
The question of legitimate leadership occupies a central place in Ibāḍī political theology. This article examines how the Omani scholar Nūr al-Dīn al-Sālimī (1869–1914) articulated this question through historical writing in his chronicle Tuḥfat al-aʿyān bi-sīrat ahl ʿUmān. Rather than treating the chronicle merely as a narrative of Omani political history, the article argues that al-Sālimī’s historiography functions as a form of political theology. Through his presentation of earlier rulers, scholars, conflicts, and dynastic transformations, al-Sālimī evaluates political authority in light of the normative principles of the Ibāḍī imamate: election, justice, consultation, scholarly oversight, and the conditional character of obedience. The article first outlines the doctrinal foundations of the Ibāḍī imamate, drawing on early Ibāḍī sources and later Omani historiography. It then analyses how al-Sālimī transforms historical narrative into moral argument, presenting the past as a source of ethical instruction for the present. Particular attention is given to the contrast between the imamate and dynastic rule, especially the sultanate, which he interprets as a challenge to the elective and accountable model of legitimate leadership. By situating Tuḥfat al-aʿyān within the Ibāḍī tradition of legal, theological, and historical reflection, the article demonstrates that al-Sālimī’s chronicle should be read as much a doctrinal intervention as a historical work.
Bu çalışma, Borsa İstanbul Katılım Endeksi kapsamında devre kesici uygulamasının tetiklendiği işlem günlerinde ortaya çıkan fiyat davranışlarını ampirik verilerle incelemeyi ve elde edilen bulguları İslam hukuku perspektifinden normatif bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Devre kesici mekanizması, aşırı fiyat hareketlerinin piyasa istikrarını bozduğu dönemlerde işlemleri geçici olarak durdurarak yatırımcılara rasyonel karar alma süresi tanıyan düzenleyici bir müdahale aracıdır. Karma yöntemle tasarlanan araştırmanın nicel aşamasında, Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) verileri esas alınarak, Katılım Endeksi’nde yer alan şirketlerin 96 bağımsız devre kesici vakasına ait fiyat hareketleri (OCHL) analiz edilmiştir. Analizde sadece olay günü (T) değil, müdahalenin etkisini ölçmek amacıyla takip eden üç işlem günü (T+1, T+2, T+3) de kapsama dahil edilerek getiri ve volatilite değişimleri tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Nitel aşamada ise klasik fıkıh literatürü ve çağdaş çalışmalar analiz edilerek uygulamanın dayandığı temel ilke ve kaideler tespit edilmiştir. Özellikle bu tespitler, zararın izalesi, garar-ı fâhişin tasfiyesi, gabn-i fâhişin önlenmesi ve sedd-i zerâi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bulgular, devre kesicinin tetiklendiği T gününde ortalama %8,84 seviyesine ulaşan aşırı oynaklığın ve negatif getirilerin, piyasayı rasyonel değerleme zemininden kopararak fıkhî açıdan istikrarı zedeleyen bir duruma işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, müdahale sonrası T+1 ve T+2 günlerinde volatilitenin sönümlenerek %6 bandına gerilemesi ve T+3 gününde getirilerin dengeye kavuşması, mekanizmanın zararı dondurma ve piyasa sükûnetini tesis etme yönünde bir etki ortaya koyduğunu göstermektedir. Bu bulgular ışığında devre kesici uygulaması, modern sermaye piyasalarında adaleti ve kamu maslahatını korumayı hedefleyen, teknik ve işlevsel açıdan klasik hisbe kurumuyla benzerlik taşıyan bir denetim mekanizması olarak değerlendirilmiştir.
Bu makale, Paul K. Moser’in dinsel epistemoloji alanına yaptığı katkıyı, özellikle delil, rasyonellik, iradi açıklık ve ilahi gizlilik arasındaki ilişki üzerinden incelemektedir. Çağdaş din epistemolojisinde Tanrı inancının rasyonelliği önermesel kanıtların yeterliliği, inancın gerekçelendirilmesi ve epistemik meşruiyet sorunları etrafında tartışılmaktadır. Moser ise bu çerçevenin, ibadete layık ve ahlaken yetkin bir Tanrı’nın bilgisine ilişkin temel bir boyutu gözden kaçırdığını ileri sürer. Ona göre Tanrı’ya ilişkin delil, salt dışarıdan değerlendirilen nötr bir veri olarak anlaşılamaz; bu delil aynı zamanda öznenin iradesine, ahlaki yönelişine ve varoluşsal açıklığına hitap eden kişisel ve otoritatif bir nitelik taşır. Tanrı bilgisi yalnızca teorik bir kabul ya da mantıksal bir sonuç değil, insanın ahlaki dönüşümünü de içeren daha geniş bir epistemik ilişki biçimidir. Çalışma, klasik delilcilik, temelcilik ve reform epistemolojisi bağlamında Moser’in konumunu belirlemekte; ardından onun entelektüalizm eleştirisini, iradi delil anlayışını ve “evlâdî bilgi” kavramsallaştırmasını ele almaktadır. Sonrasında ilahi gizlilik problemi, özellikle J. L. Schellenberg’in yaklaşımıyla karşılaştırmalı biçimde tartışılmakta ve Moser’in bu probleme, “bilişsel putperestlik” kavramı aracılığıyla nasıl cevap verdiği gösterilmektedir. Bu bağlamda makale, Moser’in Tanrı’nın gizliliğini salt kanıt eksikliği olarak değil, delilin türü ile öznenin alımlama koşulları arasındaki ilişki bakımından yeniden yorumladığını savunmaktadır. Bununla birlikte çalışma, Moser’in yaklaşımının eleştiriye açık yönlerini de göz ardı etmemektedir. Özellikle inançsızlığın ne ölçüde ahlaki direnç, iradi kapalılık ya da yanlış epistemik beklentilerle açıklanabileceği sorusu, bu projenin en tartışmalı boyutu olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak makale, Moser’in dinsel epistemolojisinin en önemli katkısının, Tanrı inancının rasyonelliği sorununu yalnızca kanıtların niceliği bakımından değil, öznenin ahlaki ve iradi yapısı bakımından da yeniden düşünmeye zorlamasında yattığını ileri sürmektedir.
