یک مجموعه متشکل از 199 توده بومی گندم نان ایران در دو استان البرز و زنجان که دارای اقلیم‌های نیمه خشک می‌باشند تحت شرایط تنش خشکی آخر فصل و آبیاری معمولی کشت شدند. شانزده صفت زراعی به‌منظور ارزیابی تنوع ژنتیکی توده‌های بومی ثبت شدند. دامنه تغییرات فنوتیپی تحت شرایط تنش خشکی آخر فصل در مقایسه با شرایط آبیاری معمولی (به غیر از صفت روز تا ظهور سنبله) کمتر بودند. میزان توارث‌پذیری تحت شرایط آبیاری معمولی برای تمامی صفات افزایش یافت. بالاترین ضرایب همبستگی برای صفت‌های روز تا ظهور سنبله و ارتفاع گیاه (0.65)، عملکرد دانه و تعداد دانه (0.60) تحت شرایط تنش خشکی و همچنین میان صفت‌های روز تا ظهور سنبله و ارتفاع گیاه (0.76)، وزن سنبله و تعداد دانه (0.64) تحت شرایط آبیاری معمولی مشاهده شدند. در تجزیه‌ به مؤلفه‌های اصلی 0.40 از تغییرات صفات زراعی تحت شرایط تنش خشکی آخر فصل و 0.39 از تغییرات صفات زراعی تحت شرایط آبیاری معمولی توسط دو مؤلفه اول توجیه شدند. با استفاده از تجزیه علیت صفات وزن هزار دانه و تعداد بذر تحت شرایط تنش خشکی آخر فصل و صفات روز تا ظهور سنبله، روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، طول دوره ظهور سنبله تا رسیدگی فیزیولوژیک، وزن هزار دانه و تعداد بذر تحت شرایط آبیاری معمولی بیشترین اثر مستقیم را بر روی عملکرد دانه داشتند. دندروگرام به دست آمده به‌منظور گروه‌بندی توده‌های بومی تطابق بسیار مطلوبی با تجزیه‌های‌‌ به مؤلفه‌های اصلی داشت درحالی‌که تحت شرایط آبیاری معمولی تعداد بیشتری از توده‌های بومی در گروه‌های با عملکرد بالاتر جای گرفته بودند. نتایج این پژوهش، استفاده از تنوع ژنتیکی موجود در توده‌های بومی گندم نان ایران را در برنامه‌های به‌نژادی کاربردی پیشنهاد می‌نمایند.

