داستانهای پلیسی از بطن جامعه استخراج میشوند. با توجه به زمینۀ اجتماعی داستان پلیسی، در این مقاله با استفاده از منابع کتابخانهای و بهشیوۀ توصیفی-تحلیلی کوشش شدهاست تا نسبت داستانهای پلیسی و جامعه بررسی شود. داستانهای پلیسی جزو پرمخاطبترین آثار ادبی بهشمار میروند و بررسی ارتباط آنها با جامعه ازمنظر مطالعات فرهنگی ادبیات حائز اهمیت است. بیان کاربردهای داستانهای پلیسی در جامعه، مهمترین نوآوری و یافتۀ این پژوهش است. این نتایج بر این نکته تأکید میکنند که نگارش و انتشار داستانهای پلیسی و استفاده از شور و علاقۀ مخاطبان به این گونۀ ادبی، عاملی است که میتواند به پلیس در برقراری نظم و امنیت عمومی کمک کند، زیرا درخلال این داستانها، مخاطب هم از قدرت پلیس و کارآگاهان و بازپرسهای جنایی اطمینان مییابد و احساس امنیت میکند و هم آگاهی او از شگردها و شیوههای جرم و جنایت و راههای پرهیز از روبهروشدن و قرارگرفتن در چنین موقعیتهایی بیشتر میشود.
جانوران در ادب فارسی همواره نقش پر رنگی داشتهاند و شاعران و نویسندگان در زمانهای گوناگون و بر حسب مقتضیات روزگار به جانوران اشاره کردهاند. فروغ فرخزاد از جانوران همچون بسیاری پدیدههای دیگر بهره گرفته و مطالب خود را بیان کرده است. در اوایل که شخصیت شعری مستقل و خاص وی شکل نگرفته (دفاتر اسیر و دیوار)، تشبیه قدیمی و تکراری شخص (شاعر، عاشق) به مرغ را بسیار ذکر نموده و خود را مرغی اسیر و گرفتار در دام عشق دیده است. بهتدریج و در اثر مطالعات و تجربههای بیشتر، شخصیت شعری فرخزاد شکل میگیرد و در دفترهای شعر بعدی، فروغی دیگر ظاهر میگردد؛ بدین معنی که اندیشۀ او دگردیسی یافته و مَن شخصی وی به مَن اجتماعی و انسانی مبدل شده است. بر همین اساس نگاه او به جانوران تغییر کرده است و جانوران دیگری نیز نظیر مار، کلاغ، موش و...در شعرش مجال بروز یافتهاند. در نوشتار پیشِرو با استفاده از منابع کتابخانهای و به شیوۀ توصیفی - تحلیلی به نشانههای آشکار حضور جانوران در شعر فروغ فرخزاد پرداخته شده است.
خطبة همام، مشهور به خطبة اوصاف پارسایان (متقین)، از مهمترین و مشهورترین خطبههای امیرالمؤمنین علی(ع) در نهجالبلاغه است. اهمیت این خطبه، بهلحاظ اشتمالش بر معانی دقیق و معارف لطیف، بر پژوهندگان پوشیده نیست؛ اما علاوهبر همة دلایلی که مفسران این کتاب مستطاب، در باب فراگیری و محبوبیتش نقل میکنند، آنچه این خطبه را از سایر خطبههای نهجالبلاغه، ممتاز و ممیز میدارد، شگفتی و خرق عادتی است که در روایت این خطبه نهفته است. شنوندة این سخنان گوهرین، همام، پس از شنیدن کلام امیرالمؤمنین(ع) جان میسپارد، تا فضای روایت، رازآلود و اعجاببرانگیز بماند و خواننده را در بهت و حیرت بگذارد. براساس این پژوهش، انتقال بصری صور غیبی و مفاهیم معنوی از مرادان به مریدان با استناد به معارف نهجالبلاغه و خاندان عصمت(ع) اثبات میشود؛ چنانکه به نظر میرسد همام بیش از آنکه گرفتار و شیفتة شیوایی و فصاحت ظاهری کلام امام(ع) شود، بر اثر انتقال تصویر غیبی و مشاهدة امر قدسی، کالبد تهی میکند. نویسندگان در پژوهش حاضر، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی و تحلیل این روایت پرداختهاند تا راز طراوت و زیبایی روایی آن را بیابند.
«محتوا یا مفهوم» یکی از دو بال آثار ادبی است که اهمیت آن کمتر از «فرم یا قالب» نیست و بررسی آن، یکی از راههای شناخت شعر یک شاعر یا دوره است. در این پژوهش با نگرشی کلی و همهجانبه، محتوای شعر دفاع مقدس (مورد مطالعه: دفترهای ریشه در ابر، از نخلستان تا خیابان، همصدا با حلق اسماعیل و تولد در میدان) بررسی شده است. آنچه در ابتدا باعث شد گونهای شعر به نام «شعر دفاع مقدس» شناخته شود، مفهوم و محتوای شعری همسان بود؛ بنابراین نویسنده با استفاده از منابع کتابخانهای و روش تحلیل محتوا تلاش کرده است تا به پرسش اصلی پژوهش پاسخ دهد که اشتراکات و رگ و ریشههای همانند در محتوای اشعار دفاع مقدس کدام است؟ آنچه از مطالعه و بررسی چهار دفتر مهم شعری این حوزه به دست آمد، این است که مهمترین مضامین و مفاهیم مطرحشده در شعر دفاع مقدس، شهید و شهادت، واقعۀ کربلا و فرهنگ عاشورا، امید به آینده و انتظار موعود، وطندوستی، رجزخوانی و حماسه، اعتراض به افول ارزشها و... است. شاعران در طرح این مضامین از آموزههای ایرانی - اسلامی بهره گرفتهاند و درواقع بخش عظیمی از محتوای شعر دفاع مقدس، آیینی است.
یکی از ارکان مهم شعر که از دیرباز توجه شعرشناسان را جلب کرده قافیه است؛ به گونهای که در برخی کتابهای عروض و قافیه، شعر با وجود قافیه از سایر قالبهای کلامی متمایز میشود. قافیه قابلیتهای زیباشناسانۀ بسیاری دارد و به شاعران در بیان مفهوم و معنی و ایجاد موسیقی کلام کمک فراوانی میکند. در پژوهش حاضر، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، کارکرد قافیه در مهمترین دفتر شعر سیدحسن حسینی، حسین اسرافیلی و محمدرضا عبدالملکیان بررسی و تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که شاعران با تمهیدات مختلف از قابلیتهای قافیه بهره بردهاند. پژوهش در سه دفتر مشهور و آغازین شعر دفاع مقدس «همصدا با حلق اسماعیل»، «ریشه در ابر» و «تولد در میدان»، نشاندهندۀ آشنایی کم و بیش شاعران با ویژگیها و انواع امکانات قافیهآرایی برای ایجاد موسیقی، القای معانی، هماهنگی در شعر و مقاصد دیگر است.
