لکه­برگی سپتوریایی گندم با عامل Zymoseptoria tritici یکی از شایع­ترین بیماری­های قارچی این محصول در مناطق پربارش می­باشد. شناسایی فاکتورهای (ژن­های) بیماری­زایی و دینامیسم تنوع ژنتیکی جمعیت‌های بیمارگر در کانون­های آلودگی، از اساسی‌ترین گام‌ها برای رسیدن به مقاومت­های موثر و پایدار ژنتیکی در روند تهیه ارقام مقاوم نسبت به این بیماری می­باشد که می‌تواند از طریق رصد این فاکتورها بر روی ارقام و لاین‌های افتراقی گندم در خزانه­های تله انجام گیرد. به­منظور پایش فاکتورهای بیماری­زایی قارچ عامل لکه‌برگی سپتوریایی و اثر بخشی ژن­های مقاومت نسبت به جمعیت‌های بیمارگر، واکنش 26 ژنوتیپ افتراقی بین­المللی گندم تحت شرایط آلودگی طبیعی در قالب خزانه­های تله در مزارع ایستگاه­های تحقیقاتی مغان، دزفول و گرگان به­عنوان کانون­های آلودگی در کشور طی سه سال متوالی (1400-1398) در مقیاس دو رقمی 99-00 مورد بررسی قرار گرفت. همچنین واکنش گیاهچه­ای ژنوتیپ­های افتراقی نسبت به جدایه­های قارچی جمع­آوری شده از کانون‌های آلودگی در شرایط گلخانه‌ای بررسی شدند. این تحقیق نشان داد که الگوی بیماری­زایی جمعیت‌های بیمارگر در هر سه منطقه و طی سال­های مورد مطالعه متفاوت بود. بر اساس داده‌های گیاهچه­ای و گیاه بالغ، پرآزارترین جمعیت پاتوتیپی مربوط به منطقه‌ مغان و سپس دزفول بود، و کم­ترین پرآزاری در جمعیت پاتوتیپی منطقه گرگان مشاهده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که در برنامه­های به‌نژادی گندم می­توان از ترکیب­های مختلف ژن­های مقاومت موجود در ژنوتیپ­های افتراقی M3 (Stb16q & Stb17)، KM 7 (Stb16 (S23))، Cs synthetic (Stb5)، Kavkaz-K4500 (Stb6, Stb7, Stb10 & Stb12)، Flame (Stb6)، 3HD-138 (Stb18 (S25-winter type))، Oasis (Stb1)، TE 9111 (Stb6, Stb7 & Stb11)، Veranopolis (Stb2 & Stb6)، Tadinia (Stb4 & Stb6) و KM 41 (Stb17 (S24)) برای ایجاد مقاومت موثر نسبت به جمعیت‌های بیمارگر در مناطق مختلف استفاده نمود.

