Introduction:Papillary thyroid carcinoma (PTC) metastasizes to cervical lymph nodes, where differentiation between metastatic carcinoma and benign thyroid follicular inclusions remains a significant diagnostic point. Previous studies have suggested molecular markers such as 53BP1, BRAF, and HMB1 for this purpose impact of distant metastases at presentation on prognosis in patients with differentiated carcinoma of the thyroid gland. [2,16]. We also previously showed that 53BP1 IF analysis is best for differentiation [19]. However, their routine application remains limited, especially in developing countries like Kazakhstan, due to expensive and technical difficultness. Reliable, cost-effective immunohistochemical markers applicable in routine practice are needed to improve diagnostic accuracy. Aim: To evaluate the diagnostic value of Cyclin D1 immunohistochemical expression in PTC lymph node metastases from benign follicular thyroid inclusions. Materials and Methods: Formalin-fixed, paraffin-embedded specimens from 18 thyroid cases were analyzed, in which included 16 PTCs, one follicular adenoma, and one adenomatoid goiter. Lymph node specimens were available for 13 PTC cases. Cyclin D1 immunohistochemistry was performed and evaluated based on nuclear staining intensity and the proportion of positive tumor cells. Expression patterns were correlated with clinicopathological features and BRAFV600E mutation status. Results:Cyclin D1 showed strong nuclear expression in 100% of primary PTCs and all corresponding lymph node metastases. One the other hand, in benign thyroid lesions and benign intranodal follicular inclusions expression of CyclinD1 was absent. Cyclin D1 positivity expression was observed across all tumor stages, including all tumor stages with lymph node metastases. A strong association with BRAFV600E mutation was identified, although Cyclin D1 expression was also defined in a BRAF wild-type case. Conclusions:Cyclin D1 is a very sensitive and specific immunohistochemical marker for papillary thyroid carcinoma. Its consistent expression in metastatic PTC and absence in benign intranodal thyroid tissue support its utility as a reliable adjunct marker for lymph node evaluation, particularly in diagnostically challenging cases. Введение: Папиллярный рак щитовидной железы характеризуется высокой частотой метастазирования в регионарные шейные лимфатические узлы, при этом дифференциальная диагностика метастаза остаётся значимой клинической и морфологической проблемой. В предыдущих исследованиях были предложены различные молекулярные маркеры, включая 53BP1, BRAF и HMGB1, для оценки прогностического значения и определения метастатического потенциала дифференцированной карциномы щитовидной железы [2,16]. В частности, анализ иммуннофлуоресцентной экспрессии 53BP1 продемонстрировал высокую диагностическую эффективность и перспективность в дифференциальной диагностике метастазов [19]. Однако широкое внедрение данных методов остаётся ограниченным, в развивающихся странах, включая Казахстан, что обусловлено высокой стоимостью исследования и необходимостью специализированного оборудования. В связи с этим сохраняется необходимость достижимых иммуногистохимических маркеров. Цель: Оценить диагностическую значимость иммуногистохимической экспрессии Cyclin D1 для дифференциальной диагностики метастазов и доброкачественных фолликулярных образований в лимфатических узлах при папиллярном раке щитовидной железы. Материалы и методы: В исследование были включены формалинфиксированные парафиновые образцы ткани (FFPE), всего 18 случаев, из которых 16 папиллярный рак щитовидной железы, один случай - фолликулярной аденоме и один случай — аденоматозному зобу. Метастатазы регионарных лимфатических узлов были выявлены в 13 из 16 случаев папиллярного рака щитовидной железы. Иммуногистохимическое исследование Cyclin D1 проводилось с оценкой уровня экспрессии на основании интенсивности ядерного окрашивания и доли позитивных опухолевых клеток. Полученные