی پلئومورفیک نئوپلاستیک را تأیید نمود. به طور کلی نتایج حاصل از مطالعه فوق با نتایج ارائه شده توسط محققان سایر کشورها با اختلافات جزیی مطابقت داشته ولی میزان ابتلاء،اندامهای مختلف بدن به خصوص پیش معده و پوست در مطالعه حاضر به مراتب بیشتر میباشد. همچنین ابتلا پیش معده و پوست در فرم کلاسیک بیماری از نکات قابل توجه در مطالعه فوق به شمار می رود که تاکنون به ندرت گزارش شده است.

از اول اسفند ماه 1366 لغایت شهریورماه 1370 بمدت 42 ماه از هر گله جوجه گوشتی یک هفت روزه که برای تشخیص علت تلفات به درمانگاه بیماریهای طیور دانشکده آورده می شد پنج قطعه جوجه که علائم عفونت زرده را دارا بودند جهت بررسی آلودگی به سالمونلا آنتریتیدیس انتخاب و مورد کشت باکتریولوژیکی قرار گرفت. جمعا 3822 گله در این مدت به این درمانگاه مراجعه گردید که از آنها 715 گله (3/20%) گله طیور گوشتی 7-1 روزه جایگزین 13 گله مادر گوشتی جهت بررسی آلودگی به این سالمونلا نیز کشت باکتریولوژیکی بعمل آمد که از 11 گله فوق سالمونلا آنتریتیدیس جدا گردید.

این بررسی از تاریخ 1/7/62 شروع و در تاریخ 3/12/63 خاتمه یافت و شامل 12 واحد مرغ مادر گوشتی به ظرفیت یک میلیون و چهارصد و سی هزار مرغ مادر بود که از این تعداد حدودا 3572 قطعه مرغ بوسیله آزمایش سریع خون کامل مورد آزمایش قرار گرفتندو نتایج حاصله بقرار زیر بوده است: 1- تعداد 10 واحد از 12 واحد مورد آزمایش درصدهائی از موارد مثبت را نشان داده و تنها 2 واحد از نظر سرولوژیکی منفی بودند. 2- تعداد 2 واحد از 10 واحد مثبت از نظر سرولوژیکی ، در آزمایشات باکتریولوژیکی مثبت شناخته شدند و باکتری سالمونلاپولوروم-گالیناروم از زرده های بدشکل و زاویه دار و خونریزی کرده ، تخمدان های غیرفعال،کبد و روده مرغان واحد شماره 7 و از تخمدان و کبد مرغان واحد شماره 12 جدا گردید در حالی که از دیگر اندامهای آنها شامل کیسه صفرا-طحال-قلب-اویدوکت-بورس فابریسیوس و فولیکولهای لنفاوی محل دو شاخه شدن روده کورسالمونلاپولوروم-گالیناروم،جدا نگردید .از اندامهای مرغان واحدهای شماره 8 و 10 سالمونلاهای متحرک جدا گردید. بعلت عدم دسترسی به محیط های تفریقی از قبیل اورنیتین دکربوکسیلاز که در تفریق سالمونلاپولوروم و گالیناروم از اهمیت ویژه ای برخوردار است باکتری جداشده سالمونلاپولوروم-گالیناروم،نامیده شد.