تنش خشکی و نیاز روزافزون به تولید مواد غذایی باعث نگرانی جدی در مورد پایداری منابع آبی و سیستم‌های کشاورزی در مناطق خشک خاورمیانه به‌ویژه ایران شده است. آزمایش‌های مزرعه‌ای در چهار تکرار و در چهار سطح به مقدار ۱۲۰، ۱۰۰، ۸۰ و ۶۰ درصد نیاز آبیاری کامل برای محصول ذرت شیرین، انجام شد. واسنجی و اعتباریابی مدل سیستم پشتیبانی تصمیم برای انتقال فناوری کشاورزی (DSSAT) برای ارزیابی استراتژی‌های مدیریتی مختلف برای برنامه‌ریزی آبیاری بر عملکرد، شاخص سطح برگ و زیست‌توده ذرت شیرین موردبررسی قرار گرفت. این مطالعه نشان داد که مدل از نظر شبیه‌سازی اثر تنش شدید آبیاری بر رشدونمو ذرت شیرین در محدوده متوسط (NRMSE بین ۲۰ تا ۳۰ درصد) قرار دارد. نتایج ارزیابی مدل Ceres-Maize برای بررسی روند رشد پویا شاخص سطح برگ، ارتفاع و زیست‌توده قسمت هوایی ذرت شیرین نشان داد که مدل فرایند رشد زیست‌توده را شبیه‌سازی می‌کند. بر این ‌اساس، مدل در مرحله واسنجی و اعتباریابی تیمار ۲۰ درصد کم‌آبیاری، شاخص سطح برگ حداکثر را ۵۲/۰ و ۷۱/۰ کاهش داد. مدل در مراحل واسنجی و اعتباریابی، زمانی که گیاه در مرحله اولیه رشد قرار داشت با اعمال تنش خشکی شدیدتر، خطای زیادی نشان داد. نتایج نشان داد در تیمارهای کم‌آبیاری، مقادیر اندازه‌گیری‌شده سریع‌تر به مقادیر نهایی خود نزدیک می‌شوند. در رژیم ۴۰ درصد کم‌آبیاری مدل با خطای زیادی شبیه‌سازی عملکرد دانه را انجام داد، به‌طوری‌که مقادیر NRMSE در مرحله اعتباریابی ۰۳/۲۷ به‌دست آمد. به‌طورکلی این تحقیق نشان داد که مدل Ceres_Maize برای شبیه‌سازی عملکرد و زیست‌توده محصول ذرت شیرین عملکرد قابل‌قبولی دارد.

بیوچار به‌عنوان اصلاح‌کننده خاک، سبب بهبود ویژگی‎های فیزیکی و شیمیایی خاک می‎شود. تنش رطوبتی نیز یکی از عوامل محدودکننده رشد گیاهان است این پژوهش به‌منظور بررسی اثر کم‎آبیاری و بیوچار بر روی خصوصیات مرفولوژیک گیاه گشنیز در یک خاک ریز دانه بر پایه فاکتوریل به‌صورت کاملاً تصادفی در گلخانه تحقیقاتی و پژوهشی دانشگاه ارومیه انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل سه سطح آبیاری کامل، 75 و 50 درصد نیاز آبی گشنیز (a1، a2، a3) و سه سطح کاربرد بیوچار صفر (بدون کاربرد بیوچار) 5/2 و 5 درصد وزنی هر گلدان (b1، b2، b3) بودند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس و مقایسه میانگین صفات موروفولوژیکی اندازه‎گیری‌شده (وزن تر وخشک گیاه، برگ، ساقه و ریشه) نشان داد که این صفات تحت تأثیر سطوح مختلف آبیاری و کاربرد بیوچار اختلاف معنی‎داری داشتند، به‌طوری‌که بیش‌ترین مقدار هر یک از این صفات در تیمار آبیاری کامل و کاربرد 5/2 درصد وزنی بیوچار (a1b2) و کم‌ترین مقدار آن در تیمار آبیاری 50 درصد نیاز آبی و بدون بیوچار (a3b1) مشاهده شد. بیش‌ترین مقدار بهره‎وری آب براساس وزن تر (26/3 کیلوگرم بر مترمعکب) و خشک (49/0 کیلوگرم بر مترمعکب) گیاه از تیمار a2b2 به‌دست آمد. بنابراین می‎توان نتیجه گرفت که کاربرد مقدار مناسب بیوچار سبب کاهش اثرات منفی تنش رطوبتی و بهبود شاخص‎های رشدونمو گیاه در مقایسه با تیمار شاهد می‎شود. بنابراین کاربرد آن برای گیاه در شرایطی که گیاه تحت تنش خشکی است و یا گلخانه‎ها به‌منظور کاهش میزان آب مصرفی و بهبود رشد و عملکرد گیاه توصیه می‎شود.