результаты были сопоставлены с клинико-патологическими характеристиками пациентов, включая возраст, пол, стадию опухоли и наличие метастазов. Результаты: Cyclin D1 показал выраженную ядерную экспрессию во всех (100%) первичных опухолях папиллярного рака щитовидной железы, включённых в исследование, а также во всех метастазах в регионарных лимфатических узлах. В доброкачественных образованиях щитовидной железы Cyclin D1 не выявлялась. Позитивная экспрессия Cyclin D1 наблюдалась на различных стадиях опухолевого процесса, включая ранние стадии папиллярного рака щитовидной железы, сопровождающиеся метастазированием в лимфатические узлы, что указывает на возможную роль данного маркера на ранних этапах опухолевой прогрессии и метастазирования. Заключение: Cyclin D1 показал высокую чувствительность и специфичность в качестве иммуногистохимического маркера при папиллярном раке щитовидной железы. Выявленная экспрессия Cyclin D1 в метастатических тканях папиллярного рака щитовидной железы, а также отсутствие его экспрессии в доброкачественной интралимфатической ткани, подтверждает его диагностическую значимость. Кіріспе: Қалқанша безінің папиллярлық обыры аймақтық мойын лимфа түйіндеріне жиі метастаз беруімен сипатталады, ал метастатикалық зақымдануды дифференциалды диагностикалау маңызды клиникалық және морфологиялық мәселе. Алдыңғы зерттеулерде қалқанша безінің дифференцияланған карциномасының болжамдық маңызын бағалау және метастатикалық әлеуетін анықтау мақсатында әртүрлі молекулалық маркерлер, соның ішінде 53BP1, BRAF және HMGB1 ұсынылған [2,16]. Атап айтқанда, 53BP1 иммунфлуоресценттік экспрессиясын талдау метастатикалық зақымдануларды дифференциалды диагностикалауда жоғары диагностикалық тиімділік пен перспективалылықты көрсетті [19]. Алайда, бұл әдістерді күнделікті клиникалық тәжірибеге енгізуі шектеулі, әсіресе Қазақстанды қоса алғанда дамып келе жатқан елдерде, бұл зерттеулердің жоғары арнайы зертханалық жабдықтардың қажеттілігімен байланысты. Осыған байланысты қалқанша безі обырының метастаздарын дифференциалды диагностикалауды жақсарту үшін иммуногистохимиялық маркерлерді қажеттілігі сақталуда. Мақсаты: Қалқанша безінің папиллярлық обыры кезіндегі метастатикалық зақымданулар мен лимфа түйіндеріндегі қатерсіз фолликулярлық түзілістерді дифференциалды диагностикалау үшін Cyclin D1 иммуногистохимиялық экспрессиясының диагностикалық маңызын бағалау. Материалдар мен әдістер: Зерттеуге формалинмен бекітілген және парафинге құйылған тін үлгілері (FFPE) енгізілді, барлығы 18 жағдай, оның ішінде 16 жағдай қалқанша безінің папиллярлық обырына, бір жағдай фолликулярлық аденомаға және бір жағдай аденоматозды зобқа сәйкес келді. Аймақтық лимфа түйіндерінің метастатикалық зақымдануы қалқанша безінің папиллярлық обырының 16 жағдайының 13-інде анықталды. Cyclin D1 иммуногистохимиялық зерттеуі ядролық боялу қарқындылығы мен позитивті ісік жасушаларының үлесіне негізделіп бағаланды. Алынған нәтижелер пациенттердің клинико-патологиялық сипаттамаларымен, соның ішінде жасы, жынысы, ісік сатысы және метастаздардың болуымен салыстырылды Нәтижелер: Cyclin D1 зерттеуге енгізілген қалқанша безінің папиллярлық обырының барлық (100%) бастапқы ісіктерінде, сондай-ақ сәйкес аймақтық лимфа түйіндеріндегі барлық метастаздарда айқын ядролық экспрессия көрсетті. Cyclin D1 экспрессиясы қалқанша безінің қатерсіз түзілістерінде анықталмады. Cyclin D1 позитивті экспрессиясы ісік үдерісінің әртүрлі сатыларында, соның ішінде лимфа түйіндеріне метастазбен жүретін қалқанша безінің папиллярлық обырының ерте сатыларында байқалды, бұл маркердің ісіктің ерте прогрессиясы мен метастатикалық таралуында ықтимал рөлін көрсетеді. .Қорытынды: Cyclin D1 қалқанша безінің папиллярлық обыры кезінде иммуногистохимиялық маркер ретінде жоғары сезімталдық пен спецификалықты көрсетті. Қалқанша безінің папиллярлық обырының метастатикалық тіндерінде Cyclin D1 тұрақты ядролық экспрессиясының анықталуы және оның қатерсіз интралимфатикалық тінде болмауы оның диагностикалық маңызын растайды.
