به دلیل توسعه زمین‌های شور و کاهش زمین‌های کشاورزی مطلوب برای کشت، شناسایی گیاهان دارویی مقاوم به شوری و یا عواملی که بتواند اثر شوری را کاهش دهند دارای اهمیت بالایی می‌باشند. جهت بهبود استقرار گیاهچه و افزایش کارایی گیاهان در مزارع از پرایمینگ بذر استفاده می‌شود. اسید سالیسیلیک نقش مهمی در پاسخ به تنش‌های زنده و غیر زنده ایفا می‌کند. به منظور بررسی اثر پیش تیمار اسید سالیسیلیک بر شاخص‌های جوانه‌زنی گیاه کینوا تحت تنش شوری، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه شاهد در سال 1398 انجام گرفت. فاکتورهای آزمایشی شامل اسید سالیسیلیک در چهار سطح (0، 0.5، 1 و 1.5 میلی مولار) و تنش شوری. ناشی از کلرید سدیم درچهار سطح (0، 5، 10، 15 دسی زیمنس بر متر) و ارقام گیاه کینوا رقم Giza1 و Titicaca بودند. نتایج نشان داد که افزایش تنش شوری، کاهش محتوای رنگیزه‌های فتوسنتزی و خصوصیات جوانه‌زنی بذر را در پی داشت. در شرایط تنش شوری با افزایش تنش روند درصد جوانه‌زنی کاهشی شده به طوری که کمترین درصد جوانه‌زنی در تنش شوری 15 دسی‌زیمنس بر متر مشاهده شد. کاربرد اسید سالیسیلیک در شرایط تنش شوری روندی مثبت در وضعیت درصد جوانه‌زنی داشت به طوری که در سطوح مختلف شوری کاربرد 1 میلی‌مولار اسید سالسیلیک بیشترین تاثیر را در درصد جوانه‌زنی نشان داد. و در غلظت‌های پایین‌تر از 1 میلی‌مولار این روند کاهشی شد. بیشترین شاخص طولی و شاخص وزنی بنیه گیاهچه در غلظت 1 میلی‌مولار اسید سالیسلیک و عدم تنش شوری مشاهده شد. با افزایش غلظت اسید سالیسلیک محتوای رنگیزه‌های فتوسنتزی روندی افزایشی را نشان دادند. براساس این نتایج، با اعمال پرایمینگ بذر با اسید سالیسلیک، می‌توان استقرار گیاه را در شرایط تنش شوری بهبود داد.

کمبود آب یکی از اصلی­ترین تنش­های غیرزیستی است که بر رشد و عملکرد محصول تأثیر منفی می­گذارد. بالنگو (Lallemantia royleana Benth.) گیاهی از خانواده نعناعیان و دارای کاربردهای دارویی متعددی است. بنابراین تحقیق حاضر به­منظور بررسی تغییرات صفات مورفولوژیک، عملکرد دانه و آنزیم سوپراکسید دیسموتاز جمعیت­های بالنگو شیرازی تحت تنش خشکی انجام شد. این آزمایش به­صورت کرت­های خرد شده با دو شامل تنش خشکی (قابلیت رطوبت خاک 5/0-، 5/3-، 5/6 - و 5/9- اتمسفر) به­عنوان عامل اصلی و جمعیت بالنگو شیرازی (مشهد، کرمان و طالقان) به­عنوان عامل فرعی در قالب طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی در سال 94-1393 با سه تکرار در دانشگاه شاهد اجرا گردید. تنش خشکی تأثیر معنی‌داری بر مؤلفه­های رشد، اجزای عملکرد، عملکرد دانه، عملکرد روغن، محتوای نسبی آب و آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز داشت. با کاهش مقدار آب خاک، صفات ارتفاع بوته (73/24 سانتی­متر)، تعداد شاخه­های فرعی (44/5)، وزن تر (36/17 گرم) و خشک بوته (80/3 گرم)، وزن هزار دانه (51/1 گرم)، شاخص برداشت (41/6 درصد)، عملکرد دانه (157 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (77/37 کیلوگرم در هکتار) کاهش پیدا کردند. صفات طول ریشه و محتوای آنزیم سوپراکسید دیسموتاز به ترتیب افزایش 02/24 و 63/66 درصدی در تنش شدید نسبت به عدم تنش داشتند. بیشترین عملکرد دانه و روغن در جمعیت مشهد تحت عدم تنش خشکی حاصل شد. در شرایط تنش نسبتا شدید جمعیت طالقان با افزایش عملکرد دانه و روغن به ترتیب با میانگین 75/315 و 5/86 کیلوگرم در هکتار روبرو شد. در سطوح تنش خشکی کمترین کاهش در برخی خصوصیات رشدی، عملکرد دانه و عملکرد روغن بذر در جمعیت کرمان مشاهده شد.