یکی از روش‌های نوین صرفه‌جویی در مصرف آب و کاهش هزینه‌های آبیاری استفاده از سوپر‌جاذ‌ب‌ها می‌باشد. ازآنجاکه نانو‌ذره زئولیت سطح ویژه بزرگ‌تری دارد، لذا می‌تواند آب و عناصر غذایی را جذب کرده و در زمان نیاز گیاه آزاد نماید. آزمایشی گلخانه‌ای دو ساله برای بررسی تأثیر سطوح مختلف آبیاری و نانوزئولیت بر شاخص‌های رشدی، محتوای نسبی آب و نشت یونی در گیاه ریحان اجرا شد. آزمایش به‌صورت کرت‌های ‌خردشده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل سطوح آبیاری در سه سطح ( FC75/0I1= یا کم‌آبیاری، FC I2= یا آبیاری نرمال و FC 25/1 I3= یا بیش‌آبیاری) و سطوح سوپرجاذب نانوزئولیت در چهار سطح (Z0 بدون سوپرجاذب، Z5 پنج گرم سوپرجاذب در هر کیلوگرم خاک، Z10 10 گرم سوپرجاذب در هر کیلوگرم خاک و Z15 15 گرم سوپرجاذب در هر کیلوگرم خاک) بود. نتایج نشان داد با افزایش شدت خشکی، رشد قطری و ارتفاعی و سایر صفات مانند تعداد برگ، سطح برگ، وزن ماده خشک (زیست‌توده) ریحان به‌صورت معنی‌داری کاهش یافت سطح آبیاری 75 درصد منجر به کاهش صفات رویشی، کاهش محتوای نسبی آب برگ و افزایش نشت یونی گردید، هم‌چنین نتایج نشان داد استفاده از نانوزئولیت اثر معنی‌داری در سطح یک درصد بر پارامترهای موردبررسی دارد، به‌طوری‌که کاربرد این سوپرجاذب به مقدار پنج و 10 گرم در هر کیلوگرم خاک در تمام تیمار‌های آبیاری (I1، I2 و I3) به‌ترتیب موجب افزایش 22 و 30 درصدی ارتفاع ساقه گیاه در دو سال متوالی، هم‌چنین افزایش قطر ساقه ریحان به‌ترتیب به میزان 33 و 29 درصد، بالارفتن تعداد شاخه‌های جانبی ریحان نیز در دو سال به‌ترتیب به مقدار 90 و 89 درصد، ازدیاد تعداد برگ‌های ریحان نیز به‌ترتیب برابر با 49 و 76 درصد، رشد سطح برگ نیز به‌ترتیب با افزایش 25 و 19 درصدی مواجه شد. وزن خشک گیاه نیز افزایش 40 و 30 درصدی را به‌ترتیب داشتند، محتوای نسبی آب برگ نیز با افزایش 14 و هفت درصدی در دو سال متوالی روبه‌رو شد. در نشت الکترولیت برعکس پارامترهای قبلی، کاربرد سوپرجاذب باعث کاهش نشت یونی ریحان شد، اما با اعمال کم‌آبیاری شاهد افزایش این پارامتر بودیم. این مطالعه نشان داد که از نظر آماری تفاوت معنی‌داری (05/P>) در عملکرد محصول در بین تیمارهای Z5 و Z10 وجود ندارد.

