ترکیب مناسب زمان قطع جریان، طول نوار در مزارع آبیاری از معیارهایی هستند که سبب راندمان بالا در آبیاری سطحی می­شوند. هدف از این پژوهش ارائه روشی به‌منظور تعیین زمان قطع جریان و همچنین تعیین طول و دبی بهینه در آبیاری نواری با انتهای بسته بود. فرض اساسی در این روش این است که نقطه‌ای در طول مزرعه که کم­ترین عمق آب در آن نفوذ کرده است، باید برابر با عمق موردنیاز، آب دریافت کرده باشد. برای این منظور از داده­های 18 نوار شامل نوارهای کشت­نشده و نوارهای کشت‌شده و شیب­های 001/0 تا 005/0، زبری 017/0 تا 211/0، طول m 100 و دبی 08/0 تا m3/min.m 16/0 استفاده شد. پس از تعیین زمان قطع جریان، راندمان کاربرد به‌دست‌آمده با استفاده از روش ارائه‌شده در این پژوهش با روش مدل اینرسی صفر (WinSRFR 4.1) مورد مقایسه قرار گرفت. بیش­ترین شباهت نتایج در نوارهای انتها بسته مربوط به نوارهای R-6، R-13، R-14 و R-17 با 0% اختلاف و بیش­ترین تفاوت مربوط به نوار R-1 با 67/8% اختلاف در راندمان بود. در تعدادی از نوارها با کاهش طول اولیه و در تعدادی از نوارها با افزایش طول اولیه به راندمان حداکثر به­دست آمد. به‌طورکلی می­توان نتیجه­گیری کرد که راندمان کاربرد به‌دست‌آمده از هر دو روش نزدیک به یکدیگر بود.

در این تحقیق وضعیت موجود بهره­وری آب برای تولید گندم و امکان بکارگیری راهکارهای افـزایش بهـره­وری آب در شـرایط مختلف دسترسی به آب در شبکه آبیاری سد سیستان، تعیین و تجزیه و تحلیل شد. بدین منظور با در نظـر گـرفتن وضـعیت موجـود بهره­برداری از منابع آب، مقادیر مختلف آب آبیاری و بهره­گیری از اطلاعـات مزرعه­ای، مدل شبیه­سازی SWAP، واسنجی و صحت­سنجی شد. برای تعیین برنامه آبیاری (زمان و عمق)، از توابع تولید آب کاربردی برای محصول گندم استفاده شد. نتایج اندازه­گیری­های مزرعه­ای در سال زراعی 1396-1395 در شبکه آبیاری مطالعه شده نشان داد که در شرایط موجود، کشاورزان منطقه به‌طور میانگین محصول گندم را در چهار نوبت آبیاری می­کنند و متوسط عملکـرد محصول حـدود 1450 کیلـوگرم در هکتار و بهره­وری آب حدود 41/0 کیلوگرم بر مترمکعب است. این نتایج نشان می­دهد که از آب قابل دسترس به شـکل مناسـبی بهـره­بـرداری نمـی­شود و باید با راهکارهای کاربردی برای بهبود بهره­وری آب اقدام شود. نتایج صحت­سنجی و واسنجی مدل SWAPنیز نشان­دهنده صحت بالای مدل در منطقه مطالعه بود. نتایج سناریوهای مختلف مدیریتی حذف تعدادی از نوبت­های آبیاری نسبت به شرایط موجود نشان داد که اگرچه در بهره­وری آب تفاوت فاحشی مشاهده نشد اما عملکرد محصول حدود 37 % کاهش یافت. نتایج ارزیابی سناریوهای کاهش عمق و دور آبیاری (استفاده از 640 میلی­متر آب در کل فصل و آبیاری به میزان 40 میلی‌متر در هر نوبت)، نشان داد که در صورت تأمین مطمئن و به موقع آب و اجرای آبیاری در نوبت­های بیشتر می­توان بهره­وری آب را نسبت به سناریوی مبنا به مقدار 30 % و عملکرد محصول را تا دو برابر شرایط موجود افزایش داد. در این سناریوها وجود رطوبت مناسب در عمق ریشه گیاه باعث افزایش محصول شده و مقدار نفوذ عمقی به شدت کاهش یافت چون میزان آب کاربردی کشاورزان به­علل مختلف بیش از اندازه است، از این­رو، توصیه می­شود شـیوه­هـای بهبـود مدیریت آبیاری و مدیریت زراعی با توجه به آب قابل دسترس در شبکه آبیاری به کشاورزان آموزش داده شود تا آن­ها خود به توزیع آب، متناسب با نیاز واقعی گیاه و آبیــاری در زمــان مناســب و بــه میــزان کفایت روی آورند.

هدف از تحقیق ارزیابی از 8 سامانه آبیاری بارانی کلاسیک با آبپاش متحرک در شهرستان خاش می‌باشد. جهت انجام کار ابتدا آب و خاک هر سامانه از نظر کیفیت، شدت نفوذپذیری خاک، شوری و قلیاییت مورد بررسی قرار گرفت. فشار و دبی آبپاش‌ها در آذر ماه 1397 اندازه‌گیری شد. آنگاه شاخص‌های ارزیابی یکنواختی کریستیان سن(CU)، یکنواختی توزیع(DU)، راندمان کاربرد واقعی(AELQ) و پتانسیل ربع پایین(PELQ)، راندمان تبخیر و بادبردگی(WDEL)، تلفات نفوذ عمقی(DP)، کفایت آبیاری(ADir) و راندمان کاربرد(Ea) محاسبه شد. میانگین یکنواختی کریستیان‌سن1/76 درصد، یکنواختی توزیع 2/65 درصد، راندمان واقعی کاربرد 3/43 درصد و راندمان پتانسیل ربع پایین 9/44 درصد، تلفات تبخیر و باد 1/22درصد، تلفات نفوذ عمقی 8/21 درصد، کفایت آبیاری 2/79 درصد و راندمان کابرد 06/56 درصد به‌دست آمد. آبیاری در سامانه‌های 3، 6 و 8 به‌صورت کامل انجام شده بود و در سایر سامانه‌ها مقادیر راندمان واقعی و پتانسیل کاربرد ربع پایین با هم برابر بود. سامانه‌های 2، 3، 6 و 8 ضریب یکنواختی و یکنواختی توزیع کمتر از مقدار توصیه شده مریام و کلر داشتند. طراحی نامناسب سامانه‌ها، استفاده هم‌زمان بیش از یک آبپاش، ضعف مدیریت بهره‌برداران و استفاده از لوازم فرسوده، از دلایل پایین بودن یکنواختی توزیع و راندمان کاربرد در این سامانه‌ها بود. همچنین مطالعات نشان داد در اکثر طرح‌ها، راندمان عملکرد سامانه‌ها پایین بود. لذا جهت رفع مشکلات لوازم و لوله‌های کهنه و خراب و آبپاش‌های معیوب باید از سامانه‌ها حذف گردد. ایستگاه پمپاژ جهت تأمین فشار مورد نیاز مجددا مورد بررسی قرار گیرد و به کشاورزان استفاده صحیح از سامانه‌ها را آموزش دهند.