به­منظور بررسی تأثیر هیومیک اسید و فولویک اسید بر خصوصیات فیزیولوژیک گیاهچه‌ سرخارگلتحت شوری، آزمایشی به­صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد در سال 1395 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل تنش شوری در چهار سطح (0، 4، 8 و 12 دسی­زیمنس بر متر)، هیومیک اسید در سه سطح (0، 200 و 400 میلی­گرم بر لیتر) و فولویک اسید در سه سطح (0، 200 و 400 میلی­گرم بر لیتر) بود. صفات مورد بررسی شامل درصد جوانه­زنی، محتوای نسبی آب، محتوای کلروفیل a، b، کل و محتوای کارتنوئید، پرولین و پروتئین بود. با توجه به نتایج تجزیه واریانس، اثر متقابل هیومیک اسید، فولویک اسید و تنش شوری بر صفات مورد بررسی به استثنای محتوای نسبی آب گیاهچه معنی­دار بود. کاربرد هیومیک اسید 200 میلی­گرم بر لیتر و فولویک اسید 400 میلی­گرم بر لیتر با میانگین 55/75 درصد بالاترین درصد جوانه­زنی را در تنش شوری ds/m 12 داشت. بر اساس نتایج تحقیق حاضر، هیومیک اسید بیش­ترین تأثیر را بر محتوای ترکیبات محلول مورد مطالعه داشت، به­گونه­ای که تا زمانی غلظت فولویک اسید 200 میلی­گرم بر لیتر یا صفر بود می­توان افزایش ترکیبات محلول را در سطوح هیومیک اسید مشاهده کرد. غلظت 400 میلی­گرم بر لیتر هیومیک اسید در عدم حضور فولویک اسید و تنش ds/m 12 دارای بیش­ترین محتوای کلروفیل کل بود. تنش شوری باعث کاهش جوانه­زنی بذر سرخارگل شد، کاربرد هیومیک اسید و فولویک اسید اثرات ناشی از تنش شوری را، هر چند اندک بهبود بخشیدند.

به منظور بررسی مدت زمان و پرایمینگ‌های مختلف بر مؤلفه‌های جوانه‌زنی بذر زیره سبز، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار در مرکز تحقیقات گیاهان دارویی دانشگاه شاهد در سال 1392 اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل پلی اتیلن گلایگول با دو غلظت (5 و 10 درصد)، نیترات پتاسیم در دو سطح (یک و دو درصد)، کلرید پتاسیم در دو سطح (دو و چهار درصد) و مدت زمان پرایمینگ در سه سطح (12، 24 و 36 ساعت) بود. نتایج نشان داد که تیمار پرایمینگ‌های مختلف بر صفات درصد، سرعت و ضریب سرعت جوانه‌زنی، طول ریشه‌چه، ساقه‌چه و گیاهچه، ضریب آلومتری، میانگین مدت زمان جوانه‌زنی، متوسط جوانه‌زنی روزانه و شاخص بنیه بذر در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار شد. حداکثر طول ریشه‌چه و طول گیاهچه مربوط به تیمار کلرید پتاسیم با غلظت دو درصد و مدت زمان 36 بود و حداقل طول گیاهچه مربوط به تیمار پلی اتیلن گلایگول با غلظت پنج درصد و مدت زمان 24 ساعت مشاهده شد. همچنین نتایج نشان داد که بیش‌ترین میانگین مدت زمان جوانه‌زنی مربوط به تیمار نیترات پتاسیم با غلظت یک درصد با میانگین 34/9 روز و مدت زمان‌های 36 و 12 ساعت مشاهده شد و کم‌ترین مقدار متوسط زمان برای جوانه‌زنی مربوط به تیمار کلرید پتاسیم با غلظت چهار درصد و مدت زمان 24 ساعت مشاهده گردید. کاربرد پیش تیمار کلرید پتاسیم باعث بهبود درصد و سرعت جوانه‌زنی بذرها، شاخص‌های رشد گیاهچه و همچنین شاخص بنیه بذر شد.