چکیدهسابقه و هدف: کمبود آب مهم‌ترین عامل کاهش عملکرد محصولات کشاورزی در سراسر جهان است و این عامل در مناطق خشک و نیمه‌خشک تأثیرگذارتر است. ایران کشوری است که متوسط بارندگی آن حدود یک‌سوم متوسط بارش جهانی است و از نظر منابع آب به‌شدت در تنگنا می‌باشد؛ بنابراین ضرورت دارد که با استفاده بهینه، صرفه‌جویی و افزایش راندمان آبیاری به حفظ منابع محدود آب کمک نمود. این تحقیق باتوجه‌به مصرف محصول استراتژیک ذرت و اهمیت مدیریت منابع محدود آب تجدیدپذیر کشور، در رأس آن استفاده از سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار در منطقه و در شرایط آب‌وهوایی ارومیه تعریف شد.مواد و روش ها: به‌منظور بررسی سطوح مختلف آبیاری بر شاخص‌های عملکردی و صفات گیاهی ذرت شیرین، تحت سیستم آبیاری قطره‌ای زیرسطحی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تیمار 20 درصد بیش‌آبیاری، برابر با نیاز آبی، 20 و 40 درصد کم‌آبیاری در چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی گروه مهندسی آب دانشگاه ارومیه انجام گردید.مقادیر شاخص های گیاهی قطر ساقه، سطح برگ، عملکرد دانه، تعداد برگ در هر ساقه، عملکرد بیولوژیک (تر)، ماده خشک گیاه و عملکرد بلال در طول فصل کشت در تاریخ های مشخص و همچنین روز برداشت اندازه گیری و مورد ارزیابی قرار گرفت.یافته ها: نتایج نشان داد در حالت کلی اثرات کم آبیاری و بیش‌آبیاری بر عملکرد بیولوژیک، ماده خشک، عملکرد بلال بدون پوشش، وزن سیصد دانه، تعداد برگ و قطر ساقه معنی‌دار بود. همچنین بر اساس نتایج می‌توان بیان کرد که با کاهش مقدار مصرف آب، مقدار عملکرد بلال به‌صورت خطی کاهش می‌یابد. بیش‌ترین و کمترین عملکرد بلال در تیمارهای بیش‌آبیاری و 60 درصد نیاز آبی به ترتیب با میانگین 83/1 و 13/1 کیلوگرم بر مترمربع به دست آمد.نتیجه گیری: در حالت کلی اثرات کم آبیاری و بیش‌آبیاری بر عملکرد بیولوژیک، ماده خشک، عملکرد بلال بدون پوشش، وزن سیصد دانه، تعداد برگ و قطر ساقه معنی‌دار بود. همچنین بر اساس نتایج می‌توان بیان کرد که با کاهش مقدار مصرف آب، مقدار عملکرد بلال به‌صورت خطی کاهش می‌یابد. بیش‌ترین و کمترین عملکرد بلال در تیمارهای بیش‌آبیاری و 60 درصد نیاز آبی به ترتیب با میانگین 83/1 و 13/1 کیلوگرم بر مترمربع به دست آمد. بر اساس نتایج تحقیق، با کاهش ۲۰ درصدی مصرف آب نسبت به آبیاری کامل، به طور غیر معنی‌داری فقط 02/5 درصد وزن زیست‌توده کاهش پیدا می‌کند. بین تیمار شاهد (برابر نیاز آبی) و ۲۰ درصد کم آبیاری در صفات ماده خشک، عملکرد بلال بدون پوشش، وزن سیصد دانه، تعداد برگ و قطر ساقه، اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. روند تغییرات میزان تجمع عملکرد تر (بیولوژیک) ذرت شیرین از 21 روز پس از کاشت به طور تدریجی شروع و بعد از گذشت 9-6 روز وارد مرحله رشد خطی شد و سپس به طور ثابت ادامه یافت. بیشترین وزن عملکرد بیولوژیک ذرت شیرین در تیمارهای مختلف در 87 روز پس از کاشت مشاهده شد.

برنامه‌ریزی برای استفاده ‌بهتر از منابع آب در کشاورزی امری اجتناب‌ناپذیر و روش آبیاری قطره‌ای زیرسطحی می‌تواند علاوه بر کاهش در میزان آب آبیاری، افزایش عملکرد محصول را به دنبال داشته باشد. این تحقیق به‌منظور بررسی سطوح مختلف آبیاری بر شاخص‌های عملکردی و صفات گیاهی ذرت شیرین، تحت آبیاری قطره‌ای زیرسطحی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تیمار 20 درصد بیش‌آبیاری، برابر با نیاز آبی، 20 و 40 درصد کم‌آبیاری در چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی گروه مهندسی آب دانشگاه ارومیه انجام گردید. نتایج نشان داد که اثرات کم آبیاری و بیش‌آبیاری بر عملکرد بلال، وزن هزار دانه، قطر بلال بدون پوشش، طول بلال بدون غلاف، تعداد ردیف بلال و تعداد دانه معنی‌دار بود. همچنین بر اساس نتایج می‌توان بیان کرد که با کاهش مقدار مصرف آب مقدار عملکرد محصول به‌صورت خطی کاهش می‌یابد. بیش‌ترین و کمترین عملکرد دانه بلال در تیمارهای بیش‌آبیاری و 60 درصد نیاز آبی به ترتیب با میانگین 4/30 و 9/19 تن در هکتار به دست آمد. بر اساس نتایج تحقیق، با کاهش ۲۰ درصدی مصرف آب نسبت به آبیاری کامل، به طور غیر معنی‌داری فقط 72/4 درصد عملکرد دانه کاهش پیدا می‌کند. این در حالی است که با افزایش 20 درصدی آب آبیاری 54/10 درصد عملکرد دانه بلال افزایش می‌یابد. بین تیمار بیش آبیاری و ۲۰ درصد کم آبیاری در صفات وزن هزار دانه و قطر بلال، اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. اختلاف بین میانگین‌های شاخص‌های عملکرد دانه بلال، طول و تعداد دانه در ردیف بلال در تمام تیمارهای آبیاری معنی‌داری به دست آمد.