در این پژوهش به ­منظور شناسایی منابع مقاومت جدید نسبت به بیماری لکه­ برگی سپتوریایی گندم با عامل قارچی Zymoseptoria tritici، ابتدا فاکتورهای بیماری­زایی در جمعیت بیمارگر موجود در منطقه دشت مغان یکی از کانون­ های مهم آلودگی، در دو سال متوالی (1399-1400)، تعیین شد. سپس واکنش مقاومت 44 رقم تجاری گندم نسبت به جمعیت بیمارگر در دو مرحله گیاه کامل توسط پارامترهای ارتفاع نسبی پیشرفت بیماری بر روی گیاه و درصد شدت بیماری (مقیاس دو رقمی00-99) در مزرعه ایستگاه­ تحقیقاتی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) و واکنش مقاومت گیاهچه ­ای ارقام­ توسط درصد سطح نکروتیک برگ و درصد سطح نکروتیک حاوی پیکنید در شرایط گلخانه، در قالب طرح بلوک­ های کامل تصادفی در دو سال متوالی مذکور بررسی گردید. نتایج بررسی فاکتورهای بیماری­زایی روی مجموعه ارقام و لاین­ های استاندارد و افتراقی نشان داد، الگوهای بیماری­زایی برای جدایه­ های جمع ­آوری شده در سال­ های مختلف در منطقه مغان، متفاوت از یکدیگر بودند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد بین ارقام گندم مورد مطالعه نسبت به جدایه­ های مورد مطالعه اختلاف معنی­ داری در سطح احتمال یک درصد داشت. نتایج تجزیه خوشه ­ای براساس اجزای مقاومت اندازه ­گیری شده مذکور نشان داد، ارقام در سه گروه اصلی (مقاوم، نیمه مقاوم تا نیمه حساس و حساس) قرار گرفتند. حدود 20 درصد از ارقام تجاری گندم (آران، بهرنگ، شبرنگ، ترابی، هانا، دنا، آراز، رخشان و ثنا) در هر دو مرحله گیاهچه ­ای و گیاه بالغ واکنش مقاومت قابل قبولی نسبت به جدایه­ ها نشان دادند. برای رقم احسان در سال­ ها و مراحل مختلف رشدی واکنش از نیمه مقاومت تا نیمه حساسیت متغییر بود. مابقی ارقام تجاری در هر دو مرحله ارزیابی واکنش حساسیت نشان دادند. از منابع مقاومت شناسایی شده در این تحقیق می ­توان در برنامه­ های به ­نژادی گندم به ­منظور هرمی نمودن ژن ­های مقاومت در راستای ایجاد مقاومت های موثر به بیماری لکه­ برگی سپتوریایی استفاده نمود.

زنگ ساقه یا زنگ سیاه با عامل (Pgt) Puccinia graminis f. sp. tritici یکی از بیماری­ های مهم قارچی گندم در جهان به شمار می­آید. تاکنون نژادهای فیزیولوژیک متعددی از قارچ Pgt (بیش از 200 نژاد متفاوت از لحاظ الگوی بیماری­زایی) در سطح جهان شناسایی شده است. یکی از نژادهای بس یار پرآزار این قارچ، نژاد (Ug99) TTKSK می­باشد که روی ژن مقاومت Sr31 گندم پرآزاری داشته و اولین بار در سال ١٩٩٨ در اوگاندا مشاهده شد. ژن Sr31 بیش از 40 سال سبب ایجاد مقاومت گندم نسبت به بیماری زنگ ساقه در جهان شده بود تا جایی که تصور می ­شد این بیماری در حال ریشه ­کن شدن می ­باشد. با ظهور نژاد Ug99 خسارت­ های بسیار زیادی به محصول گندم تحمیل شد (Pretorius et al. 2000). نژاد Ug99 پس از اوگاندا در سال ٢٠٠٢ از کنیا، در سال ٢٠٠٣ از اتیوپی و در سال ٢٠٠٦ از یمن گزارش شد. شواهد ورود این نژاد از سال 2001 در ایران وجود داشت، اما احتمالا به علت مساعد نبودن شرایط محیطی برای استقرار و گسترش آن، گزارش رسمی این نژاد تا سال 2007 به تاخیر افتاد (Nazari et al. 2009). مسیر فرضی حرکت و مهاجرت این نژاد از قاره افریقا به سمت آسیای میانه و شبه قاره هند از طریق ایران می­باشد. نژاد Ug99 در سال 1386 (2007 میلادی) از مناطق بروجرد و همدان، در سال 1388 از مناطق اهواز و دشت آزادگان استان خوزستان، در سال1390 مجددا از بروجرد و در سال 1392 از کلاردشت استان مازندران گزارش گردید (Patpour 2013). در سال 1395 نمونه ­های برگ و ساقه‌ آلوده به بیماری زنگ ساقه از مناطق مختلف کشور جمع ­آوری شدند و پس از انتقال به گلخانه‌ زنگ ساقه موسسه تحقیقات اصلاح تهیه نهال و بذر کرج، مراحل جداسازی، خالص ­سازی و تکثیر جدایه­ ها انجام یافت. از هر یک از نمونه‌ها سه جدایه تک­ جوش شده تکثیر گردید. به ­منظور تعیین نژاد جدایه ­ها از مجموعه‌ 20 تایی ارقام استاندارد و افتراقی آمریکای شمالی و از روش کددهی Jin et al. (2008) استفاده شد. تیپ آلودگی ژنوتپ ­های افتراقی 14روز پس از مایه­ زنی براساس مقیاس تغییر یافته صفر تا چهار McIntosh et al. (1995) ثبت گردید. نتایج نشان داد نژاد مربوط به جدایه‌ Pgt جمع‌آوری شده از منطقه‌ هشترود استان آذربایجان­ شرقی (شمال­غرب کشور) (Ug99) TTKSK می ­باشد. برای اطمینان بیشتر، تک جوشی از روی ژنوتیپ افتراقی Sr31/6*LMPG حامل ژن Sr31 مجددا تکثیر و تعیین نژاد گردید. در کنار ژنوتیپ­ های افتراقی بین­المللی از ارقام تجاری شیرودی، فلات و MV17 که وجود ژن Sr31 با استفاده از نشانگرهای مولکولی اختصاصی در آنها قبلا تایید شده بود (Patpour 2013)، نیز استفاده شد. با توجه به ظهور مجدد تیپ آلودگی بالا (3+ تا 4) بر روی ژنوتیپ­ های افتراقی زنگ ساقه حامل ژن Sr31 و ارقام تجاری مذکور، حضور نژاد (Ug99) TTKSK در منطقه مذکور تایید گردید (شکل 1). از آنجا که در گذشته زنگ ساقه در اقلیم سرد کشور از اهمیت چندانی برخوردار نبوده، طبق بررسی­ های انجام یافته، ارقام و لاین ­های گندم مقاوم به بیماری زنگ ساقه در اقلیم سرد محدود می­باشند (Patpour 2013). چنانچه هرچه زودتر اقدامات عملی برای مقابله با نژاد Ug99 و واریانت­ های احتمالی آن صورت نگیرد، همه ­گیری و خسارت زنگ ساقه به شرط وقوع شرایط محیطی مساعد بسیار محتمل بوده و گسترش این بیماری در کشور می­ تواند امنیت غذایی را در ایران و کشورهای واقع در مسیر مهاجرت این نژاد تهدید نماید. براساس گزارش سازمان خوار­و­بار جهانی (فائو) در صورت عدم کنترل و گسترش نژاد Ug99 و واریانت­ های احتمالی آن تولید جهانی محصول گندم به ­طور مستقیم تا ٣٧ درصد در خطر کاهش قرار می­ گیرد (Anonymous 2014).

به منظور تولید لاین‏ های گندم دارای تحمل بالابه تنش‌های خشکی و سرما،رقم صدرا در سال زراعی 79-1378 از طریق دورگ‏ گیری بین رقم سرداری (والد پدری) با لاین Azadi/Azar (والد مادری) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه ایجاد شد. نتایج حاصل از ارزیابی رقم صدرا در ایستگاه‌های تحقیقاتی مناطق سرد و معتدل سرد نشان داد که میانگین عملکرد دانه رقم صدرا و ارقام آذر 2 و سرداری به ‏ترتیب 2394، 2332 و 2214 کیلوگرم در هکتار بود و عملکرد این رقم‌ 8 درصد نسبت به شاهد سرداری و 3 درصد نسبت به رقم آذر2 برتری داشت. در مجموع رقم صدرا سازگاری بهتری نسبت به شرایط بهینه اقلیمی نشان می دهد به طوری که، رقم جدید دارای پتانسیل بهره‌وری بیشتر از آب باران حتی در سال‌های ترسالی است. بر اساس نتایج، میانگین عملکرد دانه رقم صدرا و ارقام آذر 2 و سرداری در شرایط بارش مناسب به ‏ترتیب 3330، 3045 و 2522 کیلوگرم در هکتار بود. رقم صدرا دارای سازگاری عمومی و پایداری عملکرد مطلوب، تیپ رشد زمستانه، مقاوم به سرما و خشکی، با تعداد روز تا ظهور سنبله 173 روز (از اول ژانویه)، ارتفاع بوته 80 سانتی ‏متر و وزن هزار دانه 35 گرم می‏ باشد. یکی از مهم‌ترین ویژگی های رقم صدرا کیفیت خوب نانوایی آن است به طوری که رقم صدرا با دارا بودن پارامترهای کیفی مناسب نظیر عدد زلنی33، درصد پروتئین11/3، سختی دانه 47، شاخص گلوتن تر30، شاخص گلوتن 50 و حجم رسوب SDS معادل 55 دارای کیفیت نانوایی بالایی است. رقم صدرا به دلیل عملکرد بالا و دارا بودن ویژگی‌های مطلوب زراعی برای کاشت در دیم‌زارهای مناطق سرد و معتدل سرد کشور انتخاب و معرفی شد.