یکی از فاکتورهای موثر بر عملکرد روش­های میان­یابی تبخیرتعرق مرجع (ET0)، ترتیب مراحل تخمین ET0 است. در این پژوهش ضمن بررسی تغییرات مکانی تبخیرتعرق ماهانه و سالانه،دو فرایند مختلف با عنوان میان­یابی، سپس محاسبه (IC) و محاسبه، سپس میان­یابی (CI) برای برآورد و پهنه­بندی تبخیرتعرق مرجع ماهانه و سالانه در ایران، مقایسه شدند. در روش اول، ابتدا پارامترهای هواشناسی مورد نیاز رابطه استاندارد تبخیرتعرق، میان­یابی شده، سپس مقادیر ET0 در نقاط شبکه با استفاده از رابطه فائو پنمن- مانتیث محاسبه شد. در روش دوم، ابتدا ET0 در ایستگاه­های منتخب محاسبه و سپس در گستره ایران میان­یابی شد. برای میان­یابی از روش­های کریجینگ معمولی (OK) با و بدون متغیر کمکی، توابع پایه شعاعی (RBF)، چندجمله‌ای محلی (LPI) و وزن­دهی عکس فاصله (IDW) استفاده شد. بر­اساس نتایج تحلیل نیم­تغییرنما، ET0 دارای همبستگی مکانی متوسط تا قوی با ساختار مکانی کروی است. به‌طورکلی صرف­نظر از نوع روش میان­یابی، در بیشتر ماه­ها و در مقیاس سالانه، فرآیند IC دارای عملکرد بهتری بود. بهترین روش میان­یابی در فرایند IC بر­اساس RMSE و MAE برای ماه­های سپتامبر، اکتبر و سالانه، روش IDW، برای ماه­های ژانویه و مارس، روش OK و برای ماه­های فوریه، آوریل، نوامبر و دسامبر، روش COK بود. روش IDW و فرآیند CI با اختلاف کمی نسبت به فرایند IC، بهترین عملکرد را در تخمین ET0 ماه­های مه، ژوئن، جولای و آگوست دارا بود. همچنین در هر دو فرایند IC و CI، روش­های OK، COK و IDW که فاصله بین ایستگاه­ها را در فرایند تخمین لحاظ می­کنند، عملکرد بهتری داشتند.

به منظور ارزیابی آبیاری سطحی، از داده‌های پیشروی و پارامترهای نفوذ استفاده می‌گردد. معادله نفوذ فیلیپ یکی از معادلاتی است که به طور گسترده در آبیاری سطحی استفاده می‌شود. اولین بار، شپارد و همکاران (1993) روش یک نقطه‌ای را به منظور تعیین پارامترهای معادله نفوذ فیلیپ در آبیاری سطحی ارائه کردند. در سال‌های اخیر، روش دونقطه‌ای جدید به منظور تعیین پارامترهای معادله نفوذ فیلیپ ارائه شده است. در روش جدید، معادله بیلان ارائه نشده است. در نتیجه، از معادله بیلان حجمی شپارد و همکاران (1993) برای تعیین فاز پیشروی آب استفاده می‌گردد (روش ابراهیمیان- شپارد، 2010). در این تحقیق، معادله بیلان حجمی برای روش دونقطه‌ای جدید ارائه شده است. معادله بیلان حجمی ارائه شده در این تحقیق با پنج مجموعه داده آبیاری جویچه‌ای مستقل و شرایط ورودی متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که میانگین مقدار ریشه میانگین مربعات خطا در روش شپارد و همکاران (1993) ، ابراهیمیان- شپارد (2010) و دونقطه‌ای جدید به ترتیب برابر با 5/40، 3/30 و 9/10 بود. میانگین مطلق خطای پیش‌بینی دارای کمترین مقدار و برابر با 6/9 درصد در روش دونقطه‌ای جدید و بعد از آن به ترتیب روش ابراهیمیان-شپارد (2010) و شپارد و همکاران (1993) با مقادیر 5/19 و 4/20 درصد بود. مقدار ضریب تعیین نیز برای هر سه روش بیشتر از 97/0 بود. به طور کلی، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که روش ارائه شده در این تحقیق با دقت قابل قبولی نسبت به دو روش دیگر منحنی پیشروی را پیش‌بینی می‌کند.

