به منظور تولید لاین‏ های گندم دارای تحمل بالابه تنش‌های خشکی و سرما،رقم صدرا در سال زراعی 79-1378 از طریق دورگ‏ گیری بین رقم سرداری (والد پدری) با لاین Azadi/Azar (والد مادری) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه ایجاد شد. نتایج حاصل از ارزیابی رقم صدرا در ایستگاه‌های تحقیقاتی مناطق سرد و معتدل سرد نشان داد که میانگین عملکرد دانه رقم صدرا و ارقام آذر 2 و سرداری به ‏ترتیب 2394، 2332 و 2214 کیلوگرم در هکتار بود و عملکرد این رقم‌ 8 درصد نسبت به شاهد سرداری و 3 درصد نسبت به رقم آذر2 برتری داشت. در مجموع رقم صدرا سازگاری بهتری نسبت به شرایط بهینه اقلیمی نشان می دهد به طوری که، رقم جدید دارای پتانسیل بهره‌وری بیشتر از آب باران حتی در سال‌های ترسالی است. بر اساس نتایج، میانگین عملکرد دانه رقم صدرا و ارقام آذر 2 و سرداری در شرایط بارش مناسب به ‏ترتیب 3330، 3045 و 2522 کیلوگرم در هکتار بود. رقم صدرا دارای سازگاری عمومی و پایداری عملکرد مطلوب، تیپ رشد زمستانه، مقاوم به سرما و خشکی، با تعداد روز تا ظهور سنبله 173 روز (از اول ژانویه)، ارتفاع بوته 80 سانتی ‏متر و وزن هزار دانه 35 گرم می‏ باشد. یکی از مهم‌ترین ویژگی های رقم صدرا کیفیت خوب نانوایی آن است به طوری که رقم صدرا با دارا بودن پارامترهای کیفی مناسب نظیر عدد زلنی33، درصد پروتئین11/3، سختی دانه 47، شاخص گلوتن تر30، شاخص گلوتن 50 و حجم رسوب SDS معادل 55 دارای کیفیت نانوایی بالایی است. رقم صدرا به دلیل عملکرد بالا و دارا بودن ویژگی‌های مطلوب زراعی برای کاشت در دیم‌زارهای مناطق سرد و معتدل سرد کشور انتخاب و معرفی شد.

منشا رقم انصار لاین Yea168.4/Yea605.5//Yea206-4A-3 می‌باشد که در سال 74-1373 در قالب آزمایش مقایسه عملکرد مقدماتی بین‌‌المللی 5th IWPBYT)) در ایستگاه تحقیقاتی دیم مراغه مورد بررسی اولیه و سپس در سال‌های بعد در آزمایشات‌ مقایسه عملکرد مقدماتی، پیشرفته و سازگاری مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج آزمایش‌های سازگاری و پایداری، رقم انصار با میانگین عملکرد دانه 3025 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد را در مقایسه با شاهد سهند (2970 کیلوگرم در هکتار) داشت و جزو ژنوتیپ‌هایی با پایداری خوب بود. بررسی انصار طی سه سال 92-1389 در ایستگاه‌های سردسیر مراغه، قاملو، زنجان و اردبیل نشان داد این رقم نسبت به ارقام سهند و آبیدر از زودرسی نسبی (2-1 روز)، پابلندی (4-6 سانتیمتر) و وزن هزار دانه بیشتری (2-1 گرم) برخوردار بود. میانیگن عملکرد رقم انصار، سهند و رقم محلی به ترتیب 2959، 2767 و 2172 کیلوگرم در هکتار بود که رقم جدید 7 درصد از شاهد سهند برتر بود. در مزارع زارعین (آنفارم)، رقم انصار 34 درصد در منطقه میانه، 12 درصد در اشنویه، و 11 درصد در پیرانشهر افزایش عملکرد نسبت به شاهد آبیدر داشت. رقم انصار متحمل به تنش‌های سرما و خشکی، تیپ رشد بینابین، مقاومت به ریزش، دو ردیفه و با ارتفاع بوته 73 سانتیمتر می‌باشد. در نهایت می‌توان گفت جو انصار به دلیل داشتن میانگین عملکرد بالا (2959 کیلوگرم در هکتار)، کیفیت خوب، تحمل به تنش‌های سرما، خشکی و گرمای آخر فصل، نیمه‌مقاوم به سفیدک سطحی، اسکالد و زنگ، مقاوم به لکه‌نواری، مقاوم به ورس و سایر ویژگی‌های مناسب زراعی، رقمی مناسب برای کاشت در شرایط دیم مناطق سرد کشور می‌باشد. از اینرو توصیه می‌گردد با توسعه کشت و جایگزینی رقم انصار با رقم سهند و مخصوصا ارقام جو محلی به افزایش تولید دیمزارها کمک اساسی نمود تا شاهد بهبود معیشت کشاورزان دیمکار جو مناطق سرد باشیم.

