Occupational injuries remain an urgent social and economic problem, especially in the most dangerous industries such as construction, mining and manufacturing. The purpose of this study is to study the engineering and organizational and technical factors that cause a high incidence of occupational injuries in the country's enterprises. To solve the problems, methods of statistical data analysis over the past five years have been applied, as well as current regulatory legal acts, international ILO standards and the requirements of the ISO 45001 occupational safety and health management system have been analyzed. It has been established that the main reasons remain the wear and tear of technological equipment, the low level of automation of production processes, the lack of modern alarms and locking devices, as well as the poor qualifications of workers and the lack of training and motivation systems for staff. Based on the analysis, measures are proposed to reduce the level of injuries and improve the safety culture at enterprises.
IntroductionCreativity is increasingly positioned as a meaningful outcome of engineering education; however, university practice still lacks reproducible models for its purposeful development and transparent tools for monitoring change. This study empirically tests the effectiveness of a formative intervention grounded in engaging students in scientific inquiry as a sustained academic-professional practice.MethodsThe research follows a quasi-experimental pretest-posttest design comparing an experimental group (EG, n = 135) and a control group (CG, n = 137), with a total sample of N = 272. Engineering creativity is operationalized as a categorical, level-based construct represented by nine indicators grouped into four criteria: motivational, cognitive, performance-based, and reflective. At pretest (T1), both groups demonstrated comparable level distributions across all indicators. At posttest (T2), between-group differences were examined using Pearson's χ² test for 2 × 4 contingency tables, with Cramer's V reported as an effect-size measure.ResultsAt posttest (T2), the experimental group showed a consistent shift in the level structure toward higher attainment across all criteria, whereas changes in the control group remained moderate. The observed between-group differences indicate a stronger positive dynamic in the experimental condition.DiscussionThe findings support the effectiveness of fostering engineering creativity through scientific inquiry within the instructional cycle and demonstrate the practical value of multicriteria level-based diagnostics for evaluating educational effects.
This scientific article investigates the technology of producing energy-efficient porous ceramic materials based on local raw materials and presents the results of a comprehensive study of their physical and mechanical properties. The relevance of the research is connected with the rapid development of the construction industry, the increasing volume of residential construction, and the high cost of building materials. At the same time, global challenges such as efficient energy consumption, reduction of heat losses in buildings, and lowering carbon dioxide emissions highlight the importance of developing advanced thermal insulation materials. Therefore, the creation of lightweight ceramics with low thermal conductivity, sufficient mechanical strength, and high porosity is an important scientific and technical task. The study used natural raw materials from Kazakhstan, including opoka from the Taskala deposit (West Kazakhstan region), bentonite clay from the Pogodaev deposit, and coal from the Shubarkol deposit in the Karaganda region. Ceramic mixtures were prepared in different ratios: opoka 80–88%, bentonite clay 10%, and coal 2–10%. The mixtures were formed into 50×50 mm specimens using semi-dry pressing at 15 MPa, followed by drying and firing at 1000°C. Laboratory tests were carried out according to GOST standards, determining water absorption, density, porosity, compressive strength, and thermal conductivity. The results showed that the composition of raw materials significantly affects the structure and performance properties of the ceramics. The optimal composition was identified as 85% opoka, 10% bentonite clay, and 5% coal, which provided a compressive strength of 17.5 MPa, 43% porosity, and low thermal conductivity. This confirms its suitability for heat-insulating construction applications.