یکی از روش­های غیرمستقیم اندازه­گیری میزان رطوبت خاک، استفاده از دستگاه تتاپروب است. از آنجایی­که اساس کار این دستگاه بر پایه­ی ثابت دی‌الکتریک خاک استوار است، عوامل تأثیرگذار بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، تأثیر زیادی بر دقت قرائت این دستگاه دارند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر کدورت آب آبیاری بر دقت اندازه­گیری میزان رطوبت خاک به­وسیله دستگاه تتاپروب می­باشد. برای این منظور، سه بافت متفاوت خاک (لوم سیلتی، لومی و لوم شنی) تحت سطوح مختلف کدورت آب آبیاری قرار گرفتند. سطوح کدورت آب آبیاری شامل 10، 1000، 2000 و 3000 NTU بودند. نتایج نشان داد عامل بافت خاک و کدورت آب آبیاری در سطح معنی‌داری (P<0.01) بر دقت اندازه­گیری رطوبت توسط دستگاه تتاپروب مدل ML2 تأثیر دارد. افزایش میزان کدورت آب آبیاری در هر سه نوع بافت خاک باعث کاهش دقت قرائت دستگاه تتاپروب شد و بیشترین مقدار خطا در بافت لوم مشاهده شد که دارای بیشترین درصد رس بود به­طوری که مقدار RMSE در روش­های غیرخطی ارائه شده توسط سازندگان دستگاه، Topp et al. (1980) و Roth et al. (1990) به ترتیب از 069/0 به 089/0، از 071/0 به 090/0 و از 067/0 به 083/0 افزایش یافت. همچنین نتایج نشان داد که در بین توابع کالیبراسیونی مورد بررسی، توابع کالیبراسیونی ویژه­ی دستگاه (خطی ویژه و غیرخطی ویژه)، نسبت به توابع کالیبراسیونی دیگر، دارای دقت بیشتری است که نشان از ضرورت کالیبراسیون ویژه دستگاه برای تمامی خاک­های مورد آزمایش دارد.

اندازه­گیری رطوبت خاک برای مدیریت بهتر سیستم­های آبیاری بسیار مهم است. یکی از روش­های غیرمستقیم اندازه­گیری رطوبت خاک، استفاده از دستگاه تتاپروب می­باشد. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر بافت خاک، و شوری ( EC ) و نسبت جذب سدیم آب آبیاری ( SAR ) آب آبیاری بر دقت دستگاه تتاپروب بود. برای این منظور آزمایشی به­صورت گلدانی و در قالب طرح فاکتوریل، با سه تیمار و سه تکرار شامل بافت خاک در سه سطح (لوم­سیلتی، لوم و لوم­شنی)، EC آب آبیاری در چهار سطح (5/0، 3، 6 و 9 دسی زیمنس بر متر) و  SAR آب آبیاری در چهار سطح (2، 8، 14 و 20) انجام شد. گلدان­ها پس از آماده­سازی، تا حد اشباع آبیاری شدند. پس از آن میزان رطوبت خاک درمحدوده نقطه اشباع تا نقطه پژمردگی دائم ، به روش وزنی و با استفاده از دستگاه تتاپروب اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد که هر سه عامل بافت، EC و SAR ، از لحاظ آماری تأثیر معنی­داری بر قرائت دستگاه تتاپروب دارد. میانگین مقادیر مجموع مربعات خطای تمامی روش­های کالیبراسیونی نشان داد که دستگاه در بافت لوم­شنی دارای دقت بیشتری ( cm 3 /cm 3 06/0= RMSE ) نسبت به بافت لومی ( cm 3 /cm 3 087/0= RMSE ) است. شوری آب آبیاری در هر سه بافت، کاهش محسوس دقت دستگاه را در پی داشت. افزایش SAR آب آبیاری در دو بافت لوم و لوم­شنی، باعث کاهش دقت دستگاه و در بافت لوم­سیلتی و در شوری­های کمتر از 6 دسی­زیمنس بر متر، باعث افزایش دقت دستگاه شد. از بین توابع کالیبراسیونی، روش غیرخطی ویژه در هر سه بافت، از دقت به­نسبت بالایی در برآورد رطوبت برخوردار بود ( cm 3 /cm 3 052/0= RMSE ). روش روت و همکاران بهترین روش در بافت لوم­سیلتی ( cm 3 /cm 3 055/0= RMSE ) شناخته شد.

زهکشی میان­فصل و پایان­فصل در مرحله برداشت برنج دو عملیات مهم مدیریت آبیاری در شالیزار است که به­ترتیبسببافزایشعملکردمحصولوشرایط مناسب­تربرایبرداشتبرنجمی­شوند. به­دلیل شرایط منحصربه­فرد اراضی شالیزاری استان گیلان، تصمیم­گیری در مورد فاصله (L) و عمق (D) مناسب زهکش­های زیرزمینی و معادله مناسب برای تعیین فاصله زهکش­ها در اراضی شالیزاری در مرحله زهکشی میان­فصل و پایان­فصل نیازمند تحقیقات می­باشد. بنابراین، در این پژوهش، کارایی فاصله و عمق‌های مختلف زهکش‌های زیرزمینی در کنترل سطح ایستابی و همچنین دقت معادلات ماندگار و غیرماندگار در دو مرحله زهکشی میان­فصل و پایان­فصل در اراضی شالیزاری گیلان مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. تیمارهای مورد مطالعه شامل شش سیستم زهکشی زیرزمینی معمولی (L7.5D0.8، L10D0.8، L15D0.8، L7.5D1، L10D1، L15D1،زهکش سطحی و شاهد (بدون سیستم زهکشی زیرزمینی و سطحی)) بودند. طول کلیه زهکش‌های زیرزمینی 40 متر و جنس لوله‌ها پی‌وی‌سی موج‌دار با قطر 125 میلی‌متر بود. از پوسته برنج به‌عنوان پوشش اطراف لوله­های زهکش استفاده شد. نتایج نشان داد که زهکش زیرزمینی با فاصله 15 متر و عمق 80 سانتی­متر (به­دلیل ایجاد عمق سطح ایستابی مناسب و عملکرد بیشتر) در مرحله زهکشی میان­فصل و در زمان برداشت برنج زهکش­های با فاصله 10 متر و عمق 80 سانتی­متر (به­ دلیل بیشترین مقاومت به نفوذ پنترومتر و کمترین رطوبت وزنی خاک) به­عنوان بهترین تیمار زهکشی در مرحله زهکشی پایان فصل قابل پیشنهاد هستند. معادله داگان، هوخهات و معادله ترکیبی باور و ون­شیلفگارد با معادله هوخهات به ­عنوان معادلات مناسب برای تعیین فاصله زهکش­ها در مرحله زهکشی میان­فصل به­دست آمد. همچنین، برای زهکشی در زمان برداشت برنج، معادله هوخهات، کرکهام، داگان، گلوور- دام و معادله ترکیبی باور و ون­شیلفگارد با معادله هوخهات به ­عنوان فرمول مناسب برای تعیین فاصله زهکش­های زیرزمینی انتخاب شدند.