به‌منظور بررسی اثر دگرآسیبی عصاره اندام­های مختلف علف­های هرز پیچک و پنیرک صحرایی بر خصوصیات جوانه­زنی و رشد سه رقم کنجد، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد در سال 1395 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل ارقام کنجد در سه سطح (یلووایت، هلیل و اولتان)، علف هرز در دو سطح (پیچک صحرایی و پنیرک صحرایی)، عصاره اندام­های گیاه با سه سطح (ریشه، ساقه و برگ) و عصاره در سه غلظت (0، 5 و 10درصد) در سه تکرار بود. تیمارهای بکار برده شده تأثیر معنی­داری بر صفات درصد، سرعت و میانگین مدت زمان جوانه­زنی، طول ریشه­چه و ساقه­چه، وزن خشک گیاهچه و شاخص بنیه گیاهچه داشتند. با توجه به نتایج مقایسه میانگین چهارگانه بیشترین درصد جوانه­زنی در رقم یلووایت عصاره اندام ساقه پیچک صحرایی و رقم اولتان عصاره اندام ریشه پنیرک صحرایی در عدم غلظت با میانگین 100 درصد مشاهده شد. در این میان علف هرز پنیرک در مقایسه با پیچک، پتانسیل بالاتری در تولید مواد دگرآسیب از خود نشان داد. با توجه به اثرات منفی و در بعضی غلظت­های پایین اثرات تحریک کنندگی و مثبت این علف­های هرز با بقایای آن­ها در مزارع، امید است با مدیریت­های زراعی در قالب اصول کشاورزی پایدار ضمن مقابله صحیح بتوان در افزایش رشد منتهی به عملکرد گام برداشت.

کمبود آب، عامل محدود­کننده رشد و عملکرد گیاهان در مناطق خشک و نیمه­خشک محسوب می­شود. به­منظور بررسی اثر تنش خشکی بر خصوصیات مرفولوژیک و آنزیم کاتالاز جمعیت­های گیاه دارویی بالنگو شیرازی (Lallemantia royleana Benth.)، آزمایشی به­صورت کرت­های خرد­شده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی گیاهان دارویی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه شاهد در سال 94-1393 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل سه سطح خشکی در مرحله گلدهی به­عنوان فاکتور اصلی (پتانسیل رطوبت خاک 5/0- (شاهد)، 5/6- و 5/9- اتمسفر)، پنج جمعیت­ بالنگو شامل یک جمعیت از استان کردستان (سنندج) و چهار جمعیت از استان اصفهان (نائین، اردستان، نجف آباد و خوانسار) به­عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. بررسی نتایج نشان داد که خشکی تأثیر معنی­داری بر صفات مرفولوژیک، اجزای عملکرد (به­جز صفت تعداد فندقه در هر چرخه گل)، عملکرد دانه، درصد و عملکرد موسیلاژ، محتوای پروتئین و آنزیم کاتالاز داشت. با افزایش خشکی صفاتی مانند ارتفاع بوته، اجزای عملکرد و عملکرد دانه، عملکرد موسیلاژ و محتوای پروتئین کاهش پیدا کردند. تنش خشکی باعث افزایش طول ریشه، درصد موسیلاژ و آنزیم کاتالاز شد. اثر ساده جمعیت­ بر ارتفاع بوته، تعداد شاخه­های فرعی، وزن تر و خشک تک بوته غیر معنی­دار شد. در بین جمعیت­های بالنگو، جمعیت نجف آباد دارای بیش­ترین عملکرد دانه، عملکرد موسیلاژ و اجزای عملکرد بود. بین عملکرد دانه با ارتفاع بوته، وزن هزار دانه، تعداد فندقه در هر چرخه گل، وزن تر بوته، وزن خشک بوته و طول ریشه همبستگی مثبت و معنی­داری مشاهده شد. بیش­ترین همبستگی بین عملکرد موسیلاژ و وزن هزار دانه مشاهده شد. با توجه به اینکه هدف از کشت گیاه دارویی بالنگو دانه است، جمعیت نائین در پتانسیل رطوبت 5/9- اتمسفر بیش­ترین عملکرد دانه را داشت.