رقم جو بهدان با شجره Soufara-02/3/RM1508/Por//Wi2269/4/Hml-02-ArabiAbiad//ER/Apm در سال زراعی 87-1386 در قالب خزانه بین‌المللی (IBYT-LRA-M) از طریق مرکز تحقیقات بین المللی کشاورزی در مناطق خشک (ایکاردا) دریافت و در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گچساران ارزیابی گردید و عملکرد آن 49 درصد بیشتر از رقم ایذه بود. در آزمایش ارزیابی مقدماتی ایستگاهی مقایسه عملکرد در سال 88-1387 نسبت به ارقام شاهد ایذه و ماهور به‌ترتیب 64 و 34 درصد، در آزمایش مقایسه عملکرد مقدماتی سراسری در سال 89-1388 نسبت به میانگین دو شاهد ماهور و ایذه 13 درصد، در آزمایش مقایسه عملکرد پیشرفته در سال 90-1389 نسبت به ارقام شاهد ماهور و خرم به‌ترتیب 3 و 7 درصد عملکرد دانه بیشتری تولید نمود. میانگین عملکرد دانه رقم بهدان در آزمایش یکنواخت سراسری سال‌های 93-1390 به میزان 3986 کیلوگرم در هکتار و میانگین عملکرد ارقام شاهد ماهور و خرم در مدت مشابه به ترتیب 3875 و 3761 کیلوگرم در هکتار بود. رقم بهدان در آزمایش تحقیقی-ترویجی سال 94-1393 در دو منطقه دشت امامزاده‌ جعفر و باشت نسبت به ارقام شاهد ماهور و خرم 10 و 7 درصد عملکرد دانه بیشتری تولید نمود. رقم بهدان نسبت به بیماری‌های مهم شایع جو در شرایط طبیعی حساسیتی نشان نداده و از مقاومت بالایی برخوردار می‌باشد. درصد پروتئین دانه رقم جو بهدان 12/5 درصد گزارش شده و دارای کیفیت مطلوبی می‌باشد.

اصلاح و معرفی ارقام جدید با ویژگی‌هایی مانند عملکرد بالا و مقاومت به بیماری‏ ها برای مناطق خاصی از دیم‏ زارها برای پایداری تولید گندم ضروری است. رقم جدید سائین (Azar2/87Zhong 291) حاصل تلاقی رقم آذر2 با لاین 87Zhong 291 (تیپ رشد بینابین، پرمحصول، دانه درشت و مقاوم به زنگ زرد) بود، که به منظور تجمیع ژن‌های مفید در نتاج این دورگ در سال زراعی 79-1378 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه انجام گردید. میانگین عملکرد دانه رقم جدید و شاهد آذر2 در ایستگاه مراغه (92-1385) در شرایط دیم به‏ ترتیب 2601 و 2493 کیلوگرم در هکتار و با یک بار آبیاری تکمیلی در زمان کاشت به ‏ترتیب 3529 و 3223 کیلوگرم در هکتار بود. بر اساس نتایج، رقم سائین در منطقه اردبیل دارای سازگاری خصوصی بوده و میانگین عملکرد دانه رقم جدید و ارقام اوحدی و آذر2 به ‏ترتیب 1604، 1267 و 1355 کیلوگرم در هکتار بود. در پروژه تحقیقی- تطبیقی در شهرستان نیر استان اردبیل، میانگین عملکرد ارقام سائین و آذر2 به‏ ترتیب 2307 و 2275 کیلوگرم در هکتار بود. رقم جدید نسبت به بیماری زنگ زرد مقاوم، نسبت به بیماری زنگ قهوه‏ ای مقاوم تا نیمه مقاوم و نسبت به سیاهک پنهان معمولی و سیاهک پاکوتاه گندم نیز مقاوم بوده است. رقم جدید دارای تیپ رشد زمستانه، رنگ دانه سفید، میانگین ارتفاع بوته 67 سانتی‏ متر و وزن هزار دانه 33 گرم بوده و مقاوم به سرما، خوابیدگی و ریزش دانه می‌باشد. در مجموع به دلیل دارا بودن پتانسیل عملکرد بالا، مقاومت به بیماری‏ های غالب مناطق دیم و سایر ویژگی‎‏های مناسب زراعی، این رقم برای کاشت در دیم ‏زارهای استان اردبیل و مناطق مستعد شمال غرب کشور در اقلیم سرد و مناطق دیم با آبیاری تکمیلی توصیه می‏ شود.