در دهه‌‌های اخیر، استفاده از آب‌های نامتعارف در حوزه‌ی کشاورزی، بعنوان یکی از الگوهای برتر مدیریتی مورد توجه قرار گرفته است. یکی از آب‌های نامتعارف، آب‌های شور و لب شور می‌باشد. در حال حاضر چندین روش جهت استفاده از آب شور در آبیاری‌ها مورد توجه است. در پژوهش حاضر هدف، مقایسه‌ روش‌های موجود و ارائه‌ی راهکاری نو در چگونگی تلفیق آب شور و غیر شور می‌باشد. گیاه سورگوم علوفه‌ای رقم اسپیدفید در قالب طرح بلوک کاملا تصادفی با شش تیمار و در هر تیمار سه تکرار، در شرایط مزرعه‌ای کشت گردید. تیمارها شامل تیمار شاهد (آب شیرین)، تیمار یک دوم شور، یک در میان زمانی، یک در میان مکانی، مخلوط و تیمار شاهد شور می‌باشد. در هر کدام از این تیمارها، نیمی از آب مورد نیاز آبیاری، با آب شور و نیمی دیگر با آب شیرین تامین ‌گردید. آبیاری‌ها بوسیله-ی تانکر و حجم آب ورودی توسط کنتور اندازه‌گیری شد. پس از برداشت محصول برخی صفات فیزیولوژیکی و زراعی گیاه اندازه گیری و توسط آزمون دانکن در سطح معنی‌داری 5 درصد مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. همچنین جهت بررسی تعدیل املاح در نیمرخ خاک در هریک از تیمارها، قبل و بعد از اعمال تیمارها تا عمق یک ‌متری، پنج نمونه خاک با فواصل 20 سانتی‌متری با آگر برداشت و جهت تعیین شوری به آزمایشگاه منتقل گردید. نتایج نشان داد پس از تیمار شاهد، بهترین عملکرد هم از نظر شاخص‌های زراعی و هم از نظر تعدیل نمک، مربوط به تیمار یک در میان مکانی است. و در یک ارزیابی کلی پس از تیمار شاهد، به ترتیب تیمارهای یک در میان مکانی، یک دوم شور، یک در میان زمانی و تیمار مخلوط، بعنوان برترین روش‌های تلفیقی در حوزه‌ی استفاده از آب شور و غیرشور معرفی گردید.

آزمایش نفوذ تک­استوانه­ای بیرکن، روشی ساده و ارزان برای تخمین خصوصیات هیدرولیکی خاک می­باشد که در سال‌های اخیر مورد توجه محققان قرار گرفته است. هدف از پژوهش حاضر مقایسه فرم اصلاح شده روش­های خطی‌سازی تجمعی (CL) و خطی­سازی مشتقی (DL) با الگوریتم اصلی تحلیل آزمایش نفوذ بیرکن (BESTslope) در برآورد هدایت هیدرولیکی اشباع (Ks) و برآورد مقدار پارامتر ثابت α (نسبت نیروی ثقل به کاپیلاری) در مدل­های اصلاح شده CL و DL است. برای این منظور تعداد 113 آزمایش نفوذ بیرکن در مزرعه تحقیقاتی سد سیستان انجام شد. مقادیر منفی Ks تخمین زده شده توسط الگوریتم BESTslope از مجموع کل نتایج حذف شد و در نهایت تعداد 101 آزمایش برای مقایسه روش­های مورد نظر انتخاب گردید. براساس نتایج به­دست آمده، مقدار Ksدر مدل­های خطی CL و DL در اکثر آزمایشات بیرکن منفی به­دست آمد، لیکن در فرم اصلاح شده دو مدل خطی ، تمامی مقادیرKs مثبت به­دست آمد. نتایج نشان داد که مقادیر برآورد شده Ks توسط فرم اصلاح شده DL با 8135/0=ωr2 (مقدار ضریب تعیین وزنی) در مقایسه با فرم اصلاح شده CL با 7506/0=ωr2 به نتایج روش BESTslope نزدیک­تر بود. از طرفی اختلاف مقادیر Ks محاسبه شده توسط الگوریتم BESTslope با مدل­های CL و DL با افزایش درصد رس به­طور کلی روند کاهشی داشت. همچنین مقدار α محاسبه شده برای بافت لوم و لوم ماسه­ای در فرم اصلاح شده مدل DL (019/0=α) در مقایسه با مدلCL (023/0=α) به نتایج تحقیقات گذشته در بافت مشابه، نزدیک­تر بود.