زنگ سیاه یا ساقه­ گندم با عامل قارچیPuccinia graminis f. sp. tritici (Pgt) ازمهم­ترین و مخرب­ترین بیماری­های گندم در سراسر جهان می­باشد. یکی از نژادهای بسیار پرآزار Pgt، نژاد (Ug99)TTKSK می­باشد که روی بسیاری از ژن­­های مقاومت به زنگ ساقه پرآزاری داشته و اولین بار در سال ١٩٩٨ در اوگاندا مشاهده گردید. از سال 1999 تاکنون تعداد 12 واریانت (تغییر یافته ژنتیکی) مختلف از نژاد (Ug99)TTKSK شامل TTKSF، TTKST، TTTSK، TTKSP، PTKSK، PTKST، TTKSF+، TTKTT، TTKTK، TTHSK، PTKTK و TTHST شناسایی شده است (Bhavani et al. 2019). با وجود حضور نژاد Ug99 از سال 2007 در برخی از استان­های کشور (طبق گزارشات بین المللی)، تاکنون به­طور رسمی هیچ واریانتی از این نژاد در ایران گزارش نشده است. در سال 1395 در منطقه شاوور استان خوزستان آلودگی­ شدید زنگ ساقه روی رقم چمران­2 (حامل ژن Sr31) مشاهده شد که احتمال حضور نژاد Ug99 یا واریانت­های آن را در منطقه شاوور مطرح نمود. بنابراین، چندین نمونه از ساقه­های آلوده این رقم جمع­آوری و به گلخانه زنگ ساقه موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج منتقل شد. سه جدایه از تک جوش­های ایجاد شده روی رقم حساس مک­نیر 701 تکثیر گردید. مجموعه­20­­تایی ارقام و لاین­های افتراقی آمریکای شمالی برای تعیین نژاد جدایه­ها استفاده شد. یادداشت­ برداری از واکنش ژنوتیپ­های افتراقی بر­اساس تیپ آلودگی در مقیاس صفر تا چهار استاکمن و همکاران (Stakman et al. 1962) و نام­گذاری نژاد با استفاده از سیستم کددهی جین و همکاران (Jin et al. 2008) صورت گرفت. با توجه ­به ارزش­های تعیین شده برای هر یک از ژنوتیپ­های افتراقی، نژاد شناسایی شده از جدایه­­­های منطقه شاوور به­صورت TTKTK که واریانتی از نژاد Ug99 می­باشد، تعیین شد (شکل 1). این نژاد قبلا از کشورهای مصر، اوگاندا، اتیوپی و کنیا گزارش شده است (Patpour et al. 2016). واکنش هر دو لاین­ Sr31/6* LMPG حامل ژن مقاومت Sr31 و لاین CnsSrTmp حامل ژن SrTmp و همچنین ارقام تجاری Mv17، فلات، شیرودی و چمران 2 (حامل ژن Sr31) کشت شده به­همراه ژنوتیپ­های افتراقی در تکرارهای مختلف برای هر یک از جدایه­ها به­صورت حساسیت کامل (3 تا 4) بود. نژادهای دیگر Pgtاز جمله نژادهای TKTTF، TTRTF و TTTTF نیز روی ژن مقاومت SrTmp پرآزاری دارند. با توجه به پرآزاری بالای نژاد Ug99 روی بسیاری از ژن­های مقاومت به زنگ ساقه (مجموعه ژنوتیپ­های افتراقی آمریکای شمالی و تکمیلی) و همچنین نتایج مولکولی پروژه­­های مطالعاتی در داخل کشور که بیانگر پایین بودن فراوانی ژن­های مقاومت موثر نسبت به نژاد Ug99 و واریانت­های آن در ارقام تجاری و لاین­های پیشرفته و امیدبخش گندم می­باشد (Patpour et al. 2014)، بنابراین این مسئله تهدید جدی برای امنیت غذایی کشور محسوب می­شود. قبل از گسترش و همه­گیر شدن نژادهای گروه Ug99 در داخل کشور می­بایست تدابیر لازم همچون وارد کردن ژن­های مقاومت موثر در ژنوتیپ­های مطلوب و لاین­های در دست معرفی در اقلیم­های مختلف کشور، اتخاذ شود.