Background: Unused and expired medicines pose both environmental and epidemiological risks, particularly when improperly disposed of by the public. Leading countries have implemented various models for the collection and safe disposal of pharmaceutical waste to mitigate harm to human health and the environment. This article presents a comparative analysis of international strategies for household medicine disposal, focusing on regulatory frameworks, public behavior, and program effectiveness. The need for systematic approaches in countries lacking established practices is emphasized. Objective. To compare international models of household medicine disposal, identify effective practices, regulatory approaches, and key challenges, and assess their relevance to public health and environmental safety. Search strategy. A targeted search of scientific and official literature was conducted for the period 2019–2025. Sources included PubMed, Scopus, and Google Scholar, as well as materials from international organizations (WHO, European Commission, OECD), national health authorities, and environmental agencies. The selection focused on peer-reviewed articles, regulatory documents, and analytical reports containing information on household medicine disposal practices, government policies, citizen involvement, and environmental impacts. Results and conclusions. Many countries have implemented government or pharmacy-based drug return programs. Their effectiveness depends on regulation and public engagement. In developing regions, such systems are lacking, increasing environmental risks. Structured medicine disposal is essential for health and environmental safety. Adapting successful international models is necessary where such systems are underdeveloped. Введение: Неиспользованные и просроченные лекарственные средства представляют экологическую и эпидемиологическую угрозу, особенно в условиях их неправильной утилизации населением. Ведущие страны мира внедряют различные модели сбора и обезвреживания фармацевтических отходов, направленные на минимизацию вреда здоровью и окружающей среде. Настоящая статья представляет сравнительный анализ международных стратегий утилизации лекарств на уровне населения, рассматривает нормативные подходы, поведение граждан и эффективность программ. Обоснована необходимость внедрения системного подхода в странах, где такая практика не развита. Цель. Сравнить зарубежные модели утилизации лекарственных средств на уровне населения, выявить эффективные практики, нормативные подходы и ключевые проблемы, а также оценить их значение для охраны здоровья и окружающей среды. Стратегия поиска. Для проведения обзора был осуществлён целенаправленный поиск научной и официальной литературы за период 2019–2025 годов. Использовались базы данных PubMed, Scopus и Google Scholar, а также материалы международных организаций (ВОЗ, Европейская комиссия, ОЭСР), национальных агентств здравоохранения и экологических платформ. Отбор включал рецензируемые статьи, нормативно-правовые документы и аналитические отчёты, содержащие данные о практике утилизации лекарств населением, государственном регулировании, вовлечённости граждан и экологических последствиях. Результаты и выводы. Во многих странах действуют государственные или аптечные программы возврата лекарств от населения. Эффективность обеспечивается нормативной базой и участием граждан. В развивающихся странах такие системы развиты слабо, что увеличивает экологические риски. Системная утилизация лекарств — важный компонент охраны здоровья и экологии. Необходима адаптация успешных международных практик в странах с недостаточно развитой инфраструктурой. Кіріспе: Пайдаланылмаған және мерзімі өткен дәрілік заттар халық тарапынан дұрыс жойылмаған жағдайда, экологиялық және эпидемиологиялық қауіп тудырады. Әлемнің дамыған елдері дәрі-дәрмек қалдықтарын жинау мен қауіпсіз түрде жою бойынша әртүрлі үлгілерді енгізуде, бұл қоғамдық денсаулық пен қоршаған ортаны қорғауға бағытталған. Бұл мақалада тұрғындар деңгейінде дәрілік заттарды кәдеге жарату бойынша халықаралық стратегиялардың салыстырмалы талдауы ұсынылады. Нормативтік тәсілдер, халықтың мінез-құлқы және бағдарламалардың тиімділігі қарастырылады. Мұндай тәжірибе дамымаған елдерде жүйелі тәсілді енгізу қажеттігі негізделеді. Мақсаты: Тұрғындар деңгейінде дәрілік заттарды жою бойынша шетелдік үлгілерді салыстыру, тиімді тәжірибелерді, нормативтік тәсілдерді және негізгі мәселелерді анықтау, сондай-ақ олардың қоғамдық денсаулық пен қоршаған ортаға әсерін бағалау. Іздеу стратегиясы: 2019–2025 жылдар аралығындағы ғылыми және ресми әдебиеттерге мақсатты іздеу жүргізілді. Дереккөздер ретінде PubMed, Scopus және Google Scholar мәліметтер базалары, сондай-ақ ДДСҰ, Еуропалық комиссия, ЭЫДҰ сияқты халықаралық ұйымдардың, ұлттық денсаулық сақтау органдары мен экологиялық агенттіктердің материалдары пайдаланылды. Таңдап алынған деректерге халық деңгейінде дәрі-дәрмектерді дұрыс жою тәжірибесі, мемлекеттік реттеу, азаматтардың қатысуы және экологиялық салдарлар туралы мәліметтері бар рецензияланған мақалалар, нормативтік құжаттар мен талдамалық есептер кірді. Нәтижелер мен қорытындылар: Көптеген елдерде халықтан дәрі-дәрмектерді қайтару бойынша мемлекеттік немесе дәріханалық бағдарламалар бар. Тиімділік нормативтік база мен халықтың қатысуына байланысты. Дамушы елдерде мұндай жүйелер жеткіліксіз, бұл экологиялық қауіптерді арттырады. Дәрі-дәрмектерді жүйелі түрде кәдеге жарату — денсаулық пен экологияны қорғаудың маңызды бөлігі. Мұндай тәжірибесі әлсіз елдерде халықаралық тиімді үлгілерді бейімдеу қажет.