در گیاهان باغی تعیین تبخیر- تعرق به دلیل مشکلات موجود در اندازه­گیری مستقیم مثل نصب لایسمتر یا ادوات دقیق و طول دوره رشد درخت، اغلب به طور غیر­مستقیم و بر اساس داده­های هواشناسی انجام می­شود. با توجه به تغییرات مکانی پارامترهای هواشناسی و بعضا توزیع نامناسب ایستگاه­های هواشناسی برآورد تبخیر- تعرق با دقت کافی امکانپذیر نمی­باشد. بنابراین استفاده از روش­های مبتنی بر سنجش از دور که این تغییرات را در نظر می­گیرند مطلوب­تر است. در این تحقیق نسبت به اندازه­گیری و تعیین تبخیر- تعرق گیاه زیتون با روش­های مستقیم و غیرمستقیم برای منطقه طارم زنجان در مراحل مختلف فنولوژیک اقدام شد. در روش مستقیم از روش اندازه­گیری اجزائ بیلان آبی و در روش غیر مستقیم ، الگوریتم سبال بر پایه بیلان انرژی و همچنین رابطه پنمن- مانتیث با اعمال ضریب گیاهی منفرد استفاده شد. نتایج نشان داد بر پایه آماره­های صحت­سنجی ضریب تبیین (95/0=R2) و ریشه میانگین مربعات خطا (34/0=RMSE) مقدار تبخیر- تعرق برآورد شده با الگوریتم سبال از صحت بیشتری در مقایسه با روش پنمن- مانتیث با اعمال ضریب گیاهی (9/0=R2) و ریشه میانگین مربعات خطا (83/0=RMSE) برخوردار بود از سوی دیگر الگوریتم سبال و تغییرات تبخیر– تعرق در طول فصل رشد را به خوبی بازنمایی نمود. همچنین برازش مقادیر ضریب گیاهی به دست آمده از الگوریتم سبال در مقابل مقادیر حاصل از روش بیلان آبی دارای ضریب تبیین 86/0 بود. این یافته­ها نشان داد که از الگوریتم سبال می­توان در برآورد تبخیر و تعرق واقعی گیاه زیتون با صحت مطلوب استفاده نمود.

سابقه و هدف: با توجه به منابع محدود خاک و اراضی حاصلخیز، لزوم حداکثر استفاده از پتانسیل‌های اقلیمی منطقه، ایجاد شرایط مناسب برای تنوع کاربری اراضی در دوره زراعی سالانه و مهم‌تر از همه تکمیل طرح‌های تجهیز و نوسازی اراضی و به ثمر رساندن هزینه‌های انجام شده، می‌توان با ایجاد زهکشی زیرزمینی، علاوه بر ایجاد شرایط مناسب‌تر برای کاشت، داشت و برداشت برنج، امکان کشت محصولاتی غیر از برنج را در فصل مرطوب فراهم نمود. لذا در این تحقیق ﺗﺄثیر عمق و فاصله زهکش‌های زیرزمینی بر شدت زهکشی در سه مرحله مهم زهکشی (زهکشی میان‌فصل، زهکشی در زمان برداشت برنج و زهکشی در زمان کشت دوم) مورد ارزیابی قرار گرفته است. مواد و روش‌ها: داده‌های مورد نیاز تحقیق از اراضی شالیزاری ﻣﺆسسه تحقیقات برنج کشور واقع در شهرستان رشت در زمینی به مساحت یک هکتار در سال زراعی 1393 به‌دست آمد. تیمارهای مورد آزمایش عبارت بودند از: عمق 8/0 متر با فاصله 5/7 متر (L7.5D0.8)، عمق 8/0 متر با فاصله 10 متر (L10D0.8)، عمق 8/0 متر با فاصله 15 متر (L15D0.8)، عمق 1 متر با فاصله 5/7 متر (L7.5D1)، عمق 1 متر با فاصله 10 متر (L10D1) و عمق 1 متر با فاصله 15 متر (L15D1). طول کلیه خطوط 40 متر و جنس لوله‌ها پی‌وی‌سی موج‌دار با قطر 125 میلی‌متر می‌باشد. از پوسته برنج به عنوان پوشش اطراف لوله‌های زهکش استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تفاوت بین تیمار L7.5D0.8 با تیمارهای L10D0.8،L15D0.8 و L7.5D1 در سطح آماری 1% معنی‌دار گردید. همچنین در مرحله زهکشی میان‌فصل، زهکش‌های زیرزمینی با فاصله 5/7 متر و عمق 1 متر تقرﻳباً باعث 4 برابر شدن شدت زهکشی نسبت به زهکش‌هایی با فاصله 5/7 متر و عمق 8/0 متر می‌شود. تفاوت بین تیمارهای L7.5D0.8 و L10D0.8 قبل شخم (وجود درز و ترک بیشتر) از لحاظ آماری معنی‌دار نگردید، همچنین تفاوت بین تیمارهای L7.5D0.8 و L15D0.8 در سطح آماری 5% معنی‌دار گردید. همچنین تفاوت بین تیمارهای L7.5D0.8 و L7.5D1 در سطح آماری 1% و تفاوت بین تیمارهای L10D0.8 و L15D0.8 در سطح آماری 1% معنی‌دار گردیده است. به عبارتی در زهکش‌های زیرزمینی با فاصله 5/7 متر و عمق 1 متر میزان دبی خروجی نسبت به عمق 8/0 متر افزایش یافت. تفاوت بین اکثر تیمارها در زمان زهکشی به منظور کشت دوم قبل از شخم در نقطه اوج هیدروگراف خروجی می‌باشد. نتیجه‌گیری: ترک‌های به جا مانده از انجام زهکشی میان‌فصل و زهکشی در زمان برداشت برنج، نقش کلیدی و حساسی در زهکشی زیرزمینی و پارامترهایی نظیر شدت زهکشی در زمان کشت دوم دارد.