Мұнай шламы құрамы жағынан асфальтбетон қоспасының маңызды құрамдастарының бірі болып табылатын битумға ұқсас. Сондықтан мұнай қалдықтарын асфальтбетон өндірісінде жергілікті топырақтарды нығайту үшін органикалық байланыстырғыш ретінде де, органикалық минералды қоспаларды алу үшін байланыстырғыш ретінде де қолдануға болады. Жол құрылысында мұнай шламын пайдалану табиғи ресурстарды сақтауға, экологиялық жағдайды жақсартуға, құрылыс материалдарының құнын төмендетуге мүмкіндік береді.Жұмыста I типтіВ маркалыасфальтбетон қоспасының физика-механикалық қасиеттері зерттелді. Асфальтбетонның пайдалану сипаттамаларын жақсарту үшін қоспа ретінде «Жайық Мұнай» (Орал) мұнай өндіруші кәсіпорнының мұнай шламы пайдаланылды.Асфальтбетон қоспасына 5, 10 және 15% мөлшерде мұнай шламы қосылды. 5% мұнай шламын пайдалану кезінде асфальтбетонның қасиеттерінде айтарлықтай өзгерістер байқалмайды. 1,5% май қосу қысу шегін (көлем бойынша 0,03%) және ығысу тұрақтылығын ішкі үйкеліс коэффициенті бойынша (көлем бойынша 0,01%) төмендетеді. Мұнайшламын пайдаланудыңоңтайлымөлшері10%болып табылады, ол сығымдалу беріктігін көлем бойынша 0,07%, суға төзімділігін 0,02% арттырады және сумен қанығуды көлем бойынша 0,28% төмендетеді, бұл асфальтбетонның сапасына оң әсер етеді.Асфальтбетонның мұнай шламын қосқанға дейінгі және одан кейінгі қасиеттері (сығылуға беріктігі, суға төзімділігі, суға қанығуы, ығысуға төзімділігі)зерттелді.Мұнай шламын қоспа ретінде пайдаланутуралы қорытынды жасалды. Мұнай шламын пайдаланып асфальтбетон қоспасын өндіру технологиясы әзірленді, бұл оның құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Нефтешламы по своему составу схожи с составом битума, который является одним из важных компонентов асфальтобетонной смеси. Поэтому нефтяные отходы можно применять при производстве асфальтобетона, как в качестве органического вяжущего для укрепления местныхгрунтов так и в качестве вяжущего для получения органоминеральных смесей. Применение нефтешламов в дорожном строительстве позволяет сохранить природные ресурсы, улучшить экологическую обстановку, снизить стоимость строительных материалов. В работе исследованы физико-механические свойства асфальтобетонной смеси марки Iтипа Б.Для улучшения эксплуатационных характеристик асфальтобетонав качестве добавкииспользовали нефтешламнефтедобывающей компанииТОО «Жайык Мунай» (г. Уральск). В асфальтобетонную смесьдобавлялинефтешламв количестве 5, 10 и 15%. При использовании 5 % нефтешлама существенных изменений свойств асфальтобетона не наблюдается. Добавление 15% нефтешламаприводит к уменьшению предела прочностиприсжатии(на 0,03 % по объему) и сдвигоустойчивости покоэффициенту внутреннеготрения (на 0,01 % по объему). Оптимальным количеством является использование 10 % нефтешлама, при этом повышаетсяпредел прочности при сжатии на 0,07 % по объему, увеличивается водостойкость (на 0,02 % по объему), водонасыщение уменьшается на 0,28 % по объему, что положительно влияет на качество асфальтобетона. Изучены свойства асфальтобетонадо и после добавления нефтешлама: предел прочности при сжатии, водостойкость, водонасыщение, сдвигоустойчивость.Сделан вывод о целесообразности использования нефтешлама в качестве добавки. Разработана технология получения асфальтобетонной смеси с использованием нефтешлама,позволяющаяснизить ее себестоимость Oil sludge is similar in composition to bitumen, which is one of the important components of the asphalt-concrete mixture. Therefore, oil waste can be used in the production of asphalt concrete, both as an organic binder for strengthening local soils and as a binder for producing organomineral mixtures. The use of oil sludge in road construction makes it possible to conserve natural resources, improve the environmental situation, and reduce the cost of building materials. The paper investigates the physico-mechanical properties of asphalt concrete mix grade I type B. To improve the performance characteristics of asphalt concrete, oil sludge from the oil producing company Zhaiyk Munai LLP (Uralsk) was used as an additive. Add petroleum sludge in the amount of 5, 10 and 15% to the asphalt-concrete mixture. When using 5% oil sludge, there are no significant changes in the properties of asphalt concrete. The addition of 15% oil sludge leads to a decrease in compressive strength (by 0.03% by volume) and shear stability by the coefficient of internal friction (by 0.01% by volume). The optimal amount is to use 10% oil sludge, while increasing the compressive strength by 0.07% by volume, increasing water resistance (by 0.02% by volume), water saturation decreases by 0.28% by volume, which positively affects the quality of asphalt concrete. The properties of asphalt concrete before and after the addition of oil sludge were studied: compressive strength, water resistance, water saturation, shear stability.The conclusion is made about the expediency of using oil sludge as an additive. A technology has been developed for producing an asphalt-concrete mixture using oil sludge, which makes it possible to reduce its cost.