این پژوهش با هدف بهبود کمی و کیفی جوانه­ زنی بذر دو هیبرید ذرت با کاربرد نانولوله­ های کربنی تحت شرایط تنش خشکی به ­صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در آزمایشگاه فناوری بذر دانشگاه شاهد انجام شد. تنش خشکی با پلی­ اتیلن ­گلایکول 6000 در سطوح 5/0- و 1- مگاپاسکال بر بذور پیش­ تیمار شده با غلظت­ های 25 و 50 میلی ­گرم بر لیتر نانولوله ­های کربنی دو هیبرید ذرت فجر و دهقان اعمال شد. نانوپرایمینگ تحت تنش خشکی توانست بر درصد و سرعت جوانه­زنی، شاخص وزنی و طولی بنیه گیاهچه و محتوای کلروفیل a، b و کل و محتوای کارتنوئید دو هیبرید ذرت مؤثر باشد. کاربرد 25 میلی­گرم بر لیتر نانوله­ های کربن در تنش 1- مگاپاسکال بر بهبود جوانه­ زنی هیبرید دهقان و فجر اثرگذار بود. همچنین کاربرد 50 میلی­گرم بر لیتر نانوله­های کربن بر بهبود صفات محتوای رنگیزه­های فتوسنتزی در تنش 1- مگاپاسکال مؤثر بود. در مجموع، پیش­تیمار بذر ذرت با لوله­ های کربنی موجب بهبود صفات جوانه­زنی و رنگیز­های فتوسنتزی در شرایط تنش خشکی شد. بنابراین، برای بهبود وضعیت جوانه ­زنی بذور ذرت در مناطق خشک و نیمه­ خشک، استفاده از روش پیش­ تیمار بذر با غلظت­ 25 میلی ­گرم بر لیتر نانولوله­ های کربنی توصیه می­شود.

به‌منظور بررسی تأثیر فلزات نیکل و سرب بر خصوصیات جوانه­زنی و رشد گیاهچه کتان، آزمایشی به­صورت طرح پایه کاملا تصادفی با سه تکرار در سال 1395 در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل مصرف فلزات سنگین سرب ( شاهد، 250، 500 و 750 میکرومولار) و فلز نیکل (200، 400 و 600 میکرومولار) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر فلزات سنگین بر صفات درصد و سرعت جوانه­زنی، طول ریشه­چه، ساقه­چه و گیاهچه، وزن تر و خشک گیاهچه، شاخص طولی بنیه گیاهچه و محتوای نسبی آب در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بود. نتایج نشان داد که بیش­ترین درصد جوانه­زنی (66/98 درصد) و سرعت جوانه­زنی (86/11 یک/ روز) در تیمار شاهد بدست آمد. هم­چنین مصرف سرب شاخص­های جوانه­زنی بذر و رشد گیاهچه کتان را نسبت به شاهد کاهش داد. اما سرب دارای اثر بازدارندگی کم­تری بر شاخص­های جوانه­زنی بذر و رشد گیاهچه کتان نسبت به همه غلظت­های نیکل داشت. با افزایش غلظت فلز نیکل اثر کاهنده آن افزایش یافت به‌طوری‌که کم­ترین شاخص­های جوانه­زنی بذر و رشد گیاهچه کتان در غلظت 600 میکرومولار فلز نیکل مشاهده شد. به­طور کلی نتایج نشان داد که فلزات نیکل و سرب منجر به کاهش جوانه­زنی بذر و رشد گیاهچه کتان شدند.

به منظور بررسی تأثیر پرایمینگ بر خصوصیات جوانه­زنی و رشد گیاهچه کنجد تحت تنش شوری، آزمایشی به­صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی در سال 1395 در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل پرایمینگ در سه سطح (شاهد، جیبرلیک اسید 250 قسمت در میلیون، جیبرلیک اسید 500 قسمت در میلیون و نیترات پتاسیم 4/0 درصد) و پنج سطح تنش شوری (0، 3، 6، 9 و 12 دسی­زیمنس بر متر) در سه تکرار بر کنجد رقم اولتان بود. صفات مورد ارزیابی شامل درصد و سرعت جوانه­زنی، میانگین مدت زمان جوانه­زنی، طول ریشه­چه و ساقه­چه، وزن تر و خشک گیاهچه و محتوای نسبی آب بود. نتایج نشان داد تیمارهای پرایمینگ، تنش شوری و برهمکنش آن­ها بر صفات مورد مطالعه تأثیر معناداری داشت. نتایج مقایسه میانگین اثر متقابل نشان داد که بیش­ترین درصد و سرعت جوانه­زنی در پیش تیمار جیبرلیک اسید 500 پی­پی­ام و عدم تنش شوری مشاهده شد. تنش شوری باعث کاهش صفات جوانه­زنی بذر، پارمترهای رشد و محتوای نسبی آب گیاه کنجد شد. کاربرد پیش تیمارهای جیبرلیک اسید و نیترات پتاسیم باعث بهبود خصوصیات جوانه­زنی و رشد گیاهچه کنجد در مواجهه با تنش شوری شدند.