کمبود منابع آب در کشور و بالا بودن تلفات آب در آبیاری سطحی لزوم توجه به روش­ آبیاری تحت‌فشار به‌خصوص آبیاری قطره­ای با لوله­های تیپ (به علت داشتن فشار کارکرد کم و هزینه­های پایین تهیه لوله­ها) و استفاده بهینه از منابع آبی برای کشت محصولات پرمصرف مثل ذرت را افزایش داده است. در این راستا پژوهش حاضر به‌منظور تعیین اثرات کاربرد مقادیر مختلف آب آبیاری، تراکم بوته و آرایش کاشت بر عملکرد، اجزاء عملکرد و کارایی مصرف آب ذرت دانه­ای رقم سینگل کراس 700 (700KSC) با استفاده از سامانه آبیاری قطره­ای نواری (tape)، در ایستگاه تحقیقاتی اسلام‌آباد غرب در دو سال متوالی (1390-1391) انجام گردید. این طرح در قالب طرح آزمایشی فاکتوریل اسپلیت بلوک که نوار عمودی، عامل آبیاری شامل چهار تیمار آبیاری 50، 75، 100 و 125 درصد تبخیر و تعرق گیاه ذرت، و نوار افقی، عامل‌های آرایش کاشت شامل دو آرایش کاشت یک و دو ردیفه و تراکم بوته شامل سه تراکم 65، 75 و 85 هزار بوته در هکتار به‌صورت فاکتوریل با سه تکرار به اجرا درآمد. نتایج نشان داد که مقدار آب آبیاری و تراکم کشت در سطح 1% و اثرات متقابل آنها در سطح 5 درصد اختلاف معنی­دار بر کارایی مصرف آب ایجاد کردند. تیمار50درصد نیاز آبی ذرت با 8/0 کیلوگرم بر مترمکعب و تیمار 100درصد نیاز آبی ذرت با 25/1 کیلوگرم بر مترمکعب به ترتیب کمترین و بیشترین کارایی مصرف آب را دارا بودند. مقادیر مختلف آبیاری در سطح 1% در عملکرد اختلاف ایجاد نمود به‌طوری‌که تیمار 125 درصد تبخیر و تعرق گیاه ذرت، با 11320 کیلوگرم در هکتار بیشترین و تیمار 50 درصد تبخیر و تعرق گیاه ذرت، با 3442 کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد را به خود اختصاص داد. همچنین عملکرد تحت تأثیر تراکم و آرایش کاشت قرار گرفت و در سطح 1% با یکدیگر اختلاف معنی­دار داشتند. به‌طوری‌که تراکم 65 هزار بوته و آرایش کاشت یک ردیفه به ترتیب با 6596 و 7894 کیلوگرم در هکتار کمترین و تراکم 75 هزار بوته و آرایش کاشت دو ردیفه به ترتیب با 8809 و 8195 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد داشتند. اثرات متقابل سطوح آبیاری و تراکم کشت در سطح یک درصد بر عملکرد ایجاد نمود اما اثرات متقابل سطوح آبیاری و آرایش کاشت و همچنین سطوح آبیاری، تراکم و آرایش کاشت، اثر سال و تکرار اختلاف معنی­دار بر هیچ‌یک از عوامل ایجاد نکردند.

روش آزمایش نفوذ تک‌استوانه‌ای بیرکن در سال‌های اخیر به‌دلیل کم‌هزینه بودن و سادگی در اجرا بسیار مورد توجه قرارگرفته است. الگوریتم محاسباتی BESTslope الگوریتم اصلی در آزمایش بیرکن است و خصوصیات هیدرولیکی خاک مانند هدایت هیدرولیکی اشباع (Ks) و ضریب جذب خاک (S) را تخمین می‌زند. هدف از پژوهش حاضر مقایسة عملکرد الگوریتم BESTslope با روش پیشنهادی ساده و تعیین مقدار پارامتر ثابت α به‌عنوان نسبت نیروی ثقل به نیروی کاپیلاری در بافت‌های لوم و لوم ماسه‌ای است. برای این منظور تعداد 113 آزمایش نفوذ بیرکن در مزرعة تحقیقاتی سد سیستان با بافت غالب لومی و لوم ماسه‌ای انجام شد. نتایج نشان داد مقدار Ks تخمین‌زده شده برای 31 آزمایش با خطای نسبی برازش (Er) در هر یک کمتر از 5/5 درصد، با نتایج 59 آزمایش با متوسط Er کمتر از 5/5 درصد بسیار نزدیک است، البته با نتایج 101 آزمایش با متوسط Er کمتر از 10 درصد اختلاف به‌نسبت زیادی دارد. بر اساس نتایج به‌دست آمده، مقدار α در خاک‌های لومی و لوم ماسه‌ای منطقة مورد مطالعه برابر با متوسط مقدار به‌دست آمده در حالات 31 و 59 آزمایش منتخب و برابر با 013/0 تعیین شد.

کشت دوم در اراضی شالیزاری دارای مزیت‌های اقتصادی ناشی از تولید محصولات کشاورزی (کلزا، باقلا، سیر، تریتیکاله، سویا و...)، آماده‌سازی بستر شالیزار برای برداشت مکانیزه محصول، تقویت اقتصاد خانوار کشاورزان برنج‌کار، افزایش انگیزه کشاورزان به ماندن در روستا است. به دلیل عدمقابلیت زهکش‌هایسطحی درتخلیهسریعآباز منطقهریشه،شرایطمناسببرایکشتدومدراراضی شالیزاریفراهمنشده که می‌توانباایجادسامانه‌هایزهکشی زیرزمینی،علاوهبرایجادشرایط مناسب برایکاشت، داشتوبرداشتبرنج،امکانکشتمحصولاتیغیرازبرنج رادرفصولمرطوبفراهمنمود. این پژوهش برای تعیین فاصله و عمق مناسب زهکش‌های زیرزمینی در اراضی شالیزاری به‌منظور فراهم کردن شرایط مناسب برای کشت دوم، در 5/1 هکتار از اراضی شالیزاری مؤسسه تحقیقات برنج کشور در استان گیلان در سال زراعی 1393 به انجام رسید. تیمارهای مورد آزمایش شامل L7.5D0.8، L10D0.8، L15D0.8، L7.5D1، L10D1و L15D1، زهکش سطحی، و شاهد (بدون زهکشی) بود. طول کلیه خطوط 40 متر و جنس لوله­‌ها پی‌وی‌سی موج­‌دار با قطر 125 میلی­‌متر است. از پوسته برنج به­‌عنوان پوشش اطراف لوله­‌های زهکش استفاده شد. نتایج نشان داد کهزهکش­‌های زیرزمینی با فاصله 15 متر نتوانسته‌اند عمق سطح ایستابی را به حد قابل قبولی پایین بیاورند و فقط قادر بودند شرایط را برای کشت گیاهانی نظیر شوید، جعفری، شاهی، تره (که عمق توسعه ریشه کمی دارند) فراهم کنند. همچنین، زهکش‌­های سطحی باعث کاهش 22 درصد در میزان آب مازاد خاک نسبت به شاهد شد. در نهایت نتایج نشان داد که برای فراهم کردن شرایط مناسب برای کشت گیاهانی نظیر کلزا و باقلا، زهکش‌­های زیرزمینی با فواصل 5/7 و 10 متر مناسب است که با توجه به زهکشی بیش ‌از حد در فاصله زهکش 5/7 متر، زهکش­‌های زیرزمینی با فاصله 10 متر به‌عنوان فاصله مناسب در مرحله زهکشی به­‌منظور کشت دوم انتخاب شد و با توجه به عدم معنی­‌داری تفاوت سطح ایستابی بین تیمار­های L10D1و L10D0.8، زهکش‌­های زیرزمینی با عمق 8/0 متر مناسب تشخیص داده شد.