مقدمه: زنگ زرد یا زنگ نواری یکی از مهم‌ترین بیماری‌های گندم در سراسر جهان می‌باشد. این بیماری با تاثیر بر روی عملکرد و اجزای عملکرد می‌تواند خسارت بالایی را در گیاه ایجاد کند. همچنین بدلیل ایجاد نوترکیبی بالا در عامل بیماری این بیماری هرساله نژادهای جدیدی در آن به وجود می‌آید که همین موضوع به‌نژادگران را وادار به مطالعه دائم این بیماری و یافتن ژنوتیپ های مقاوم گردانده است.مواد و روش‌ها: به‌منظور ارزیابی اثر بیماری زنگ زرد بر برخی از ویژگی‌های زراعی ژنوتیپ های گندم نان شامل 297 رقم تجاری و ژنوتیپ بومی ایران، آزمایشی مزرعه‌ای در سال زراعی 1398-1399 در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار اجرا شد. پس از کاشت بذرها و آلوده سازی مصنوعی بوته‌ها به بیماری، برخی صفات مهم زراعی شامل عملکرد و صفات مرتبط با آن و همچنین صفات تیپ و درصد آلودگی موردبررسی قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که ژنوتیپ های گندم ازلحاظ تمام صفات موردبررسی دارای اختلاف معنی‌داری بودند. ضریب همبستگی مؤثر بین عملکرد تک بوته با تمام صفات مشاهده شد. نتایج تجزیه رگرسیون گام‌به‌گام نشان داد صفات تعداد دانه در سنبله، وزن صددانه، عرض دانه، طول دانه، طول سنبله، قطر دانه و عرض سنبله به ترتیب دارای بیشترین ضریب تبیین بودند. براساس نتایج تجزیه علّیت، بالاترین تاثیر مستقیم به ترتیب بین صفات تعداد دانه در سنبله، وزن صددانه و عرض دانه با عملکرد دانه مشاهده شد. نتایج تجزیه به عامل‌ها نشان داد که پنج عامل با حدود توجیه 70 درصدی واریانس کل وجود داشت که در میان این عوامل صفات در سه عامل اول دارای بالاترین ضریب تبیین بودند. عامل اول به نام عامل اجزای عملکرد، عامل دوم عامل خصوصیات سنبله و عامل سوم بانام خصوصیات دانه نام‌گذاری شد. بر اساس نتایج تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ ها به سه گروه تفکیک شدند که در گروه اول 53 ژنوتیپ با بالاترین میانگین صفات عملکرد تک بوته، تعداد دانه تک بوته و طول سنبله؛ در گروه دوم 110 ژنوتیپ با بالاترین میانگین صفات ارتفاع گیاه، تراکم سنبله و وزن صددانه و در گروه سوم 129 ژنوتیپ با بالاترین مقادیر میانگین برای بقیه صفات وجود داشت. تعداد 52 ژنوتیپ گندم دارای واکتش مقاومت به پاتوتیپ مورد بررسی در این پژوهش بودند.نتیجه‌گیری: بررسی ژنوتیپ های گندم در شرایط تنش بیماری زنگ زرد گندم (Puccinia striiformis) بر اساس تجزیه‌وتحلیل‌های آماری و تحلیل‌های چندمتغیره نشان‌دهنده تفاوت معنی‌دار ازنظر عملکرد و اجزای عملکرد بود.. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش پیشنهاد می‌شود برای ارزیابی و انتخاب ارقام و ژنوتیپ‌های دارای عملکرد دانه بالاتر، گزینش به کمک صفات مرتبط با عملکرد همچون تعداد دانه در سنبله و تعداد دانه تک بوته انجام شود.. همچنین براساس صفات تیپ و درصد آلودگی می‌توان ژن‌های مقاومت موجود در ژنوتیپ‌های دارای مقاومت حدواسط نسبت به پاتوتیپ مورد بررسی در این پژوهش را شناسایی و از آنها در برنامه‌های اصلاحی آتی برای مقاومت به زنگ زرد گندم استفاده کرد.

بیماری زنگ قهوه‌ای گندم با عامل Eriks Puccinia triticina ازلحاظ وسعت پراکندگی و میزان خسارت مهمترین بیماری گندم می‌باشد. استفاده از ارقام مقاوم مؤثرترین روش برای کنترل این بیماری می‌باشد. به‌منظور بررسی مقاومت گیاهچه‌ای 320 ژنوتیپ گندم شامل ارقام اصلاح شد و ژنوتیپ ها بومی، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با دو تکرار با چهار پاتوتیپ زنگ قهوه‌ای در شرایط گلخانه‌ای واحد بیماری‌شناسی غلات موسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج در سال 1399 انجام شد. جهت بررسی مقاومت از دو جزء تیپ آلودگی و دوره نهان استفاده شد. نتایج تجزیه واریانس داده ها نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها برای هر دو جزء تفاوت بسیار معنی‌داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت. در میان ژنوتیپ‌ها، ارقام دهدشت، دنا، کرج 2، خزر 1، سپاهان و پارسی و هفت ژنوتیپ بومی نسبت به تمام پاتوتیپ‌ها در مرحله گیاهچه‌ای مقاوم بودند. همبستگی دو جزء تیپ آلودگی و دوره نهان منفی و معنی‌دار بود. بر اساس نتایج تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ‌های مورد مطالعه در سه گروه حساس، نیمه‌حساس تا نیمه‌مقاوم و مقاوم تا مصون طبقه‌بندی شدند. بیش از 78 درصد از ژنوتیپ‌ها در گروه حساس جای گرفتند. ژنوتیپ‌های مقاوم شناسایی‌شده، مخصوصا ژنوتیپ های بومی، می‌توانند به‌عنوان منابع مقاومت به زنگ قهوه ای در برنامه‌های به نژادی گندم نان استفاده شوند.