به منظور بررسی اثر اسید هیومیک و اسید فولیک بر ویژگی­های جوانه­زنی بذر گیاه سرخارگل در شرایط تنش شوری طبیعی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی در سه تکرار در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد در سال 1395 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل هیومیک اسید در سه سطح (0، 200 و 400 میلی­گرم بر لیتر)، فولویک اسید در سه سطح (0، 200 و 400 میلی­گرم بر لیتر) و تنش شوری در چهار سطح (0، 4، 8 و 12 دسی­زیمنس بر ­متر) بود. نتایج نشان داد که اثر متقابل اسید هیومیک، اسید فولیک، تنش شوری بر صفات درصد جوانه­زنی، میانگین مدت زمان جوانه­زنی، طول ساقه­چه، وزن تر گیاهچه و شاخص بنیه بذر تأثیر معنی­داری داشت. بیش­ترین درصد جوانه­زنی با میانگین 100 درصد در کاربرد هیومیک اسید و فولیک اسید با غلظت 200 میلی­گرم بر لیتر و عدم تنش شوری مشاهده شد. در شرایط تنش 12 دسی­زیمنس بر متر وجود هیومیک اسید 200 میلی­گرم بر لیتر و فولیک اسید 400 میلی­گرم بر لیتر درصد جوانه­زنی را به 55/75 درصد بهبود بخشید. با توجه به نتایج مقایسه میانگین بیش­ترین شاخص طولی و وزنی بنیه گیاهچه به ترتیب مربوط به عدم استفاده از اسید آلی و عدم تنش شوری با میانگین 63/58 و کاربرد هیومیک اسید با غلظت 200 میلی­گرم بر لیتر و فولیک اسید با غلظت 400 میلی­گرم بر لیتر در تنش 12 دسی­زیمنس بر متر با میانگین 68/0 مشاهده شد. کاربرد اسیدهای آلی باعث بهبود ویژگی­های جوانه­زنی و رشد گیاه دارویی سرخارگل در شرایط تنش شوری شد.

کمبود آب، عامل محدود کننده رشد و عملکرد گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می شود. به منظور بررسی اثر تنش خشکی بر خصوصیات مرفولوژیک و آنزیم کاتالاز جمعیت های گیاه دارویی بالنگو شیرازی، آزمایشی به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی گیاهان دارویی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه شاهد در سال 94-1393 اجرا شد. فاکتور های آزمایش شامل سه سطح خشکی در مرحله گلدهی به عنوان فاکتور اصلی (پتانسیل رطوبت خاک 5/0- (شاهد)، 5/6- و 5/9- اتمسفر)، پنج جمعیت بالنگو شامل یک جمعیت از استان کردستان و چهار جمعیت از استان اصفهان (اصفهان3، اصفهان5، اصفهان6 و اصفهان7) به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. بررسی نتایج نشان داد که خشکی تأثیر معنی داری بر صفات مرفولوژیک، اجزای عملکرد (بجز صفت تعداد فندقه در هر چرخه گل)، عملکرد دانه تک بوته و آنزیم کاتالاز داشت. با افزایش خشکی صفاتی مانند ارتفاع بوته، اجزای عملکرد و عملکرد دانه تک بوته کاهش پیدا کردند. تنش خشکی باعث افزایش طول ریشه و آنزیم کاتالاز شد. اثر ساده جمعیت بر ارتفاع بوته، تعداد شاخه های فرعی، وزن تر و خشک تک بوته غیر معنی دار شد. در بین جمعیت های بالنگو، جمعیت اصفهان6 دارای بیش ترین عملکرد دانه تک بوته و اجزای عملکرد بود. با توجه به اینکه هدف از کشت گیاه دارویی بالنگو دانه است، جمعیت اصفهان3 در پتانسیل رطوبت 5/9- اتمسفر بیش ترین عملکرد دانه تک بوته را داشت.