A study has been conducted on the quality of drinking water in villages located in the zones of extreme (Dolon, Bridge, Cheryomushka, Sarzhal) and maximum (Karaul, Kainar) radiation risks in the territory of the Abai region adjacent to the former Semipalatinsk test site. The aim of the work was to evaluate water by indicators of total mineralization (TDS) and the content of basic cations (sodium, potassium, calcium, magnesium). The analysis of samples taken from the central water supply systems showed that in three settlements (Sarzhal, Kainar, Dolon) the total mineralization exceeds the WHO recommended limit of 1000 mg/l, reaching 1500 mg/l in the village of Dolon. In all the villages studied, except Cheryomushka, an increased sodium content was recorded, while in the villages of Kainar and Dolon its concentration exceeds the established maximum permissible concentration of 200 mg/l. The total hardness of the water in most samples meets the standards, with the exception of the water sample from the village of Dolon, where the water is classified as hard. The water in the village of Cheryomushka, which does not have a central water supply, is characterized by a physiologically insufficient calcium content. The results indicate an unsatisfactory quality of drinking water in most of the studied settlements of the radiation risk zone.
IntroductionPreserved ratio impaired spirometry (PRISm) has never been characterized in Kazakhstan, and risk factors for this condition remain poorly described. Given that smoking was associated with PRISm, other sources of air pollution, including occupational exposures, surprisingly remained outside the scope of many studies. We, therefore, aimed to compute the prevalence and test the association of exposure to airborne pollutants in the workplace with PRISm in a cross-sectional study.MethodsSubjects (N = 2,275, median age 41 (interquartile range (IQR) 29; 56) years, 54% men) were recruited from the general population in Aktobe, Karaganda, and Kostanay. They completed the questionnaire and underwent spirometry to measure z-scores of forced expiratory volume in 1 s (FEV1) and forced vital capacity (FVC). Exposures in the workplace were assessed based on jobs held throughout a lifetime using a job-exposure matrix (JEM), and the association with PRISm was tested in adjusted logistic regression.ResultsPRISm was confirmed in 12% of participants (95% confidence interval (CI) 10.7; 13.3), with a higher prevalence observed in women (14, 95% CI 11.7; 15.6) compared to men (10, 95% CI 8.8; 12.2). Occupational airborne exposures, including vapor, gas, dust and fume (VGDF), were not associated with PRISm, either as ever-exposure or as cumulative exposure in years. Body mass index [adjusted odds ratio (OR) 1.05 (95% CI 1.02; 1.07)] and the Charlson comorbidity index [adjusted OR 1.28 (95% CI 1.07; 1.54)] were significantly associated with the outcome, after adjusting for sex, smoking, regular exercise, age, and VGDF exposure.ConclusionIn the current study, occupational airborne chemical exposures, classified using a JEM, showed a non-significant association with PRISm. However, further research with larger sample sizes is needed.