در شرایط محدودیت منابع آب و فراوانی نسبی اراضی قابل کشت (شرایط حاکم بر اکثر مناطق ایران)، هدف اساسی بایستی بالا بردن تولید بازاء واحد آب مصرفی و استفاده بهینه از این منابع باشد. در این تحقیق مدیریتهای مختلف کم آبیاری به صورت آبیاری جویچه­ای یک در میان متناوب و با درنظرگیری مراحل حساس رشد گیاه ذرت، و اثر توأم آنها بر ماده­ی خشک تجمعی در بوته­ی آن و افزایش کارایی مصرف آب بررسی شد. در این ارتباط، طرحی در قالب بلوکهای کامل تصادفی با شش تیمار شامل: آبیاری کامل جویچه­ها در کل دوره­ی رشد، آبیاری یک در میان متناوب در کل دوره­ی رشد، آبیاری کامل در مرحله­ی استقرار گیاه و آبیاری یک در میان متناوب در بقیه­ی مراحل رشد، آبیاری کامل در مرحله­ی گلدهی و آبیاری یک در میان متناوب در سایر مراحل، آبیاری کامل در مرحله­ی استقرار و گلدهی و آبیاری یک در میان متناوب در سایر مراحل، آبیاری کامل در مرحله­ی گلدهی و رسیدن محصول، و آبیاری یک در میان متناوب در سایر مراحل، در سه تکرار انجام پذیرفت. بیشترین ماده­ی خشک تجمعی، 257 گرم در بوته، در تیمار آبیاری کامل جویچه­ها در کل دوره­ی رشد بود، و کمترین آن 196 گرم در بوته، به تیمار آبیاری یک در میان متناوب در کل دوره­ی رشد اختصاص داشت. هرچند بیشترین عملکرد زیستی (18385 کیلوگرم در هکتار) متعلق به تیمار آبیاری کامل در تمام دوره­ی رشد بود، ولی بالاترین کارایی مصرف آب مربوط به تیمار آبیاری کامل در مرحله­ی گلدهی و آبیاری یک در میان متناوب در سایر مراحل رشد و برابر با 88/1 کیلوگرم دانه­­ی ذرت در مترمکعب بود.

جهت بررسی اثر سطوح مختلف پتانسیل ماتریک خاک بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف خیار گلخانه­ای در منطقه جیرفت، آزمایشی بصورت طرح بلوک­های کامل تصادفی در قالب طرح کرت‌های یکبار خرد شده با سه تکرار طی دو سال 1392 و 1393در یک خاک لوم رسیاجرا گردید. در این تحقیق سطوح آبیاری به عنوان عامل اصلی در سه سطح پتانسیلی (45=1I، 60=2I و 75=3I سانتی­بار در شروع آبیاری) و سه رقم بذر خیار گلخانه­ای به عنوان عامل فرعی(نگین=1V، هیلارس=2V و دومینوس=3V)مورد مقایسه قرار گرفتند. میزان آب مصرفی در تیمارهای پتانسیلی 45، 60 و 75 سانتی­بار به‌ترتیب 6300، 5100 و 3900 مترمکعب در هکتار بدست آمد که میزان آب مصرفی نقطه پتانسیلی 45 سانتی‌بار با شرایط استفاده از تشت تبخیر، 18 درصد کمتر بود. نتایج نشان داد که شاخص‌های عملکرد، سطح برگ، ارتفاع بوته، طول و قطر میوه در سطح پتانسیلی 60 سانتی­بار، به‌ترتیب به‌میزان 7/2 درصد، 2 درصد، 2 درصد، 73/0 درصد و 3/2 درصد نسبت به سطح پتانسیلی 45 سانتی­بار کاهش یافت، با این وجود صرفه‌جویی 1200 مترمکعب آب و افزایش 22 درصدی کارآیی مصرف را در پی داشت. از طرف دیگر عملکرد و کارآیی مصرف آب در رقم دومینوس به‌ترتیب 2/6 درصد و 2/13 درصدنسبت به رقم نگین و 4/6 درصد و 7/13 درصد نسبت به رقم هیلارس بیشتر بود. بر اساس نتایج، سطح پتانسیلی 60 سانتی­بار اعمال شده در رقم دومینوس در سیستم آبیاری قطره­ای می­تواند در افزایش عملکرد، کارآیی مصرف آب و سطح زیرکشت خیار گلخانه­ای نقش مؤثری داشته باشد.