Мақалада Қазақстанның мұнай-газ саласын тұрақты даму жағдайында әртараптандыру ерекшеліктері қарастырылған. Мақала авторлары жаһандық экологиялық бастамалар мен ұлттық стратегиялардың саланы трансформациялауға әсеріне баса назар аударған. Зерттеу аясында өңірлер бойынша өндіріс көлемінің өзгеруін, мұнайдың әлемдік бағасына және макроэкономикалық факторларға тәуелділікті қоса алғанда, мұнай-газ секторының серпіні талданған. Талдау барысында саланың тұрақты өсуін шектейтін негізгі сын-қатерлер анықталған: шикізат экспортына жоғары тәуелділік; мұнай мен газды өңдеудің жеткіліксіз деңгейі; жаһандық энергетикалық ауысудың әсері; цифрландыру және ESG стандарттарын енгізу қажеттілігі. Мақалада баламалы энергия көздерін дамытуды, көмірсутектерді тереңдетіп өңдеуді, цифрландыруды, экспорттық мүмкіндіктерді кеңейтуді және ESG-трансформациялауды қамтитын мұнай-газ саласын әртараптандырудың негізгі бағыттары ұсынылған. Мақала авторлары әртараптандыру стратегиясын іске асыру бойынша ұсыныстарды анықтады, оның ішінде: мұнай мен газды қайта өңдеуді ынталандыру үшін мемлекеттік қолдау тетіктерін әзірлеу; жаңартылатын энергетикаға инвестициялар тарту үшін жағдай жасау; экспорттық жеткізілімдерді кеңейту үшін инфрақұрылымды жетілдіру; көміртекті алу және сақтау технологияларын енгізу; өндірістік процестерді оңтайландыру үшін цифрлық шешімдерді пайдалану. Зерттеу нәтижелері Қазақстанның мұнай-газ секторын ұзақ мерзімді дамыту стратегияларын әзірлеуде, энергетикалық саясатты қалыптастыруда және саланы орнықты дамудың жаһандық сын-қатерлеріне бейімдеуде пайдаланылуы мүмкін. The article discusses the specifics of the diversification of Kazakhstan's oil and gas industry in the context of sustainable development. The authors of the article focus on the impact of global environmental initiatives and national strategies on the transformation of the industry. The study analyzes the dynamics of the oil and gas sector, including changes in production volumes by region, dependence on world oil prices and macroeconomic factors. The analysis revealed the key challenges limiting the sustainable growth of the industry.: high dependence on the export of raw materials; insufficient oil and gas refining; the impact of the global energy transition; the need for digitalization and the introduction of ESG standards. The article suggests key areas of diversification of the oil and gas industry, including the development of alternative energy sources, advanced processing of hydrocarbons, digitalization, expansion of export opportunities and ESG transformation. The authors of the article have identified recommendations for the implementation of a diversification strategy, including: the development of state support mechanisms to stimulate oil and gas refining; creating conditions for attracting investments in renewable energy; improving infrastructure to expand export supplies; introducing carbon capture and storage technologies; using digital solutions to optimize production processes. The research results can be used in developing strategies for the long-term development of Kazakhstan's oil and gas sector, shaping energy policy and adapting the industry to global challenges of sustainable development.