در این پژوهش تنوع ژنتیکی و نقش برخی صفات زراعی در عملکرد دانه 218 توده­ بومی گندم ایران در قالب طرح آلفا-لاتیس با دو تکرار تحت شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی در مزرعه تحقیقاتی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران در سال زراعی 96-1395 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس داده­ها، حاکی از وجود تفاوت معنی­دار بین توده­ها از نظر صفات فنولوژیکو فیزیولوژیک، عملکرد دانه و اجزای عملکرد در هر دو شرایط بود. براساس نتایج آمار توصیفی، بیشترین تفاوت بین­ توده­های بومی مربوط به تعداد دانه در سنبله و کمترین میزان تنوع در وزن سنبله مشاهده شد. نتایج همبستگی، تجزیه رگرسیون گام به گام و تجزیه علیت نشان دهنده نقش مهم وزن سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه در عملکرد دانه در هر دو شرایط آبیاری نرمال وتنش خشکی بود. در هردوشرایط، صفات وزن سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه بیشترین اثر مستقیم و غیرمستقیم را بر عملکرد دانه داشتند. براساس نتایج تجزیه به مؤلفه­های اصلی، مؤلفه اول در هر دو شرایط با تعداد دانه در سنبله همبستگی بالایی نشان داد درحالیکه مؤلفه دوم با صفات فنولوژیک در شرایط آبیاری نرمال و با شاخص سبزینگی در شرایط تنش خشکی ارتباط مثبتی نشان داد.

شناسایی رابطه بین عملکرد دانه و صفات مهم زراعی و آگاهی از روند تغییرات این صفات برای تعیین استراتژی برنامه‌های به‌نژادی بسیار حائز اهمیت است. بدین منظور، تعداد 313 ژنوتیپ شامل 203 شماره از توده‌های بومی ایرانی و 110 رقم زراعی کشور به صورت طرح آگمنت با 3 رقم شاهد نوید، پیشتاز و آذر در 7 بلوک ناقص در سال زراعی 94-1393 در مزرعۀ تحقیقاتی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران ارزیابی شدند. برای افزایش دقت و کاهش تغییرات محیطی، طرح آگمنت در سه موقعیت تکرار شد. تجزیه رگرسیون خطی بین صفات مورد بررسی با سال معرفی ارقام زراعی و سال جمع‌آوری توده‌های بومی نشان داد که صفات عملکرد دانه و وزن هزار دانه هم در ارقام زراعی و هم در توده‌های بومی در طول زمان افزایش معنی‌داری داشته‌اند در حالیکه صفت وزن سنبله فقط در ارقام زراعی افزایش معنی‌داری یافته بود. ارتفاع بوته و طول سنبله در ارقام زراعی کاهش معنی‌داری در طی تاریخ 74 ساله به‌نژادی نشان دادند ولی در توده‌های بومی تغییر معنی‌داری ایجاد نشده بود. ولی صفت تعداد دانه در سنبله که براساس نتایج تجزیه همبستگی، رگرسیون و تجزیه علیت به عنوان یکی از مهم‌ترین صفات مؤثر روی عملکرد دانه شناخته شده بود، در طول روند به‌نژادی هیچ گونه تغییر معنی‌داری اتفاق نیافتاده است. با توجه به اینکه ضریب تغییرات فنوتیپی و ژنتیکی بالایی در بین ارقام و توده‌های بومی برای این صفت مشاهده شده است، به نظر لازم است در برنامه‌های به‌نژادی در راستای انتخاب برای افزایش این صفت توجه بیشتری انجام شود.