هدایت هیدرولیکی اشباع خاک یکی از پارامترهای اساسی در پروژه‏های زهکشی است. بنابراین، شناخت الگوی توزیع مکانی هدایت هیدرولیکی ضروری است. از طرفی، دست‌یافتن به چنین اطلاعاتی نیازمند اندازه‏گیری‏های متعدد هدایت هیدرولیکی و صرف وقت و هزینة بسیار است. انواع روش‏های کریجینگ می‏توانند برای برآورد و پهنه‏بندی هدایت هیدرولیکی خاک به ‏کار روند. با این ‏حال، مقادیر برآوردشده همواره با درصدی خطا همراه است. برخلاف کریجینگ، روش‏های شبیه‏سازی زمین‏آماری قادرند به موضوعات پیشرفتة دیگر، مانند ارزیابی عدم قطعیت تخمین و استفاده از آن در فرایندهای تصمیم‏گیری، بپردازند. در این تحقیق، روش شبیه‏سازی متوالی گوسی (SGS) و روش غیر پارامتری شبیه‏سازی متوالی شاخص (SIS) برای مدل‌کردن عدم قطعیت تخمین هدایت هیدرولیکی خاک، در منطقة خیرآباد استان خوزستان، به ‏کار رفت. 200 نقشة هدایت هیدرولیکی با احتمال وقوع یکسان به کمک روش‏های شبیه‏سازی تولید شد. نتایج نشان داد نقشه‏های شبیه‏سازی‌شده، برخلاف نقشة کریجینگ، می‌توانند هیستوگرام و نیم‏تغییرنمای داده‏های اولیه را به ‏طور رضایت‏بخش بازتولید کنند. در زمینة عدم قطعیت،‌ نتایج این تحقیق نشان داد واریانس کریجینگ مستقل از مقادیر داده‏هاست. بنابراین، محدودیت زیادی در استفاده از آن وجود دارد. نمودارهای صحت و نمودارهای عرض فاصلة احتمال نشان داد مدل عدم قطعیت به‏دست‌آمده با روش SGS دقیق‏تر از مدل به‏دست‌آمده با روشSIS است؛ هرچند شاخص نکویی روش SGS (88/0) اندکی کمتر از روش SIS (94/0) به ‏دست آمد.

چکیده:سابقه و هدف:کمبود آب و شوری آن در مناطق خشک و نیمه‌خشک، دو عامل محدود کننده تولیدات کشاورزی می‌باشند. ‌توجه ‌به ‌بهـبود و اصلاح ‌انواع ‌روش‌های ‌آبیـاری ‌سطـحی ‌و نیز مـکـانیزه ‌کردن‌ این ‌روش‌ها ‌برای ‌افزایش‌ رانـدمان ‌آبیـاری ‌و بالا بردن ‌یکنواخـتی ‌توزیع ‌آب ‌در ‌سطح‌ مزرعه، ‌از ‌اهمیت ‌خاصی ‌برخوردار ‌است. از طرف دیگر سطح زیرکشت پنبه در استان کرمان غالباً منحصر به منطقه ارزوئیه می‌باشد که با مساحتی حدود 2500 هکتار، قابلیت تولید حدود 5/2 تن وش پنبه در هکتار را داراست، لذا به‌دلیل کمبود منابع آب با کیفیت مناسب در استان کرمان، هدف تحقیق حاضر، بررسی تأثیر توأم کم‌آبیاری و شوری بر عملکرد و اجزای عملکرد پنبه می‌باشد.مواد و روش:در این تحقیق به‌منظور بررسی تأثر شوری بر عملکرد و اجزای عملکرد پنبه در شرایط اعمال سطوح مختلف پتانسیل ماتریک خاک در منطقه ارزوئیه استان کرمان، آزمایشی با استفاده از سیستم آبیاری شیاری در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی دو سال زراعی 1391 و 1392 اجرا گردید. این آزمایشی به‌صورت اسپلیت پلات و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی که دارای چهار سطح پتانسیلی (45=1I، 55=2I، 65=3I و 75=4I کیلو پاسکال جهت شروع آبیاری) به‌عنوان عامل اصلی و سه سطح شوری آب (5/1 =1EC، 5/4 =2EC و 5/7 =3EC دسی‌زیمنس‌برمتر) به‌عنوان عامل فرعی بود، در سه تکرار اجرا گردید. یافته‌ها:نتایج حاصل از بررسی عملکرد و اجزای عملکرد پنبه در شرایط اعمال توأم کم‌آبیاری و شوری تحت سیستم‌ آبیاری شیاری نشان داد که صرفه‌جویی 1150 مترمکعبی آب (7/11 درصد) بین نقاط پتانسیلی 45 و55 کیلو پاسکال جهت شروع آبیاری، در شرایطی باعث کاهش 3/7 درصدی عملکرد محصول، 7/7 درصدی تعداد غوزه در بوته و 4/11 درصدی ارتفاع بوته و وزن غوزه شده که افزایش 8/4 درصدی کارآیی مصرف آب، را درپی داشته است. همچنین اعمال سطح شوری 5/4 دسی‌زیمنس‌برمتر در مقایسه با سطح شوری 5/1 دسی‌زیمنس‌برمتر در کشت پنبه سبب کاهش 6/8 درصدی عملکرد و کارآیی مصرف آب، 2/4 درصدی وزن غوزه و 4/8 درصدی تعداد غوزه در بوته شد اما از لحاظ آماری تمامی صفات مذکور در هر دو تیمار مورد بررسی در یک گروه آماری قرار گرفتند.نتیجه‌گیری:با توجه به نتایج بدست آمده، می‌توان اذعان داشت که افزایش راندمان آبیاری در سیستم آبیاری شیاری در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور می‌تواند نقش بسزایی در صرفه‌جویی مصرف آب و کاهش هزینه‌های انرژی داشته باشد. همچنین با توجه به روند افزایش شوری منابع آب، اعمال نقطه پتانسیلی 55 کیلو پاسکال در شرایط استفاده از آب با شوری 5/4 دسی‌زیمنس بر متر می‌تواند در افزایش عملکرد، کارآیی مصرف آب و سطح زیرکشت پنبه نقش موثری داشته باشد.