تنش‌های خشکی و سرما عوامل تاثیرگذار بر عملکرد دانه و کیفیت گندم هستند. استفاده از پتانسیل ژنتیکی ارقام جدید برای افزایش و پایداری تولید گندم دیم مورد توجه اصلاح‌گران گندم است. در این راستا رقم هشترود در سال زراعی 80-1379 از طریق دورگ‌گیری بین دو لایه پیشرفته ایجاد و مراحل گزینش و ارزیابی‌های اولیه آن در ایستگاه تحقیقات دیم مراغه انجام شد. در آزمایش مقدماتی مشترک (88-1387) میانگین عملکرد دانه رقم جدید 2012 کیلوگرم در هکتار بود که نسبت به رقم آذر2 حدود 13 درصد برتری داشت. میانگین عملکرد دانه رقم جدید در آزمایش مقایسه عملکرد پیشرفته (89-1388) در ایستگاه‌های تحقیقاتی سرد و معتدل 2492 کیلوگرم در هکتار بود. رقم جدید به مدت سه سال (92-1389) در آزمایش سازگاری در ایستگاه‌های تحقیقاتی دیم مراغه، قاملو، زنجان، اردبیل، سرارود، شیروان و ارومیه بررسی شد و میانگین عملکرد دانه آن و ارقام آذر2 و اوحدی به ترتیب 2037، 1988 و 1970 کیلوگرم در هکتار بود. رقم جدید در سال زراعی 92-1391 در مزارع کشاورزان شهرستان‌های مراغه و اهر ارزیابی و میانگین عملکرد دانه ارقام هشترود، آذر2 و اوحدی به ترتیب 1095، 952 و 896 کیلوگرم در هکتار بود. در سال زراعی 93-1392 در شهرستان کنگاور استان کرمانشاه رقم جدید بررسی و نتایج نشان داد که میانگین عملکرد دانه رقم جدید، آذر2 و ریژاو به ترتیب 1800، 1319 و 1332 کیلوگرم در هکتار بود. رقم جدید به دلیل دارا بودن تحمل به تنش‌های خشکی، سرما، زودرسی، وزن هزار دانه بالا و پارامترهای کیفی مناسب جهت کاشت در مناطق دیم سرد و معتدل کشور انتخاب و معرفی شد.

لاین CMSS00M02400S-030M-030WGY-030M-9M-0Y KAUZ/PASTOR//BAV92/RAYON (رقم قابوس) با منشأ مرکز بین‌المللی تحقیقات گندم و ذرت (CIMMYT) در سال زراعی 86-1385 در ایستگاه‌های گچساران و گنبد مورد ارزیابی اولیه قرار گرفت و با توجه به زودرسی، ارتفاع بوته و وزن هزار دانه مناسب انتخاب شد. این لاین به دلیل دارا بودن عملکرد دانه بالا و صفات زراعی مطلوب در آزمایش‌های مقدماتی و پیشرفته به مدت سه سال (91-1388) به همراه 16 لاین پیشرفته دیگر و رقم شاهد کوهدشت در آزمایش‌های یکنواخت سراسری در ایستگاه‌های گرمسیری گچساران، گنبد، مغان و خرم‌آباد ارزیابی شد. متوسط عملکرد رقم قابوس در تمام ایستگاه‌ها، 3514 کیلوگرم در هکتار بوده که در سطح احتمال پنج درصد نسبت به شاهد کوهدشت با عملکرد 3333 کیلوگرم در هکتار برتری داشت. قابوس دارای بهترین میانگین رتبه با انحراف معیار کم و ضریب تغییرات درون مکانی بسیار کمی بود. در حالیکه رقم شاهد کوهدشت با میانگین رتبه هفتم، کمترین ضریب تغییرات درون مکانی و انحراف معیار رتبه نسبتا بالایی داشت. علاوه بر این، رقم قابوس در شرایط آبیاری تکمیلی در مقایسه با شاهد سازگار کوهدشت در سطح احتمال پنج درصد، برتری معنی‌داری داشت. تفاوت چشمگیر اغلب مؤلفه‌های مرتبط با کیفیت نانوایی بویژه میزان پروتئین، ارتفاع رسوب SDS، گلوتن تر و میزان آب قابل جذب، از دیگر صفات برجسته این رقم بود. همچنین در مقابل بیماری‌های مهم شایع در ایستگاه‌های هم اقلیم در شرایط طبیعی و آلودگی مصنوعی مزرعه و گلخانه حساسیتی از خود نشان نداد.