Kozmogoni, insanlık tarihinin en eski kültürel ve entelektüel açıklama biçimlerinden biri olarak evrenin kökeni ve düzenine ilişkin anlatıları konu edinir. Bu anlatılar, kozmik başlangıcı açıklamanın ötesinde insanın varlık, kutsallık ve düzen anlayışını şekillendiren sembolik çerçeveler sunar. Birçok kültürde benzer biçimde görülen bu temel motif; yer ile göğün başlangıçta birleşik olduğu ve ilksel bir müdahale sonucunda birbirinden ayrıldığı düşüncesine dayanmaktadır. Sümer, Babil, Türk, Mısır, Yunan, Çin ve Māori kozmogonilerinde çeşitli biçimlerde yer alan bu motif, literatürde çoğunlukla mitolojik bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Kur’an’daki benzer ifadeler ise genellikle modern bilimsel yorumlar ya da mitolojik etkilenme iddiaları çerçevesinde ele alınmış; ancak bu yaklaşımlar Kur’an anlatısının anlam ve işlev boyutlarını açıklamaktan uzak kalmıştır. Bu çalışma, Enbiyâ Suresi’nin 30. ayetinde yer alan yer-gök ayrılığı temasını karşılaştırmalı bir yöntemle inceleyerek Kur’an’ın anlatısal konumunu ve özgünlüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Analiz, mitolojik kozmogonilerin çoktanrılı, çatışma temelli ve antropomorfik unsurlar etrafında şekillendiğini; buna karşılık Kur’an’daki yaratılış anlatısının tek ilahî otorite, düzen ve hikmet vurgusuna dayandığını göstermektedir. Kur’an anlatısı ile mitolojik gelenekler arasında bazı biçimsel benzerlikler bulunsa da ontolojik ve teolojik açılardan aralarında temel farklılıklar bulunmaktadır. Çalışma ayrıca, vahyin mitolojiye indirgenmesine yönelik teolojik bir reddiye bağlamında “esâtîrü’l-evvelîn” ithamını ele almakta, Kur’an’ın ortak kozmogonik motifleri tevhid ekseninde yeniden anlamlandıran vahyî niteliğine dikkat çekmektedir.
Sijilmassa is a city founded by the Sufriyya branch of the Kharijites in the 2nd/8th century. Located in the southeast of the Kingdom of Morocco, north of the Sahara Desert, Sijilmassa occupies a highly strategic position. Due to this location, it played a key role within the triangle of Bil & amacr;d al-S & umacr;d & amacr;n-Mashriq-al-Andalus. In particular, the gold trade with Bil & amacr;d al-S & umacr;d & amacr;n quickly enriched the city and enabled it to become an important commercial center in the Maghrib. From its foundation, the rapidly developing city drew the attention of expansionist states in the Maghrib, such as the Almoravids, Almohads, and Marinids. For this reason, it was subjected to numerous attacks. However, the beginning of the end for Sijilmassa came with the power struggles during the Marinid period. On the other hand, the Ma'qil Arabs, who had settled in the southern parts of the Maghreb al-Aqsa, grew stronger and gained dominance over the settled tribes in the region. Sijilmassa witnessed prolonged and destructive power struggles between branches of the Ma'qil Arabs who allied themselves with the Marinids and those who opposed the administration in Fez. As the warring parties destroyed the water sources and attacked trade caravans in order to weaken their enemies, security in Sijilmassa was lost, and people were forced to take refuge in qs & ucirc;r or migrate to other cities. This study examines the process leading to the disappearance of Sijilmassa, beginning with the Marinids period, in more detail than previous studies. In addition to written sources related to the historical process in question, verbal narratives were used to examine the reflections of these events in collective memory. At the same time, the study also includes photographs taken in the field by the researcher that reveal the current state of Sijilmassa.