تابش خورشیدی، از پارامترهای مهم اقلیمی است که با بسیاری از فرایندهای هیدرولوژیک و هواشناسی ارتباط مستقیم دارد. به علت فقدان داده‌های واقعی ثبت شده این پارامتر در ایستگاه‌های هواشناسی، معمولا مدل‌های تخمین تابش خورشیدی بر پایه پارامتر‌های هواشناسی در کار‌های عملی به کار گرفته می‌شوند. معادله آنگستروم-پرسکات که بر اساس ساعات آفتابی عمل می‌کند، به طور گسترده‌ای به علت سادگی و قابل قبول بودن آن در محاسبات مربوط به مقادیر تابش خورشیدی به کار گرفته شده است. تاکنون مطالعات زیادی در خصوص واسنجی ضرایب این رابطه برمبنای پارامترهای هواشناسی صورت گرفته است. هدف از تحقیق حاضر، ارزیابی اثر آلاینده-های اتمسفری بر تابش خورشیدی دریافت شده توسط زمین با استفاده از مدل آنگستروم-پرسکات می‌باشد. برای این منظور با استفاده از داده‌های روزانه تابش‌سنجی ایستگاه ارومیه و تبریز در دوره‌ی 3 ساله (1393-1395)، واسنجی ضرایب رابطه آنگستروم-پرسکات با درنظر گرفتن شاخص آلودگی هوا (API) انجام گرفت. همچنین برای مقایسه نتایج مدل‌های اصلاحی با معادله کلی، مدل‌های مختلف خطی، نمایی و لگاریتمی توسعه داده شد. به منظور ارزیابی دقت مدل‌ها از شاخص‌های آماری RMSE، MABE، NSE وR^2 استفاده گردید. نتایج آنالیز آماری مدل‌ها نشان داد که مدل‌های واسنجی شده ایستگاه ارومیه و تبریز بر مبنای شاخص آلودگی هوا و با ساختار لگاریتمی، دارای بهترین عملکرد نسبت به معادله کلی آنگستروم-پرسکات بودند. متوسط مقادیر ریشه میانگین مربعات خطا برای مدل‌‌ اصلاحی لگاریتمی به ترتیب برای ارومیه و تبریز برابر 1263/0 و1050/0 ژول بر سانتی‌مترمربع بر روز به‌دست آمد.

تخمین صحیح و دقیق جریان رودخانه می‌­تواند نقش مهمی در کاهش اثرات ناشی از خسارات سیلاب ایفا کند. در این تحقیق، از مدل برنامه‌ریزی ­بیان‌­ژن (GEP) و شبکه بیزین (BN) برای پیش‌­بینی جریان روزانه رودخانه مهاباد واقع در حوزه آبخیز دریاچه ارومیه استفاده شد. بر این اساس، از چهار الگوی ورودی با تأخیرهای یک تا چهار روزه برای پیش‌بینی مقادیر جریان روزانه در زمان t+1 در یک دوره 23 ساله استفاده و از 75 درصد داده‌­ها به‌­منظور آموزش مدل‌ها و از 25 درصد باقی‌مانده برای مرحله آزمون استفاده شد. نتایج نشان داد که الگوی برتر در هر دو روش، مدل با مقادیر ورودی تا سه گام زمانی تأخیر می­‌باشد. همچنین، بر اساس سه شاخص ارزیابی ضریب همبستگی (R)، مجذور میانگین مربعات خطا (RMSE) و ضریب نش-ساتکلیف (E) در مرحله آزمون، روش برنامه‌­ریزی ­بیان ­ژن با آماره­‌های ارزیابی 2.71=R=0.902 ،RMSE و 0.812=E نسبت به روش شبکه بیزین با آماره­‌های ارزیابی 2.679=R=0.905 ،RMSE و 0.817=E دارای دقت بالاتری می­‌باشد. در حالت کلی، هر دو روش دارای دقت قابل قبول و نسبتا یکسان هستند، ولی به‌دلیل مدل­‌سازی آسان­‌تر روش شبکه بیزین این مدل می‌­تواند به‌­عنوان یک روش کارآمد در پیش­‌بینی جریان رودخانه‌­ها مورد استفاده قرار گیرد.

اهمیت ریشه و الگوی جذب آب از خاک توسط آن یکی از عوامل مؤثر در رشد و نمو گیاهان زراعی است. نحوه توزیع ریشه در خاک تحت شرایط مختلف زراعی متفاوت بوده و اعمال مدیریت‌های مناسب منجر به افزایش جذب آب توسط ریشه و افزایش کارایی مصرف آب و در نهایت عملکرد محصول خواهد شد. بدین منظور مطالعه‌ای با هدف بررسی تأثیر روش‌های آبیاری قطره‌ای زیر سطحی (Sb)، آبیاری قطره‌ای سطحی (S) و آبیاری قطره‌ای سطحی همراه با مالچ پلاستیکی (Sm)، که در مطالعات محدودی مورد توجه قرار گرفته است، بر روی عملکرد و کارایی مصرف آب و شبیه‌سازی حرکت آب و جذب ریشه با مدل HYDRUS-2D و خصوصیات آن در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 98-1397 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه ارومیه انجام شد. بر اساس نتایج به دست آمده مشخص شد که تیمار (Sm) و (S) به ترتیب دارای بیشترین میزان عملکرد و کارایی مصرف آب به ترتیب به میزان 6/36 تن بر هکتار و 1/2 کیلوگرم بر مترمکعب بودند. همچنین بیشترین میزان حجم و وزن ریشه مربوط به تیمار (S) به ترتیب به میزان 6/325 گرم و 8/251 میلی‌لیتر بود. بر اساس شبیه‌سازی‌های صورت گرفته مشخص شد که تغییرات رطوبت در تیمار (S) بیشتر در سطح خاک اتفاق افتاده است ولی در تیمار (Sb) این تغییرات در عمق خاک و در تیمار (Sm) در یک عمق مشخص که فاصله کمی از سطح خاک دارد، دیده می‌شود.