اصلاح برای عملکرد و پایداری عملکرد همواره از اصلی­ترین اهداف به­نژادگران بوده است. در تحقیق حاضر، عملکرد و پایداری عملکرد 51 رقم گندم معرفی شده در بیش از نیم قرن اخیر در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با دو تکرار طی پنج سال زراعی ارزیابی شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که برهمکنش ژنوتیپ × محیط معنی­دار بود و بنابراین الگوی تغییرات آن با استفاده از روش گرافیکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بر اساس نتایج تجزیه GGE-Biplot، مولفه اول به­عنوان مولفه ژنوتیپ و مولفه دوم به­عنوان مولفه برهمکنش ژنوتیپ × محیط به­ترتیب 98/41 و 20/28 درصد از تغییرات موجود در کل داده­ها را توجیه کردند. الگوی هم­زمان عملکرد و پایداری عملکرد، ارقام مورد بررسی را به سه گروه مطلوب، متوسط و نامطلوب تقسیم کرد. در میان ارقام مورد بررسی، ارقام مهدوی، مارون و سیستان، عملکرد و پایداری عملکرد بالا و ارقام شاهپسند و زاگرس، عملکرد و پایداری عملکرد پایینی نشان دادند. نتایج این مطالعه نشان داد که به­نژادگران با گذشت زمان به­طور تقریبا موفقیت­آمیزی توانسته­اند ژنوتیپ­هایی با عملکرد بالا و پایداری مطلوب را معرفی کنند، اما به­دلیل پیچیدگی صفات عملکرد و پایداری عملکرد، 10 درصد از ژنوتیپ­ها با عملکرد کم و 30 درصد با پایداری ضعیف در بازه زمانی سال‌های 85-1365 معرفی شده­اند که لزوم انجام آزمون­های دقیق­تر در آینده را تایید می­کند. ژنوتیپ­های زمستانه در مقایسه با ژنوتیپ‌های بهاره و دومنظوره، عملکرد و پایداری عملکرد پایین­تری نشان دادند. از آنجایی که ارقام بهاره در کشت پاییزه عملکرد بالایی نشان دادند، بنابراین توصیه می­شود این ارقام به­صورت پاییزه نیز کشت شوند.

به منظور بررسی اثرات تنش خشکی روی عملکرد و صفات مرتبط با رشد در سویا، تعداد‌10 ژنوتیپ سویا در دو آزمایش جداگانه آبیاری نرمال و تنش50% کاهش آب خاک نسبت به نقطه ظرفیت زراعی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در کرج در سال 1394 کشت گردید. نتایج نشان داد که تنش خشکی اثرات متفاوتی بر‌ روی صفات مورد مطالعه داشت، به طوری‌که بیشترین افزایش مربوط به درصد غلاف پوک و بیشترین کاهش در عملکرد تک بوته و تعداد‌ دانه بود. همچنین، صفات فاصله اولین غلاف از سطح زمین، تعداد دانه، تعداد گره نیز خسارت شدیدی از تنش خشکی دیدند. کاهش دوره پرشدن دانه و عملکرد در ژنوتیپ‌های مقاوم غیر‌معنیدار ولی در ژنوتیپ‌های حساس معنی‌دار بود. از طرفی درصد غلاف‌پوک و کاهش اشباع نسبی‌آب افزایش معنی‌داری در ژنوتیپ‌های حساس نشان دادند. نتایج به دست آمده نشان‌داد که ژنوتیپ‌ها از لحاظ محتوی رنگیزه واکنش متفاوتی بروز دادند. هر چند تنش به طور میانگین محتوی رنگیزه را افزایش داد، اما ژنوتیپ‌های مقاوم کاهش غیرمعنیدار و ژنوتیپ‌های حساس افزایش معنیداری را در این صفات نشان دادند.

به‌منظور بررسی تأثیر تنش خشکی و آبیاری دوباره روی شاخص­های فلورسانس سبزینه (کلروفیل) و صفات فیزیولوژیک گندم، این پژوهش با استفاده از سه رقم گندم زراعی با پنج سطح آبیاری به‌صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. صفات شاخص­های فلورسانس سبزینه (F0، Fm، Fv و Fv/Fm) و صفات فیزیولوژیک، محتوای نسبی آب برگ، دمای برگ و محتوای نسبی سبزینه اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد، در اثر اعمال تنش خشکی، میزان محتوای نسبی آب برگ و محتوای نسبی سبزینه کاهش، اما دمای برگ افزایش پیدا کرد. همچنین شاخص­های فلورسانس سبزینه Fm، Fv و Fv/Fm در اثر تنش خشکی کاهش ولی شاخص F0 افزایش پیدا کرد که این تغییرپذیری‌ها در رقم‌های متحمل به خشکی (زاگرس و دز) نسبت به رقم حساس به خشکی (مرودشت) با شدت کمتری صورت گرفت. همچنین آبیاری دوبارة گیاهان تحت تنش، باعث شد که صفات اندازه‌گیری‌شده تا حد زیادی به شرایط کنترل نزدیک شوند که این نزدیک شدن به شرایط کنترل در رقم حساس نسبت به رقم‌های متحمل کمتر بود. نتایج همبستگی دوبه‌دو صفات نشان داد، همة صفات مورد بررسی با هم همبستگی مثبت و منفی معنی‌داری دارند که بالاترین آن بین شاخص­های Fm و Fv (**991/0r= ) و بین شاخص‌های Fv/Fm و F0 (**926/0- r =) بود.