رقم خلیل با شجرهBows/Vees//1-60-3/3/Cocoraque 75/4/Chamran ، حاصل برنامه به نژادی ملی غلات کشور بوده و دورگ گیری این لاین در سال زراعی 83-1382 در بخش تحقیقات غلات کرج انجام و از سال زراعی 85-1384 لاین های در حال تفرق حاصل از دورگ مذکور از جمعیت F2 به بعد در برنامه دو نسل در سال که بین ایستگاه‏ های تحقیقاتی ایرانشهر و کلاردشت برقرار می‏باشد، وارد شدند. این رقم در آزمایش سازگاری اقلیم گرم و خشک جنوب در سال زراعی 92-1390 به مدت دو سال زراعی و در شش ایستگاه اقلیم گرم و خشک جنوب کشور مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که این رقم دارای پایداری عملکرد دانه در ایستگاه‏ های مورد ارزیابی در اقلیم گرم و خشک جنوب کشور می‏ باشد. پتانسیل عملکرد بالا، مقاومت قابل قبول به بیماری‏ های زنگ زرد و زنگ سیاه و ریزش دانه و کیفیت نانوایی بسیار خوب از ویژگی‏ های این رقم می‏ باشد. این رقم برای کشت در مناطق گرم جنوب به خصوص مناطقی که فشار بیماری ها و به ویژه زنگ زرد در آن مناطق عامل محدود کننده می‏ باشد، معرفی گردید.

چکیده زنگ ساقه یا سیاه با عامل قارچی (Pgt) Puccinia graminis f. sp. tritici یکی از خسارت­زاترین بیماری­های گندم در جهان و از جمله ایران به­شمار می­رود. بررسی پرآزاری (Virulence) عامل بیماری بر روی ژن­های مقاومت گندم، شناسایی منابع مقاومت به زنگ­ ساقه و تعیین ژن­های مقاومت موثر موجود در ژنوتیپ­های مقاوم، از ملزومات استفاده از مقاومت ژنتیکی (تولید ارقام مقاوم) به­عنوان کارآمدترین و سالم­ترین روش کنترل این بیماری‌ محسوب می­شود. در این پژوهش، مقاومت گیاهچه‌ای30 ژنوتیپ گندم تولید شده در مرکز سیمیت (CIMMYT) معرفی شده به­عنوان منابع مقاومت به زنگ­ ساقه، نسبت به شش نژاد‌ متفاوت Pgt در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا جدایه‌های قارچ مورد استفاده در گلخانه­های زنگ بخش غلات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر تعیین نژاد شدند و پرآزاری آن‌ها روی ژن‌های مقاومت به زنگ ساقه موجود در مجموعه ارقام افتراقی شناسایی گردید. بر همین اساس نژادها به­صورت TKTTF، TTTTF، PKSTC، TTRTF، TKSTF و PTRTF تعیین گردیدند. ژنوتیپ­های حامل ژن­های Sr22، Sr24، Sr26، Sr31، Sr32، Sr33و Sr40 با ایجاد واکنش مقاومت نسبت به تمام نژادهای مورد مطالعه قارچ بیمارگر، به­عنوان ارقام افتراقی دارنده­ی ژن­های مقاومت موثر معرفی می­گردد. اجزای مقاومت ژنتیکی اندازه­گیری شده در شرایط گلخانه برای غربال ژنوتیپ­های مقاوم شامل تیپ آلودگی و دوره­ی کمون بود. نتایج حاصل از بررسی اجزای مقاومت ژنتیکی، وجود تنوع فنوتیپی در واکنش ژنوتیپ‌ها نسبت به نژادهای زنگ ساقه را نشان داد. از ژنوتیپ­های مقاوم شناسایی شده در این مطالعه (ژنوتیپ­های شماره 4، 5، 6، 7، 8، 9، 11، 13، 14، 16، 17، 18، 20، 21، 22، 25، 26، 27، 28 و 29) می­توان به­عنوان منابع دارنده­ی مقاومت گیاهچه­ای در برنامه­های ملی به‌نژادی گندم برای مقاومت ژنتیکی به زنگ ساقه در اقلیم­های مختلف کشور استفاده نمود.

گندم دوروم رقم آران (لاین (DW-91-6 در سال زراعی 89-1388 در قالب چهل و یکمین خزانه بین‌المللی گندم دوروم (41th IDYN) دریافتی از مرکز بین‌المللی تحقیقات ذرت و گندم (CIMMYT) در دو ایستگاه تحقیقاتی اقلیم گرم و خشک جنوب کشور (خرم‏ آباد و داراب) مورد ارزیابی قرار گرفت و با میانگین عملکرد 6369 کیلوگرم در هکتار گزینش و به آزمایش مقایسه عملکرد مقدماتی مشترک در سال زراعی 90-1389 راه یافت. در این مرحله نیز لاین مذکور با عملکرد 7183 کیلوگرم در هکتار انتخاب شد. در آزمایش مقایسه عملکرد پیشرفته نیز لاین مورد نظر با میانگین عملکرد 7172 کیلوگرم در هکتار نسبت به شاهد رقم بهرنگ با عملکرد 7068 کیلوگرم در هکتار برتری نشان داده و برای مرحله بعد برنامه اصلاحی گندم دوروم انتخاب شد. در آزمایش سازگاری لاین ‏های گندم دوروم در اقلیم گرم جنوب کشور (ERDYT91-W) که طی دو سال زراعی 93-1391 و در چهار ایستگاه تحقیقاتی مناطق گرم و خشک جنوب کشور شامل اهواز، داراب، دزفول و خرم‏آباد اجرا شد، این لاین با میانگین عملکرد 7660 کیلوگرم در هکتار حدود 9 درصد برتر از شاهد رقم بهرنگ (با عملکرد 7021 کیلوگرم در هکتار) بود. بررسی‏ های متعدد کیفیت دانه نیز حاکی از آن بود که از نظر کیفیت سمولینا، این لاین با 13/6 درصد پروتئین و30 درصد گلوتن مرطوب در گروه ارقام خوب قرار دارد. بررسی‏ های آزمایش‏ های تحقیقی – ترویجی در مزارع زارعین مناطق مختلف استان‏ های خوزستان و کرمان نیز برتری 24 الی 26 درصدی این لاین را در استان کرمان نسبت به شاهد رقم یاواروس و برتری 17 درصدی آن را در استان خوزستان نسبت به شاهد رقم بهرنگ نشان داد. در آزمایش‏ های بررسی واکنش ارقام و لاین‏ های گندم به بیماری‏ های مهم منطقه نیز رقم جدید مقاومت قابل قبولی نسبت به زنگ زرد و قهوه‏ ای از خود نشان داد. در کل با توجه به نتایج فوق الذکر که نشان دهنده برتری آن نسبت به ارقام رایج در اقلیم گرم و خشک جنوب کشور می ‏باشد، لاین جدید به عنوان رقم آران نامگذاری شد.