Introduction: There has been exponential growth in demand for advanced nursing services worldwide. Experience from other countries demonstrates that the adoption of a patient-centered healthcare model is accompanied by an increase in the professional workload and functional responsibilities of nursing staff. According to the World Health Organization, a shortage of nursing staff is prevalent in most countries worldwide, but this problem is particularly severe in developing countries. Aim. The experience of developing advanced practice nursing in developed countries around the world. Search strategy: We studied publicly available articles covering 8 years in depth and using the following databases and specialized search engines: PubMed, Google Scholar, Cochrane Library, Web of Science, and Scopus. Results. A review highlights that developing a positive professional environment is essential to maintaining healthy and safe working conditions for healthcare workers, including nurses. The safety and quality of healthcare delivery are directly impacted by this setting. Additionally, successful adoption of the advanced practice nurse model relies on a stable regulatory framework, a high standard of professional education, and effective collaboration across various disciplines. In nations that fulfill these prerequisites, the implementation of advanced practice nursing results in better clinical outcomes, greater access to healthcare services, and a decreased burden on the overall healthcare system. Conclusions. Thus, international experience shows that the successful implementation of the advanced practice nurse model is possible with regulatory support, high-quality training, and a supportive professional environment, leading to improved access to and quality of healthcare. Введение: Во всем мире наблюдается экспоненциальный рост спроса на услуги передовой сестринской практики. Анализ международного опыта показывает, что реализация модели медицинской помощи, ориентированной на потребности пациента, сопровождается возрастанием профессиональной нагрузки на медицинских сестер, а также расширением спектра их функциональных обязанностей. Согласно данным Всемирной организации здравоохранения, дефицит медицинских сестер наблюдается в большинстве стран мира, однако наибольшую остроту эта проблема приобретает в развивающихся государствах. Цель: Изучение опыта развития расширенной практики медицинских сестер в развитых странах мира. Стратегия поиска: Изучены статьи, находящиеся в открытом доступе, глубиной за 8 лет, с использованием следующих баз данных научных публикаций и специализированных поисковых систем: PubMed, Google Scholar, Cochrane Library, Web of Science, Scopus. Результаты. Проведённый нами обзор научной литературы показывает, что положительная профессиональная среда имеет решающее значение для обеспечения здоровых и безопасных условий труда медицинских работников, включая медсестер, что напрямую отражается на качестве и безопасности медицинской помощи. Кроме того, успешная реализация модели медсестры расширенной практики возможна только при наличии устойчивой нормативно-правовой базы, высокого уровня профессионального образования и эффективного междисциплинарного взаимодействия. В странах, где эти условия соблюдены, расширенная практика приводит к улучшению клинических результатов, увеличению доступности услуг и снижению нагрузки на систему здравоохранения. Выводы. Таким образом, международный опыт свидетельствует, что успешная реализация модели медсестры расширенной практики возможна при наличии нормативной поддержки, качественной подготовки и благоприятной профессиональной среды, что приводит к повышению доступности и качества медицинской помощи. Кіріспе: Бүкіл әлемде мейіргер ісінің озық қызметтеріне сұраныстың экспоненциалды өсуі байқалады. Халықаралық тәжірибені талдау пациенттің қажеттіліктеріне бағдарланған медициналық көмек моделін іске асыру мейіргерлердің кәсіптік жүктеменің ұлғаюымен, сондай-ақ олардың функционалдық міндеттерінің спектрінің кеңеюімен қатар жүретінін көрсетеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, мейіргерлердің тапшылығы әлемнің көптеген елдерінде байқалады, бірақ бұл мәселе дамушы елдерде ең өткір болып табылады. Зерттеу мақсаты: әлемнің дамыған елдеріндегі кеңейтілген тәжірибе мейіргерлерінің даму тәжірибесін зерттеу. Іздеу стратегиясы: Ғылыми жарияланымдар мен мамандандырылған іздеу жүйелерінің келесі дерекқорларын қолдана отырып, 8 жыл ішінде ашық қол жетімді мақалалар зерттелді: PubMed, Google Scholar, Cochrane Library, Web of Science, Scopus. Нәтижелер. Біз жүргізген ғылыми әдебиеттерге шолу көрсеткендей, оң кәсіби орта мейіргерлерді қоса алғанда, денсаулық сақтау қызметкерлері үшін салауатты және қауіпсіз жұмыс жағдайларын қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады, бұл тікелей денсаулық сақтау сапасына және қауіпсіздігіне әсер етеді. Сонымен қатар, деректерді талдау көрсеткендей, жоғары тәжірибелі мейіргер моделінің сәтті енгізілуі тек тұрақты нормативтік-құқықтық орта, жоғары кәсіби білім және тиімді салалараралық ынтымақтастық жағдайында ғана мүмкін. Осы талаптар орындалған елдерде жоғары тәжірибелі мейіргер қызметі клиникалық нәтижелерді жақсартып, қызметтерге қолжетімділікті арттырып, денсаулық сақтау жүйесіне түсетін жүктемені азайтады. Қорытынды. Осылайша, халықаралық тәжірибе көрсеткендей, реттеуші қолдау, жоғары сапалы оқыту және қолайлы кәсіби орта болған жағдайда жоғары білікті мейіргер моделінің сәтті енгізілуі мүмкін, бұл денсаулық сақтау қызметтеріне қолжетімділікті және олардың сапасын жақсартуға әкеледі.