نیتروژن یکی از مهمترین عناصر غذایی در دستیابی به عملکرد مطلوب در محصولات زراعی می‌باشد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر زئولیت کلینوپتیلولایت در جذب و نگهداری یون نیترات، شاخص‌های رشد و پارامترهای رشدی محصول خیار گلخانه‌ای شامل تعداد، وزن، طول و قطر خیار اجرا گردید. این تحقیق در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه و در قالب طرح کاملا تصادفی با تیمار زئولیت در چهار سطح صفر، 5، 10 و 15 گرم در هر کیلوگرم خاک لوم شنی در سه تکرار با آبیاری قطره‌ای انجام گرفت. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها، تأثیر مثبت کارایی زئولیت را در کاهش آبشویی نیترات در سطح احتمال یک درصد نشان داد. نتایج مقایسه میانگین نشان داد که بین تیمار شاهد و تیمار 15 گرم زئولیت در هر کیلوگرم خاک، از نظر آماری تفاوت معناداری حاصل شد. نتایج نشان داد اثر کاربرد زئولیت بر تعداد میوه، سطح برگ، قطر بوته و عملکرد محصول در سطح احتمال یک درصد و بر وزن میوه، قطر میوه، طول میوه و ارتفاع بوته در سطح احتمال پنج درصد، معنی‌دار بود ولی تأثیر معنی‌داری بر تعداد برگ نداشته است. با افزایش مقدار زئولیت، میزان عملکرد محصول با افزایش 6/2 برابری همراه بوده است.

در این تحقیق، اثر تغییر اقلیم بر منابع آب زیرزمینی دشت میاندوآب در استان آذربایجان غربی مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا، سناریوهای A1B، A2 و B1 از طریق مدل ریزمقیاس نمایی LARS-WG و با به­کار بردن مدل گردش عمومی جو HadCM3 و مدل شبکه عصبی مصنوعی در دو دوره زمانی مختلف (2065-2046، 2099-2080) مورد مطالعه قرار گرفتند. بدین منظور از داده­های ماهانه عمق سطح آب زیرزمینی 25 چاه پیزومتری در دشت میاندوآب با دوره آماری 10 ساله (2005-2014) و داده­های روزانه و ماهانه بارش، دماهای کمینه و بیشینه و ساعت آفتابی ایستگاه سینوپتیک میاندوآب در یک دوره آماری 20 ساله (1995-2014 ) استفاده گردید. نتایج ارزیابی داده­های مشاهداتی و شبیه­سازی شده توسط مدل LARS-WG با استفاده از شاخص­های آماری مختلف بیانگر این است که اختلاف­های معنی­داری بین مقادیر شبیه­سازی شده و مشاهداتی وجود ندارد. تحلیل عملکرد مدل شبکه عصبی مصنوعی نشان داد که مدل مذکور از دقت خوب و مناسبی در شبیه­سازی تغییرات عمق سطح آب زیرزمینی در دشت مورد بررسی برخوردار است. نتایج نشان داد که متوسط عمق سطح آب زیرزمینی بطور میانگین در دوره اول (2065-2046) و دوره دوم (2099- 2080) به ترتیب 87/2 و 3/9 درصد افزایش می­یابد. در حقیقت، افزایش قابل توجه دما و به تبع آن افزایش مصرف آب زیرزمینی باعث عمق عمیق­تر آب زیرزمینی می­شود.