اصلاح و معرفی ارقام جدید با ویژگی‌هایی مانند عملکرد بالا و مقاومت به بیماری‏ ها برای مناطق خاصی از دیم‏ زارها برای پایداری تولید گندم ضروری است. رقم جدید سائین (Azar2/87Zhong 291) حاصل تلاقی رقم آذر2 با لاین 87Zhong 291 (تیپ رشد بینابین، پرمحصول، دانه درشت و مقاوم به زنگ زرد) بود، که به منظور تجمیع ژن‌های مفید در نتاج این دورگ در سال زراعی 79-1378 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه انجام گردید. میانگین عملکرد دانه رقم جدید و شاهد آذر2 در ایستگاه مراغه (92-1385) در شرایط دیم به‏ ترتیب 2601 و 2493 کیلوگرم در هکتار و با یک بار آبیاری تکمیلی در زمان کاشت به ‏ترتیب 3529 و 3223 کیلوگرم در هکتار بود. بر اساس نتایج، رقم سائین در منطقه اردبیل دارای سازگاری خصوصی بوده و میانگین عملکرد دانه رقم جدید و ارقام اوحدی و آذر2 به ‏ترتیب 1604، 1267 و 1355 کیلوگرم در هکتار بود. در پروژه تحقیقی- تطبیقی در شهرستان نیر استان اردبیل، میانگین عملکرد ارقام سائین و آذر2 به‏ ترتیب 2307 و 2275 کیلوگرم در هکتار بود. رقم جدید نسبت به بیماری زنگ زرد مقاوم، نسبت به بیماری زنگ قهوه‏ ای مقاوم تا نیمه مقاوم و نسبت به سیاهک پنهان معمولی و سیاهک پاکوتاه گندم نیز مقاوم بوده است. رقم جدید دارای تیپ رشد زمستانه، رنگ دانه سفید، میانگین ارتفاع بوته 67 سانتی‏ متر و وزن هزار دانه 33 گرم بوده و مقاوم به سرما، خوابیدگی و ریزش دانه می‌باشد. در مجموع به دلیل دارا بودن پتانسیل عملکرد بالا، مقاومت به بیماری‏ های غالب مناطق دیم و سایر ویژگی‎‏های مناسب زراعی، این رقم برای کاشت در دیم ‏زارهای استان اردبیل و مناطق مستعد شمال غرب کشور در اقلیم سرد و مناطق دیم با آبیاری تکمیلی توصیه می‏ شود.

زنگ سیاه یا ساقه گندم با عامل قارچی Puccinia graminis f. sp. tritici (Pgt) خسارت‌زاترین بیماری گندم در سراسر جهان می‌باشد. نژاد TTKSK (Ug99) و واریانت‌های مشتق شده از نژاد اولیه از نژادهای بسیار پرآزار قارچ Pgt می‌باشند که تولید جهانی گندم را با خطر بسیار جدی مواجه ساخته‌اند. تاکنون نژادهای TTKSK و TTKTK (از گروه نژادی Ug99) از مناطق مختلف کشور گزارش شده‌اند و این موضوع امنیت غذایی کشور را تهدید می‌کند. شناسایی ژنوتیپ‌های گندم مقاوم به نژادهای متفاوت Pgt و بکارگیری آن‌ها در برنامه‌های به‌نژادی تولید ارقام مقاوم، نه تنها از خسارت ناشی از این بیماری ممانعت نموده بلکه اقدامی برای جلوگیری و کاهش مصرف سموم در مبارزه علیه بیماری مذکور به‌حساب می‌آید. با توجه به ماهیت تولید ژنوتیپ‌های سینتتیک هگزاپلویید گندم (وجود اجداد وحشی در شجره ژنوتیپ‌ها) و وجود تنوع ژنتیکی بالا در این ژنوتیپ‌ها پیدا کردن منابع مقاومت موثر جدید نسبت به نژادهای