خشکی خصوصیات مورفولوژی، فیزیولوژی و بیوشیمیایی گیاهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و اثرات عمده‌ای بر تولیدات کشاورزی می‌گذارد. به همین ‌منظور مطالعه‌ای با عنوان ارزیابی اثر خشکی بر برخی خصوصیات فیزیولوژیکی و عملکرد دانه جمعیت‌های گیاه دارویی بالنگو (Lallemantia royleana Benth.)، در مزرعه پژوهشی گیاهان دارویی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه شاهد انجام شد. آزمایش به‌صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 94-1393 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل سه سطح خشکی از مرحله گلدهی به‌عنوان فاکتور اصلی (قابلیت رطوبت خاک 0.5-، 6.5- و 9.5- اتمسفر) و جمعیت‌های بالنگو شامل یک جمعیت از استان کردستان و چهار جمعیت از استان اصفهان (اصفهان3، اصفهان5، اصفهان6، اصفهان7) به‌عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. صفات مورد مطالعه شامل عملکرد دانه، وزن هزاردانه، رنگریزه‌های فتوسنتزی، محتوای پرولین، محتوای فنل برگ، محتوای مالون‌دی‌آلدئید، شاخص پایداری غشاء و فعالیت آنزیم پراکسیداز بود. نتایج نشان داد که تنش خشکی بر صفات مورد مطالعه بجز محتوای کلروفیل b و نسبت کلروفیل a/b معنی‌دار بود. جمعیت و اثر متقابل آن بر تمامی صفات مورد ارزیابی بجز محتوای آنتوسیانین تأثیر معنی‌داری داشت. خشکی باعث کاهش محتوای رنگریزه‌های فتوسنتزی، شاخص پایداری غشاء، وزن هزاردانه و عملکرد دانه شد. با افزایش تنش خشکی فعالیت آنزیم پراکسیداز و محتوای پاداکسایش‌های غیرآنزیمی مانند ترکیب‌های فنلی، کاروتنوئید، آنتوسیانین و محتوای پرولین برای القاء تحمل به خشکی افزایش یافت. جمعیت اصفهان3 در تنش نسبتا شدید بیشترین عملکرد دانه را با میانگین 312.77 کیلوگرم در هکتار و محتوای پرولین را با میانگین 14.02 میلی‌گرم بر گرم وزن تر برگ داشت.

به منظورارزیابی اثرتنش شوری برویژگی­های جوانه­زنی و میزان پرولین گیاه کنجد، آزمایشی به صورت کاملا تصادفی در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد در سال 1395 در سه تکرار اجرا شد. تیمار آزمایش شامل تنش شوری در چهارسطح (صفر (آب مقطر)، 5/2، 5، 5/7 دسی‌زیمنس بر متر نمک طبیعی دریاچه قم) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تنش شوری تأثیر معنی‌داری برصفات درصد و سرعت جوانه­زنی، متوسط جوانه­زنی روزانه، طول ریشه­چه، ساقه­چه و نسبت بین آن­ها، وزن خشک گیاهچه، شاخص بنیه گیاهچه و میزان پرولین در سطح احتمال یک درصد داشت. تنش شوری باعث کاهش خصوصیات جوانه­زنی بذروویژگی­های رشد گیاهچه کنجد شد. نتایج مقایسات میانگین نشان داد که بیش­ترین درصد جوانه­زنی (66/99 درصد)، سرعت جوانه­زنی (58/8 بذر در روز)، متوسط جوانه­زنی روزانه (11/16 بذر)، طولریشه­چه (67/3 سانتی­متر)، طول ساقه‌چه (56/2 سانتی­متر)، وزن خشک گیاهچه (09/0 گرم)، شاخص بنیه وزنی گیاهچه (66/8) و شاخص بنیه طولی گیاهچه (35/619) در عدم تنش (شاهد) مشاهده شد. تنش شوری میزان پرولین گیاهچه کنجد را تحت تأثیرقرارداد و باعث افزایش آن شد.افزون بر این نتایج نشان داد بذر گیاه کنجد به تنش شوری حساس است و تنش 5/7 دسی­زیمنس بر متر بیش­ترین آسیب را به این گیاه می­رساند. می­توان با کاربرد فناوری پرایمینگ و استفاده از ارقام متحمل جوانه­زنی گیاه کنجد را در شرایط شوری بهبود و رشد بهتر گیاهچه را باعث گردید.