عملکرد گسیلنده‌های موجود در سیستم‌های آبیاری میکرو بر اساس استهلاک فشار بوده و عدم کارآیی آنها در تنظیم فشار و آبدهی یکنواخت توسط محققان گزارش شده است. در این پژوهش، با هدف ارتقای کارآیی گسیلنده‌ها در سیستم آبیاری میکرو، گسیلنده‌های جدیدی به نام گسیلنده کنترل کننده حجم آب، طراحی و مورد ارزیابی قرار گرفت. 100 عدد گسیلنده‌ در شرایط مزرعه در یک سیستم آبیاری میکرو نصب و حجم آب خروجی تا زمان قطع جریان اندازه گیری شد. زمان قطع جریان گسیلنده‌ها در فشارهای 5/0، 1، 5/1، 2 و 5/2 اتمسفر در پنج موقعیت شامل ابتدا، یک سوم، وسط، دو سوم و انتهای لوله لترال با سه مرتبه تکرار اندازه‌گیری شد. در نهایت، نتایج بدست آمده براساس استاندارد ASAE ارزیابی گردید. در آزمایش‌های میدانی در فشار 5/0 اتمسفر، حداکثر مقدار ضریب تغییرات برابر 3/3 درصد به‌دست آمد که در همه فشارهای مورد آزمایش در رده عالی ارزیابی گردید. همچنین ضرائب یکنواختی توزیع و یکنواختی پخش در حداقل فشار به ترتیب برابر 6/97% و 91% به دست آمدند، بطوریکه ضرایب مذکور کمترین مقادیر آزمون‎های میدانی را داشتند. در تمامی روابط دبی- فشار، نمای فشار تقریبا برابر 55/0 برآورد گردید. نوع جریان در گسیلنده‌ها آشفته بود. عملکرد مطلوب گسیلنده مذکور در ایجاد یکنواختی توزیع آب موید این مطلب است که تغییر نگرش در مورد مکانیسم کار گسیلنده‌ها و توسعه گسیلنده‌های جدید با مکانیسم کارآمد می تواند کارآیی سیستم های آبیاری میکرو را ارتقاء دهد.

به­طور متداول برآورد پارامترهای سری زمانی خطی بر اساس روش­های گرافیکی و تقریبی است. بنابراین استفاده از رویکردی جدید جهت افزایش سرعت و سهولت در دسترسی به بهترین مدل سری زمانی می­تواند نقش مهمی در استفاده از این روش در پیش­بینی وقایع هیدرولوژیک داشته باشد. در این تحقیق جهت تخمین پارامترهای سری زمانی آرما از رویکرد بهینه­سازی بر مبنای الگوریتم ژنتیک استفاده شده است. در این مطالعه با استفاده از روش ترکیبی الگوریتم ژنتیک – آرما پیش­بینی خشکسالی در سه ایستگاه منتخب حوضه آبریز دریاچه ارومیه شامل تبریز، سقز و ارومیه بر اساس شاخص خشکسالی SPEI مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که بر اساس آزمون BDS در هر سه ایستگاه و در همه مقیاس­های زمانی سری قابلیت پیش­بینی پذیری را دارد. همچنین به منظور بررسی میزان قابلیت اطمینان به مدل پیش­بینی، از آماره Ljung-Box استفاده شد که مقادیر p-value آن در همه ایستگاه­ها و مقیاس­های زمانی بزرگتر از 05/0 می­باشد که نشانگر تصادفی بودن باقی­مانده­های مدل و قابل اطمینان بودن آن است. همچنین بهترین مدل سری زمانی در مقیاس­های زمانی مختلف محاسبه و بر اساس آن پیش­بینی شاخص SPEI انجام گرفت. نتایج بخش پیش­بینی نشان داد که روش ترکیبی الگوریتم ژنتیک – آرما در مقیاس­های زمانی بلندمدت شاخص SPEI در همه ایستگاه­ها از دقت مناسب برخوردار است، ولی در مقیاس­های زمانی کوتاه­مدت عملکرد آن مناسب نمی­باشد.

آگاهی از وضعیت خشکسالی و پیش‌­بینی شرایط آتی آن نقش مهمی در برنامه‌­های مدیریت منابع آب بر­عهده دارد و در این راستا متغیرهای بارش و دما تأثیر به‌­سزایی در شدت و مدت وقوع این پدیده ایفا می‌­کنند. با توجه به وضعیت حاکم بر دریاچه ارومیه در سال­‌های اخیر و تنش آبی موجود در حوزه آبخیز آن، در این پژوهش، وضعیت خشکسالی در ایستگاه سینوپتیک سقز به‌­عنوان یکی از ایستگاه­‌های مهم جنوبی حوزه آبخیز این دریاچه در مقیاس­‌های زمانی مختلف با استفاده از شاخص بارش-تبخیر و تعرق استاندارد شده (SPEI) و مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM) با سه تابع هسته‌­ای خطی، چند جمله­‌ای و پایه شعاعی و شبکه بیزین (BN) مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور از شاخص SPEI در مقیاس­‌های زمانی کوتاه­‌مدت یک و سه ماهه، میان­‌مدت شش و 12 ماهه و بلندمدت 24 و 48 ماهه در طی دوره­ آماری 49 ساله برای پایش وضعیت خشکسالی در این ایستگاه استفاده شد. نتایج نشان داد، هشت دوره طولانی مدت خشکسالی مربوط به سال‌­های 1968-1962، 1974-1972، 1979-1978، 1982-1980، 1984-1983، 1987-1986، 2003-1999 و 2009-2007 در طول دوره آماری وجود دارد. سپس، با استفاده از سری زمانی مقادیر SPEI در پنج مدل ورودی با تأخیرهای یک تا پنج ماهه و مدل­‌های SVM و BN نسبت به پیش­‌بینی خشکسالی اقدام شد. نتایج نشان داد که در هر دو روش، مدل با پنج تأخیر زمانی عملکرد بهتری داشته و تابع هسته‌­ای خطی در روش SVM نسبت به دو تابع دیگر دقت بیشتری داشته است. همچنین، دقت پیش‌­بینی­ این مدل­‌ها با افزایش مقیاس محاسبه SPEI رابطه مستقیم دارد، به‌­نحوی که ضریب همبستگی در روش شبکه بیزین در مرحله آزمون از 0.174 در مقیاس یک ماهه به 0.985 در مقیاس 48 ماهه و در روش SVM با تابع هسته­‌ای خطی نیز از 0.149 به 0.983 رسیده است.

محدودیت منابع آب از یک سو و لزوم حفظ تولید در اراضی فاریاب از سوی دیگر، امروزه باعث جذب نگرش به بهره­وری آب شده است. در این راستا، تحلیل، برآورد و تهیه نقشه بهره­وری آب به عنوان یکی از عوامل مؤثر در شناسایی پتانسیل زراعی اراضی کشاورزی، ضروری است. هدف از انجام این پژوهش، انتخاب روش مناسب­ میانیابی برای برآورد بهره­وری آب و بررسی تغییرات مکانی آن در قطب­های تولید گندم است. در این پژوهش، از داده­های میدانی 241 مزرعه در قطب­های تولید گندم ایران در سال زراعی 96-1395 استفاده شد که دامنه داده­های بهره­وری آب (آب آبیاری+ بارش مؤثر) بین 30/0 تا 58/2 کیلوگرم بر مترمکعب با میانگین 79/0 کیلوگرم بر مترمکعب برآورد شد. روش­های میانیابی استفاده‌ شده شامل کریجینگ معمولی ، درون­یابی عکس فاصله وزن­دار (IDW) و تابع پایه شعاعی (RBF) بود. برای ارزیابی روش­ها، از فن ارزیابی متقاطع با معیارهای آماری مجذور میانگین مربعات خطا (RMSE)، میانگین انحراف خطا (MBE) و خطای نسبی (MARE)، استفاده شد. بررسی روش­های درون­یابی نشان داد که در بین روش­های بکار گرفته شده، روش کریجینگ معمولی با مدل نیم­تغییرنمای نمایی، شرایطمناسبی را برای تهیه نقشه پهنه­بندی بهره­وری آب گندم داشت. برآیند ارزیابی تحلیل مکانی شاخص بهره­وری آب گندم مؤید این مطلب بود که زمین­آمار توانسته بود با دقت قابل قبولی (005/0 = MBE) در تهیه نقشه پهنه­بندی شاخص بهره­وری آب گندم مورد استفاده قرار گیرد. بر پایه نتایج تجزیه خوشه ای (کلاستر) عوامل تأثیرگذار (شوری آب آبیاری، شوری خاک و نوع رقم) در شاخص بهره­وری آب گندم، مناطق مستعد کشت گندم به 13 گروه مستقل در سطح پنج درصد در محدوده مطالعاتی تفکیک شد به نحوی که بیشترین و کمترین میانگین بهره­وری آب گندم به ترتیب در گروه 5 (کیلوگرم بر مترمکعب 84/0 = میانگین) و گروه 10 (کیلوگرم بر مترمکعب 41/0 = میانگین) مشاهده شد.

مدل مفهومی هیدروگراف واحد لحظه­ای Nashیکی از مدل­های کارآمد در شبیه­سازی فرآیندهای هیدرولوژیک نظیر پدیده بارش روان‏آب می­باشد. دو پارامتر مدل Nashشامل n و K می­باشند. روش­های مختلفی برای تخمین پارامترهای مذکور ارایه شده­اند. عدم دقت در تخمین پارامترهای مدل (n و K) باعث بروز خطا در هیدروگراف شبیه­سازی شده می­شود. در این تحقیق، روش­های مختلف تخمین پارامترهای مدل Nashبرای شبیه­سازی سیلاب در پنج ایستگاه هیدرومتری شامل بیطاس، کوتر، ملهذان، بدلان و گرژال واقع در آذربایجان غربی مورد مقایسه قرار گرفتند. از هر ایستگاه پنج رویداد انتخاب و سپس پارامترهای مدل Nashتوسط روش­های به­کارگرفته­شده برای تمامی رویدادهای سیل محاسبه گردید. یک رویداد سیل ثبت شده در هر ایستگاه به­صورت تصادفی انتخاب و سپس با استفاده از مقادیر متوسط پارامترهای Nashبرای چهار رویداد باقی­مانده، هیدروگراف سیل منتخب شبیه­سازی شد. نتایج شاخص­های آماری به­کاررفته در مرحله صحت­سنجی مناسب­ترین روش برای هر ایستگاه مورد مطالعه را معرفی نمود. نتایج نشان داد که آن دسته از روش­هایی که از ویژگی­های هیدروگراف­ سیل­های موجود جهت برآورد پارامترهایمدل Nashبرای شبیه­سازی رویداد سیل استفاده می­کنند، نسبت به روش­های مبتنی بر خصوصیات فیزیکی حوضه و توزیعات آماری کارایی بهتری دارند. بنابراین، با توجه به نتایج شاخص­های آماری، سه روش مبتنی بر هیدروگراف جریان، برای همه ایستگاه­های مورد مطالعه (گرژال (m3/s 99/12