گروه Ug99 در این ژنوتیپ‌ها دور از انتظار نبود. ﺑﻪ‌همین ﻣﻨﻈﻮر مقاومت 346 ژنوتیپ سینتتیک گندم به‌همراه شاهد حساس (مک‌نیر701) با دو نژاد TTKSK و TTKTK در مرحله گیاهچه‌ای در شرایط گلخانه در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار ارزیابی گردید. ﮔﯿﺎﻫﭽﻪﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از مخلوط یوریدینیوسپور و روغن سالترول 170 در ﻣﺮﺣﻠﻪ 12 از مقیاس زادوکس ﻣﺎﯾﻪ‌زﻧﯽ ﺷﺪﻧﺪ. ﭼﻬﺎرده روز ﭘﺲ‌از ﻣﺎﯾﻪ‌زﻧﯽ گیاهچه‌ها ﺗﯿﭗ آﻟﻮدﮔﯽ ﺑﺮاﺳﺎس روش تغیر یافته مک‌اینتاش و همکاران ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪ. تجزیه واریانس نشان داد که در شرایط نژادهای مورد مطالعه بین ژنوتیپ‌های گندم تنوع ژنتیکی و اختلاف بسیار معنی‌داری وجود دارد.

رقم گندم برات با شجره SLVS*2/PASTOR و تاریخچه انتخاب CMSS98Y03489F-040M-0100M-040Y-020M-040SY-28M-0Y-0SY انتخاب شده از خزانه بین‌المللی 24SAWSN دریافت شده از مرکز بین‌المللی تحقیقات ذرت و گندم (CIMMYT) می‌باشد. این رقم در آزمایش سازگاری اقلیم گرم و خشک جنوب در سال زراعی 91-1389 به مدت دو سال زراعی و در شش ایستگاه تحقیقاتی کشور مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که این رقم دارای پایداری عملکرد دانه در ایستگاه‌های مورد ارزیابی در اقلیم گرم و خشک جنوب کشور می‌باشد. پتانسیل عملکرد بالا (6433 کیلوگرم در هکتار)، تحمل نسبتا خوب آن به گرمای آخر فصل، زودرسی نسبی، مقاومت قابل قبول به بیماری‌های زنگ زرد و قهوه‌ای و سیاه نژاد Ug99 و ریزش دانه از ویژگی‌های بارز این رقم می‌باشد. این رقم برای کشت در نظام‌های زراعی مناطق گرم جنوب به خصوص مناطقی که فشار بیماری‌ها و به ویژه زنگ زرد در آن مناطق عامل محدود کننده می‌باشد، معرفی شده است.

چمران ۲ با شجره Attila 50y//Attila/Bacanora، حاصل از برنامه به‌نژادی ملی غلات کشور است. دو رگ‌گیری این رقم در سال زراعی 76-1375 و بررسی دو رگ (F1) حاصل از این تلاقی در سال زراعی 77-1376، در کرج انجام پذیرفت. این رقم در آزمایش سازگاری اقلیم گرم و خشک جنوب در سال زراعی ۱۳۸5-1383 به مدت دو سال زراعی و در شش ایستگاه اقلیم گرم و خشک جنوب کشور مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، این رقم با پایداری عملکرد دانه خوب، پتانسیل عملکرد بالا، تحمل نسبتا خوب آن به گرمای آخر فصل، زودرسی نسبی، مقاومت قابل قبول به بیماری زنگ زرد و قهوه‌ای و ریزش دانه و کیفیت نانوایی خوب برای کشت در مناطق گرم جنوب به خصوص مناطقی که فشار بیماری‌ها و به ویژه زنگ زرد در آن مناطق عامل محدود کننده است (مناطق شمالی استان خوزستان، مناطق جنوبی استان فارس، مناطق گرم استان‌های لرستان، کرمان و کرمانشاه) توصیه می‌شود.