به‌منظور ارزیابی تنش دمای پایین و محل تولید بر خصوصیات جوانه‌زنی، پارامترهای رشد و رنگیزه­های فتوسنتزی ذرت هیبرید تری وی کراس، آزمایشی در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در سال 1393 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل 2 محل تولید ذرت هیبرید تری وی کراس بانام تجاری ماکسیما (تولید ایران و تولید کشور مجارستان) و تنش سرما در پنج سطح شامل شاهد (بدون اعمال تنش)، دمای صفر، 2، 4 و 6 درجه سلسیوس هرکدام به­مدت 2 ساعت در آب مقطر در نظر گرفته شدند. صفات اندازه‌گیری شامل: درصد جوانه‌زنی، درصد گیاهچه عادی، طول ریشه‌چه و ساقه­چه و گیاهچه، محتوای نسبی آب، میانگین مدت ‌زمان جوانه­زنی، ضریب جوانه‌زنی، کلروفیل a، b و کل، کارتنوئید و آنتوسیانین است. نتایج نشان داد که تنش سرما و محل تولید بذر بر درصد جوانه‌زنی و گیاهچه عادی در سطح 5 درصد معنی‌دار شدند. محل تولید، تنش سرما و اثر متقابل آن‌ها تأثیر معنی­داری بر رنگیزه­های فتوسنتزی داشتند. مقایسه میانگین نشان داد، بیش­ترین و کم­ترین میزان درصد جوانه‌زنی به­ترتیب در بذر تولید کشور مجارستان و بذر تولید داخل به­دست آمد. بیش­ترین میزان کلروفیلa ، کلروفیل b، کلروفیل کل و کاروتنوئید مربوط به دمای 4 درجه­ی سلسیوس و بیش­ترین میزان آنتوسیانین مربوط به دمای 2 درجه سلسیوس است. در نتایج استنباط شد که تیمار شاهد (بدون اعمال تنش) بیش­ترین درصد جوانه‌زنی، درصد گیاهچه عادی و میانگین مدت‌زمان جوانه‌زنی را دارد.

مقدمه با پیشرفت علم و توجه جهانیان به تأثیر زیان‌بار استفاده از ترکیبات شیمیایی و مواد سنتتیک، جهان دوباره به استفاده از فراورده­ های گیاهی روی آورده است، به‌طوری‌که گفته می­شود قرن بیست و یکم قرن گیاهان دارویی است (Amanzadeh et al., 2011). گیاه دارویی بالنگو (Lallemantia) متعلق به خانواده­ی Lamiaceae است. این خانواده یکی از بزرگترین و بیش­ترین خانواده­ها از گیاهان گلدار است (Zargari, 1980). بذرهای بالنگو منابع خوبی از پلی ­ساکارید، فیبر، روغن و پروتئین و دارای برخی خصوصیات دارویی، غذایی و سلامتی برای انسان دارند (Naghibi et al. 2005; Razavi and Karazhiyan 2009). تنش خشکی یکی از بزرگترین تنش ­های غیرزنده که به شدت عملکرد دانه و بهره ­وری از محصولات غذایی را تا 70 درصد در سرتاسر جهان تحت تأثیر قرار می­دهد (Akram et al., 2013). پاسخ گیاهان به تنش خشکی پیچیده و شامل تغییر در مورفولوژی، فیزیولوژی و متابولیسم است (Sairam and Srivastava, 2001). بنابراین هدف از این پژوهش بررسی اثر تنش خشکی بر خصوصیات کمی و کیفی گیاه دارویی بالنگو بود. مواد و روش­ ها این پژوهش در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شاهد طی سال زراعی 1394-1393 انجام گرفت. مزرعه پژوهشی گیاهان دارویی دانشگاه شاهد دارای طول جغرافیایی 51 درجه و هشت دقیقه شمالی و عرض جغرافیایی 35 درجه و 34 دقیقه شرقی، ارتفاع از سطح دریا 1190 متر، میانگین بارندگی 216 میلی­متر و میانگین دما 17.1 درجه سانتی­گراد بود. آزمایش به‌صورت کرت­های خردشده در قالب طرح پایه­ بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. فاکتور­های آزمایش شامل سه سطح خشکی از مرحله گلدهی به بعد به‌عنوان فاکتور اصلی (1- متوسط پتانسیل رطوبت خاک در حد 0.5- اتمسفر به­عنوان شاهد (FC)، 2- پتانسیل رطوبت خاک حدود 6.5- اتمسفر به‌عنوان تنش ملایم ، 3- پتانسیل رطوبت خاک حدود 9.5- اتمسفر به ­عنوان تنش نسبتا شدید) بود. اندازه ­گیری صفات مورد مطالعه به این روش­های انجام گرفت: قندهای محلول (Paquin and lechasseur, 1979)، موسیلاژ دانه (Ghasemi Dehkordi, 2002)، فاکتور تورم (Asgharpour and Rezvani Moghaddam, 2002) و روغن دانه (Soxhlet, 2003). محتوی نسبی آب با روش (Levitt, 1990) اندازه ­گیری شد. اطلاعات حاصل، از طریق برنامه آماری SAS 9.12 مورد تجزیه ‌و تحلیل قرارگرفته و میانگین‌ها از طریق آزمون چند دامنه‌ای دانکن در سطح پنج درصد مقایسه شدند. نتایج و بحث تغییرات آب و هوایی باعث دوره­ های مکرر و شدید خشکسالی به عنوان کاهش سطح کلی بارش­ها شد. مناطق خشک بیش از 40 درصد سطح جهان را شامل می­شود که زندگی 2.5 میلیارد نفر، یک سوم از جمعیت جهان است. خشکسالی در حال حاضر یکی از محدودیت های اصلی گیاهان زراعی که باعث جلوگیری از ابراز پتانسیل کامل ژنتیکی آنهاست. تنش خشکی تآثیر معنی ­داری بر صفات عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، قندهای محلول، درصد موسیلاژ، فاکتور تورم و عملکرد روغن داشت. تنش خشکی بر درصد روغن غیر معنی ­دار شد. نتایج نشان داد که با افزایش سطوح تنش عملکرد دانه کاهش یافت. عملکرد گیاه پاسخی به میزان کارایی آب در مراحل مختلف رشد گیاه و به‌کارگیری آب در سرتاسر فصل رشد گیاه است (Igbadun et al., 2006). جمعیت اصفهان3 بیش­ترین عملکرد را با میانگین 312.77 کیلوگرم در هکتار و عملکرد روغن با 86.7 کیلوگرم در هکتار در تنش 9.5- اتمسفر داشت. تنش خشکی باعث کاهش قندهای محلول شد که با نتایج عباس­زاده و همکاران (Abbaszadeh et al.) بر گیاه بادرنجبویه (Melissa officinalis) مطابقت داشت. در نتایج اثرات برهمکنش، بیش­ترین و کم­ترین درصد موسیلاژ به ترتیب در جمعیت­های اصفهان5 و اصفهان3 در تنش ملایم مشاهده شد. به نظر می­رسد جمعیت اصفهان3، جمعیت مقاوم در برابر تنش خشکی است. نتیجه­ گیری به طور کلی تنش 9.5- اتمسفر باعث کاهش خصوصیات کمی و کیفی گیاه دارویی بالنگو شد. جمعیت اصفهان3 دارای بیش­ترین عملکرد دانه و عملکرد روغن بود. طبق مشاهدات این پژوهش به نظر می­رسد جمعیت اصفهان3، جمعیت مقاوم در برابر تنش خشکی است. از سوی دیگر مشاهدات نشان داد پاسخ جمعیت­ های بالنگو به تنش خشکی در صفات مورد مطالعه متفاوت است که می­توان گفت به دلیل تنوع ژنتیکی که بین جمعیت­ها وجود دارد.