به‌منظور بررسی تنوع ژنتیکی و تعیین تنوع فنوتیپی و رابطه عملکرد دانه در بوته با سایر صفات مورد بررسی تحت تنش خشکی آزمایشی با 35‌ژنوتیپ لوبیا در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار تحت دو شرایط نرمال و تنش خشکی در مزرعه آموزشی-پژوهشی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران در سال زراعی 92-1391 اجرا گردید. نتایج تجزیه‌های آماری نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها از نظر صفات مورد بررسی اختلاف معنی‌داری وجود داشت که دال بر وجود تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها بود. با توجه به نتایج حاصل از همبستگی‌های فنوتیپی، رگرسیون مرحله‌ای، تجزیه علیت در هر دو شرایط نرمال و تنش، صفات وزن دانه با غلاف، عملکرد بیولوژیک، تعداد دانه در غلاف، تعداد دانه در بوته، از جمله صفات مهم و تأثیرگذار بر عملکرد دانه بودند و می‌توان با گزینش و به‌نژادی برای این صفات، عملکرد دانه در بوته را به نحو مطلوبی افزایش داد. بر اساس تجزیه به عامل‌ها در هر دو شرایط پنج عامل شناسایی شدند که در مجموع تحت شرایط نرمال 76/83 و تحت شرایط تنش 08/79‌درصد از تغییرات کل را توجیه کردند. در ارزیابی تحمل به خشکی شاخص‌های میانگین بهره‌وری، میانگین هندسی بهره‌وری، میانگین هارمونیک بهره‌وری و شاخص تحمل به تنش که بیشترین همبستگی معنی‌دار را با عملکرد در شرایط نرمال و تنش داشتند، به‌عنوان شاخص‌های برتر برای غربال ژنوتیپ‌های متحمل معرفی شدند. بر اساس نمودار بای‌پلات ترسیم‌شده با استفاده از نه شاخص تحمل به خشکی و عملکرد در شرایط نرمال و تنش، ژنوتیپ‌های 25، 27 و 28 به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل با عملکرد بالا و ژنوتیپ‌های 7، 10، 22 و 23 به‌عنوان ژنوتیپ‌های حساس به خشکی معرفی شدند.

به‌منظور ارزیابی تنوع ژنتیکی و شناسایی روابط بین عملکرد با برخی صفات مورفولوژیکی در ژنوتیپ‌های نخود در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی، آزمایشی در سال زراعی 92-1391 بر روی 28‌ژنوتیپ نخود به‌همراه دو رقم شاهد جم و کوروش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه تهران اجرا شد. با توجه به نتایج حاصل از همبستگی‌های فنوتیپی، تجزیه رگرسیون و علیت، صفات وزن غلاف کامل در بوته، وزن100‌دانه و تعداد دانه در بوته از جمله صفات تأثیرگذار بر بهبود عملکرد دانه بودند که صفت وزن غلاف کامل در بوته به‌عنوان صفت مرتبط با عملکرد دانه معرفی شد. بر اساس تجزیه به عامل‌ها تحت شرایط بدون تنش و تنش به‌ترتیب سه و چهار عامل انتخاب شدند که در مجموع 39/69 و 66/89‌درصد از کل تغییرات داده‌ها را توجیه کردند. در هر دو شرایط عامل‌های اول و دوم که شامل صفات وزن 100‌دانه، تعداد دانه درغلاف، عملکرد دانه در بوته، تعداد دانه در بوته، وزن غلاف کامل در بوته، طول و عرض غلاف و روز تا گلدهی و غلاف‌دهی بودند، بیشترین درصد تغییرات داده‌ها را توجیه کردند. بر اساس پراکنش ژنوتیپ‌ها در نمودار بای‌پلات در شرایط بدون تنش ژنوتیپ‌های 29، 22، 474، 239، 370 و شاهد جم (998)، و در شرایط تنش خشکی ژنوتیپ‌های 508، 236 به‌همراه شاهد جم (998) و کورش(999) که از نظر عامل‌های اول و دوم مثبت و بالاتر بودند، به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر انتخاب شدند. با توجه به نتایج تجزیه خوشه‌ای در شرایط بدون تنش و تنش ژنوتیپ‌های مورد بررسی به‌ترتیب در سه و چهار گروه قرار گرفتند.