آب نقشی مهم برای رفاه انسانها و محیط­زیست دارد. مردم برای مصارف کشاورزی، صنعتی و خانگی از آب رودخانه استفاده می­کنند. علاوه بر این، برآورده شدن نیاز زیست­محیطی اکوسیستم رودخانه بسیار مهم خواهد بود. کمبود آب یک محدودیت اصلی و جدی برای توسعه اقتصادی-اجتماعی در کشورهای در حال توسعه و یک خطر برای معیشت مردم در نقاط مختلفی از جهان شده است. در سال­های اخیر دریاچه ارومیه که در شمال غرب ایران واقع شده است با کمبود جدی آب مواجه شده­است. زرینه­رود یکی از مهم­ترین رودخانه­هایی است که آب دریاچه را تامین می­کند. در این مطالعه براساس داده­های ماهانه کمیت آب از سال 1365تا 1395 ایستگاه نظام­آباد رودخانه زرینه­رود، نیاز ­جریان زیست­محیطی با روش تنانت محاسبه شد. همچنین داده­های کیفی و کمی آب و نیاز­ جریان زیست­محیطی برای ارزیابی کمبود آب به وسیله شاخص SQQE مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که متوسط نیاز جریان زیست­محیطی برابر 106× 400 مترمکعب­درسال و برابر با % 11/33 متوسط جریان سالانه جهت مدیریت اکولوژیکی و حفظ اکوسیستم رودخانه در سطح خوب می­باشد. شاخص‌های کمی و کیفی به ترتیب 02/1 و 08/1 محاسبه شدند. محاسبات نشان می­دهند، شاخص کمی، همان شاخص اسمختین، می­باشد. این مقادیر نشان می­دهند که هر دو شاخص کمی و کیفی بالای حد 1 هستند و در نتیجه این ایستگاه در حال تحمل کمبود آب مربوط به کمیت و کیفیت برای مقدار معین نیاز جریان زیست­محیطی می­باشد. بنابراین چاره­اندیشی مدیریتی مناسب، ضروری به نظر می­رسد.

تبخیر- تعرق به عنوان یکی از اجزاء مهم چرخه هیدرولوژیک نقش بسیار مهمی در بررسی بیلان آبی حوضه‌های آبریز دارد. در محاسبه نیاز آبی گیاهان، ابتدا مقدار تبخیر- تعرق مرجع محاسبه و سپس با استفاده از آن، تبخیر-تعرق گیاهی محاسبه می‌شود. در این تحقیق جهت برآوردی دقیق از مقدار تبخیر- تعرق مرجع روزانه حوضه آبریز دریاچه ارومیه، ابتدا براساس روش استاندارد فائو- پنمن- مونتیث و داده‌های هواشناسی سه ایستگاه ارومیه، مهاباد و خوی، مقدار تبخیر- تعرق مرجع) (ET0 محاسبه شد. سپس با استفاده از آنالیز ضریب مالو، موثرترین پارامترها جهت استفاده در مدلهای مورد استفاده مشخص گردید. در این تحقیق از مدل درخت MT که بر اساس الگوریتم استنتاجی کلاس‌بندی توسعه پیدا کرده است، استفاده گردید. برای مقابله با پیچیدگی و ناپایداری داده‌های سری زمانی تبخیر-تعرق از الگوریتم پیش‌پردازش‌کننده تجزیه مد تجربی (EMD) استفاده و نتایج به دست آمده با روابط تجربی تعیین تبخیر-تعرق مرجع شامل روشهای Romanenko و Schendel مقایسه گردید. نتایج تحقیق نشان داد که عملکرد مدل درخت به شکل منفرد MT، مشابه و گاهی کمتر از عملکرد شبکه عصبی مصنوعی بود. با این حال ترکیب مدل درخت با تکنیک EMD باعث افزایش دقت مدل و کاهش خطا در شبیه‌سازی روزانه در ایستگاه های ارومیه، مهاباد و خوی گردید. نتایج نشان داد که در مرحله آزمون ترکیب روش MT با EMD باعث ارتقا شاخص همبستگی به میزان 02/1% ، 39/4% و 04/2% به ترتیب برای ایستگاه‌های ارومیه، مهاباد و خوی گردید. همچنین میان روابط تجربی، رابطه Romanenko نسبت به رابطه تجربی Schendel دارای دقت بالاتری بوده و می‌توان رابطه Romanenko را برای مدل سازی تبخیر-تعرق مرجع برای منطقه مورد مطالعه توصیه نمود.