این پژوهش به‌منظور بررسی اثر پیش تیمار بذر با سالیسیلیک اسید و اکسین در شرایط تنش خشکی و شوری بر جوانه‌زنی و خصوصیات رشد گیاه مرزه، در سال 1394 در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه شاهد به صورت دو آزمایش مجزا با پیش تیمارهای سالیسیلیک اسید تحت تنش شوری و اکسین تحت تنش خشکی انجام شد. هر دو آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام گرفت. تیمارهای آزمایش اول شامل سه سطح اسید سالیسیلیک (0، 3/0 و 6/0 میلی‌مولار) و شوری در چهار سطح (0، 3، 6 و 9 دسی زیمنس بر متر) و تیمارهای آزمایش دوم نیز شامل اکسین (ایندول استیک اسید) در سه سطح (0، 2/0 و 5/0 میلی‌گرم بر لیتر) و چهار سطح خشکی شامل (0، 3-، 6- و 9- بار) بود. نتایج آزمایش اول نشان داد که اثرمتقابل سالیسیلیک اسید و شوری بر صفات درصد جوانه‌زنی، طول ریشه‌چه، ساقه‌چه و نسبت آن‌ها، طول و وزن خشک گیاهچه معنی‌دار بود. با توجه به نتایج آزمایش دوم اثرمتقابل فاکتورها بر صفات مورد مطالعه به جز ضریب سرعت جوانه‌زنی تأثیر معنی‌داری داشت. بیش‌ترین درصد جوانه‌زنی مربوط به پیش تیمار سالیسیلیک اسید با غلطت 6/0 میلی‌مولار و اکسین با غلظت 5/0 میلی‌گرم بر لیتر بود. تنش خشکی و شوری باعث کاهش ویژگی‌های جوانه‌زنی و پارامترهای رشد گیاه مرزه شد. نتایج نشان داد که پیش تیمار بذر با هورمون‌های اکسین و سالیسیلک اسید در شرایط تنش خشکی و شوری باعث افزایش جوانه‌زنی بذرهای گیاه دارویی مرزه شد.