مشخص شده است که خروج یون سدیم و نسبت K+/Na+ بیشتر در گندم با تحمل به شوری ارتباط دارد، بنابراین به‌منظور شناسایی QTLهای دارای تأثیرات افزایشی برای مقدار یون‌های سدیم و پتاسیم در ریشه و اندام هوایی گندم، 319 لاین نوترکیب خالص (RIL F7) گندم نان، حاصل از تلاقی رقم روشن (متحمل به شوری) و رقم فلات (حساس به شوری)، به همراه والدین و دو شاهد (ارگ، مغان 3) در قالب دو طرح مجزا (تنش و نرمال) به‌صورت بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه‌ای در سال 1391 ارزیابی شدند. صفات مورد بررسی در این تحقیق عبارت بودند از مقدار سدیم و پتاسیم ریشه و اندام هوایی، نسبت پتاسیم به سدیم ریشه و اندام هوایی و نسبت جابه‌جایی سدیم و پتاسیم از ریشه به اندام هوایی. از 730 نشانگر (709 نشانگر دارت و 21 نشانگر SSR) در تهیۀ نقشۀ پیوستگی استفاده شد. طول نقشۀ پیوستگی 71/4505 سانتی‌مورگان و متوسط فاصلۀ بین دو نشانگر 17/6 سانتی‌مورگان بود. در مجموع 31 QTLافزایشی به‌وسیلۀ نرم‌افزار QTL Cartographer با استفاده از ارزش فنوتیپی هر یک از تیمارها به‌طور جداگانه شناسایی شد. نتایج نشان داد که مسیرهای بیوشیمیایی تجمع یون سدیم و پتاسیم به احتمال زیاد جدا هستند و نیز صفات مقدار سدیم اندام هوایی، نسبت جابه‌جایی سدیم و پتاسیم از ریشه به اندام هوایی را می‌توان به‌عنوان شاخص‌های مهمی در انتخاب ارقام متحمل به حساس [m1] در شرایط تنش شوری به‌کار برد.  [m1]؟؟؟

دستیابی به ارقام گندم با عملکرد بالا و پایدار و واجد صفات مطلوب مرفو- فیزیولوژیک از اهداف اصلی برنامه های بهنژادی گندم می باشد. جهت تعیین پایداری عملکرد دانه و سازگاری، 18 ژنوتیپ پیشرفته گندم زمستانه و بینابین در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در 2 سال زراعی 87-1385 در 9 ایستگاه تحقیقاتی اقلیم سرد کشور(کرج، اراک، اردبیل، جلگه رخ، میاندوآب، همدان، مشهد، قزوین و خوی) مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج حاصل ازتجزیه واریانس مرکب تفاوت معنی داری در سطح 1% برای اثر ژنوتیپ، اثرمتقابل سال مکان و اثر متقابل سه جانبه سال ژنوتیپ مکان نشان داد. بر اساس نتایج تجزیه پایداری به روش گزینش همزمان برای عملکرد وپایداری ، ژنوتیپ های شماره 3 و 8 (C-85-3 و C-85-8) با داشتن بالاترین مقدار معیار گزینش همزمان برای عملکرد وپایداری (13=YS) به عنوان ژنوتیپ های با عملکرد بالا و پایدار و ژنوتیپ شماره 5 (C-85-5 ) با داشتن کمترین عملکرد دانه و YS (8- =(YS به عنوان ژنوتیپ با کمترین پایداری شناسایی گردیدند. بر اساس روش تجزیه امی (AMMI) ژنوتیپ های شماره 9 ، 13 ، 18 و 8 پایدارتر ودارای سازگاری عمومی نسبت به محیط های مورد بررسی بودند و این مدل قادر به تفکیک محیط ها به گروههای متفاوت بود بطوری که هر محیط یا گروه محیطی قادر به شناسایی ژنوتیپ های برتر با سازگاری خصوصی بودند. نتایج مربوط به برآورد سهم اندوخته ساقه قبل از مرحله گرده افشانی در عملکرد دانه (انتقال مجدد) نشان داد که ژنوتیپ های شماره 17 ، 5 ، 8 ، 18 و 3 از بیشترین مقدار انتقال مجدد در مقایسه با بقیه ژنوتیپ ها برخوردار بودند. ضرائب همبستگی ساده بین صفات نشان داد که همبستگی عملکرد دانه با صفات بیو ماس درزمان گلدهی و رسیدن، وزن پدانکل در زمان گلدهی، وزن سنبله ها در زمان رسیدن وتعداد دانه درسنبله مثبت و معنی دار و با درصد انتقال مجدد منفی و معنی دار بود.