رقم جدید باران در سال زراعی 79-1378 در قالب خزانه‌های بین‌المللی گندم‌های زمستانه و بینابین در نسل‌های سوم و چهارم در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه مورد مطالعه و انتخاب قرار گرفت و مراحل انتخاب و گزینش آن طی سال‌های 1385-1379 تکمیل گردید. این رقم جدید در قالب آزمایش‌های مقایسه عملکرد و سازگاری در ایستگاه‌های تحقیقاتی مراغه، قاملو، زنجان، اردبیل، سرارود، شیروان و ارومیه از سال زراعی 92-1384 مورد مطالعه قرار گرفت. میانگین عملکرد دانه رقم باران، آذر 2 و سرداری در کل سال‌های مورد بررسی (92-1383) در ایستگاه‌های تحقیقاتی به ترتیب 2383، 2260 و 2004 کیلوگرم در هکتار بود. در سال زراعی 92-1391 رقم جدید به همراه ارقام آذر2 و اوحدی در استان آذربایجان شرقی و در مزارع کشاورزان شهرستان‌های هشترود و اهر مورد بررسی و نتایج نشان داد که میانگین عملکرد دانه رقم باران، آذر2 و اوحدی به ترتیب 1727، 1493 و 1403 کیلوگرم در هکتار بود. همچنین رقم باران در سال زراعی 92-1391 در قالب طرح تحقیقی- ترویجی در شهرستان مراغه در سطح دو هکتار با شاهد سرداری مقایسه و میانگین عملکرد دانه این رقم و رقم سرداری به ترتیب 2652 و 1750 کیلوگرم در هکتار بود که رقم باران برتری معنی‌داری نسبت به رقم متداول در منطقه داشت. این رقم دارای تیپ رشد زمستانه، دانه سفید، مقاوم به سرما، مقاوم به ورس و مقاوم به ریزش دانه، با میانگین ارتفاع بوته 83 سانتی‌متر، میانگین وزن هزار دانه 37 گرم و متحمل به تنش خشکی بود. رقم باران در مجموع به دلیل دارا بودن میانگین عملکرد بالا، کیفیت خوب نانوایی، تحمل به تنش‌های خشکی، سرما، نیمه مقاوم به زنگ زرد و سایر ویژگی‌های مناسب زراعی، رقم برای کاشت در شرایط دیم مناطق سرد و معتدل کشور مناسب می‌باشد.

دراین پژوهش 47 لاین پیشرفته منتخب برای کشت در مناطق دیم کشور به منظور تعیین مقاومت آن ها در مراحل گیاهچه ای و گیاه کامل نسبت به نژادهای مختلف زنگ زرد گندم ارزیابی شدند. در آزمایش گلخانه ای از نژادهای 6E18A-، 38E18A+، 134E134A+ و 134E150A+ استفاده شد. در آزمایش مزرعه ای 47لاین مورد بررسی در مناطق کرج، ساری، مغان، اسلام آباد، ارومیه، خرم آباد، بروجرد، مشهد، سنندج و گچساران در دو خط یک متری و به فاصله 30 سانتی متر کاشته شدند. به منظور استقرار بهتر بیماری، علاوه بر کاشت رقم حساس بولانی در فاصله هر 20لاین، اطراف قطعه آزمایشی نیز به وسیله دو خط از رقم مذکور محصورگردید. در مناطق کرج، مشهد، ارومیه، اسلام آباد و مغان به منظور تامین رطوبت لازم برای آلودگی از آبیاری افشانه (Mist irrigation) استفاده شد و در کرج و مغان خزانه آزمایشی با اسپور زنگ زرد جمع آوری شده از همان مناطق در مراحل پنجه زنی، ظهور برگ پرچم و تورم سنبله به روش پودر پاشی به طور مصنوعی آلوده شدند. مایه زنی در ساعات آخر روز انجام شد در مرحله گیاهچه ای از تیپ آلودگی در مقیاس صفر تا 9 و در مرحله گیاه کامل از تیپ و شدت آلودگی یادداشت برداری انجام گرفت. نتایج آزمایش گلخانه ای نتایج نشان داد که با افزایش توان بیماری زائی نژادهای استفاده شده، تیپ آلودگی لاین های مورد بررسی افزایش می یابد. ارقام Dari2، Dari3، Dari4، Dari5 و Dari6 نسبت به همه نژادها مقاومت کامل نشان دادند که نشان دهنده وجود حداقل یک ژن اصلی گیاهچه ای است که هر چهار نژاد برای آن ویرولانس نداشتند. به منظور تعیین مقاومت مزرعه ای از نتایج ارزیابی های گیاهچه ای و گیاه کامل نژادها 134E134A+ در منطقه کرج استفاده شد. بروز عکس العمل حساسیت در مرحله گیاهچه ای و مقاومت در مرحله گیاه کامل نشان دهنده وجود ژن یا ژن های مقاومت گیاه کامل می باشد، که بر این اساس لاین های شماره 10، 16، 18، 19، 20، 24، 27، 28، 30، 33، 36، 37، 38، 41 و 42 چنین وضعیتی را نشان دادند.