در بهار 1386، هفت لاین برگزیده ذرت همراه با 42 ژنوتیپ (21 تلاقی مستقیم و 21 تلاقی معکوس) حاصل از تلاقی‌های دی‌آلل آن‌ها در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر در کرج مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها به روش هیمن تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که صفات تعداد روز از ظهور گرده تا ظهور کاکل، تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدن فیزیولوژیک، ارتفاع بوته، طول بلال، وزن صد دانه، عمق دانه، تعداد دانه در ردیف بلال و عملکرد دانه، توسط ژن‌هایی با اثر فوق غالبیت و صفات تعداد روز تا رسیدن فیزیولوژیک، سطح برگ بلال، سطح برگ پرچم و تعداد ردیف دانه در بلال توسط ژن‌هایی با اثر غالبیت نسبی کنترل می‌شوند. دامنه تغییرات وراثت‌پذیری عمومی و خصوصی به ترتیب از 7/10 درصد برای وزن 100 دانه تا 1/93 درصد برای صفت تعداد ردیف دانه در بلال و از یک درصد برای صفت عملکرد دانه تا 85 درصد برای صفت تعداد ردیف دانه در بلال به دست آمد و نشان داد که برای کلیه صفات به‌ جز تعداد روز تا رسیدن فیزیولوژیک، سطح برگ بلال، سطح برگ پرچم و تعداد ردیف دانه در بلال، اثر غیر‌افزایشی ژن‌ها دارای نقش بیشتری نسبت به اثر ‌افزایشی است. والدینی که دارای بیشترین ژن‌های غالب و بیشترین ژن‌های مغلوب بودند به ترتیب برای صفات تعداد روز از ظهور گرده تا ظهور کاکل لاین‌های شماره 6 و 5، برای تعداد روز تا رسیدن فیزیولوژیک لاین‌های شماره 7 و 3، برای تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدن فیزیولوژیک لاین‌های شماره 2 و 3، برای ارتفاع بوته لاین‌های شماره 6 و 7، برای سطح برگ بلال لاین‌های شماره 1 و 4، برای سطح برگ پرچم لاین‌های شماره 4 و 2، برای طول بلال و تعداد دانه در ردیف بلال لاین‌های شماره 3 و 2، برای وزن 100 دانه و تعداد ردیف دانه در بلال لاین‌های شماره 3 و 5، برای عمق دانه لاین‌های شماره 6 و 4 و برای عملکرد دانه لاین‌های شماره 5 و 2 بودند. با توجه به نتایج این تحقیق، انتظار می‌رود تلاقی بین لاین‌های شماره 5 و 2 هیبریدی با عملکرد بالا تولید کند، زیرا با ترکیب این لاین‌ها بیشترین مقدار هتروزیس مشاهده خواهد می‎شود

. Jahan Bin, Sh., Z. A. Tahmasebi Sarvestani and S. A. Modares Sanavi. 2002. Study of some quantitative traits and response hull-less barely genotypes (Hordeum vulgare L.) under condition apical heat stress. Iranian J. of Agric. Sci. 4 (4): 265-276. (In Persian with English abstract). Johnson, C. 2000. Ag answers: post-pollination period critical to corn yeilds. Agricultural Communication Service, Purdue University. pp. 43. Karami, A. A., M. R. Ghanadha, M. R. Naghavi, and M. Mardi. 2006. Identification drought tolerant varieties in barely (Hordeum vulgare L.). Irainian J. of Crop Sci. 37(2): 371-379. (In Persian with English