Celem artykułu jest analiza komparatystyczna starań podejmowanych przez mieszkańców atoli Czagos (dziś w składzie Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego) oraz Enewetak (Eniwetok), Bikini i Kwajalein (Republika Wysp Marshalla) z kolonizatorami, najpierw o prawo do zachowania swoich ojczyzn, a następnie walka na drodze prawnej i dyplomatycznej o ich odzyskanie. Ustalono cechy wspólne oraz te, które różnią oba porównywane procesy. Utrata prawa do swoich wysp nastąpiła paradoksalnie w okresie, kiedy inne zniewolone ludy wkraczały na drogę niepodległości i suwerenności ich ziem. Do przeprowadzenia analizy zastosowano metodologię geografii historycznej, politycznej oraz nauk politycznych. U podłoża konfliktu leży zimna wojna i dążenie mocarstw kolonialnych do ustanowienia silnych punktów strategicznych pozostających pod ich militarną kontrolą. Jednym z kluczowych działań na tej drodze była budowa wojskowych baz morsko-lotniczych oraz przekształcanie całych wysp w poligony doświadczalne w procesie testowania coraz bardziej nowoczesnych technik w zakresie broni masowego rażenia. Mocarstwa kolonialne nie respektowały podstawowego prawa człowieka, prawa do posiadania ojczyzny i deportowały mieszkańców tych atoli na inne wyspy (z Kwajalein w 1945 r., z Bikini w 1946 r., z Enewetak w 1947 r. i z Czagos w 1965 r.). Na początku XXI w. przymusowi migranci wezwali mocarstwa do zwrotu swoich ojczyzn w związku z zakończeniem testów broni jądrowej oraz utratą strategicznego znaczenia baz wojskowych. Ponieważ apele nie przyniosły skutku, byli mieszkańcy wstąpili na drogę batalii sądowej, którą najczęściej wygrywają, mając racje moralne po swojej stronie. Stany Zjednoczone na atolach pacyficznych podjęły rokowania z mieszkańcami wysp-poligonów, które częściowo zrekultywowano, i zaproponowały odszkodowania, natomiast Wielka Brytania, pomimo wyroku londyńskiego sądu nakazującego przywrócenie Czagos pierwotnym mieszkańcom, nadal go nie realizowała, aż do 3 października 2024 r.

Publikacja została przygotowana w związku z Kongresem Edukacji Geograficznej w 100-lecie I Ogólnopolskiego Zjazdu Nauczycieli Geografii Łódź 1922–2022 i sfinansowana z projektu „Społeczna rola edukacji geograficznej w Polsce – dziedzictwo, odpowiedzialność, przyszłość” realizowanego w ramach programu Ministerstwa Edukacji i Nauki „Nauka dla Społeczeństwa”. Umowa nr NdS/542984/2021/2022 z dnia 2.05.2022

Part I

W artykule dokonano przeglądu polityki państw w stosunku do mniejszości narodowościowych i procesów nadawania im autonomii terytorialnej na przykładzie trzech krajów zróżnicowanych pod względem położenia geograficznego, odmiennych dziejów i zróżnicowanych struktur narodowych. Do analizy wybrano Mjanmę, Panamę i Boliwię. We wszystkich tych państwach zastosowano bolszewicką praktykę wydzielania obszarów autonomicznych zgodnie z rozmieszczeniem poszczególnych narodów, co – jak pokazuje praktyka – prowadzi zazwyczaj do dezintegracji państw. Dwa spośród analizowanych państw weszły już na drogę dezintegracji.

The article analyses the transformations of political divisions of the third largest island in the Mediterranean Sea – Cyprus (with an area of only 9285 km2). In almost all historical periods, the island’s political unity was rare, and its territorial divisions are almost the norm. One can also observe the deepening process of territorial diversifi cation of Cyprus, which, paradoxically, has reached its apogee nowadays. Currently, it is possible to distinguish as many as 17 separate territorial fragments with different international status on the island.In Cyprus, there are currently two states and two colonial territories (Great Britain) and an internationalised area, as well as one territory with unknown status (Varoşa). No political unit in Cyprus has territorial continuity. One of these countries is a full member of the European Union and so the other territories are therefore in special relations with this organisation. The process of the political and territorial unification of the island, which has been going on for several decades, is suspended in practice and the hopes that are stirred up every few years that it will reach the final this time always turn out to be premature.

konferencję poświęcono rzekom i ich roli w życiu politycznym i ekonomicznym państw.Za odpowiednie miejsce do przeprowadzenia obrad uznano miasta położone nad Odrą -

Zarys treści: W rozdziale zaprezentowano

Border researches have a long tradition in Poland, because they precede the emergence of geography as an independent scientific discipline. The growing interest in the issue of borders appeared at the turn of the 19 th and 20 th centuries, when the revival of Polish statehood became the subject of political discourse in the occupied country as well as in exile. The main topics of border and boundary research within political geography focused primarily on state and administrative boundaries. On the field of Polish historical geography, more popular were studies on the history of territorial changes of the country, starting from tribal structures. The other aim of research were internal divisions of Poland into historical, political and administrative regions. One can observe the regularity that studies of political geography developed more strongly during periods of freedom of research (e.g. in the inter-war period), and in the periods of ideological restrictions (e.g. annexations by neighboring powers), historical-geographical studies were intensifying. The aim of the article is to review the researches on borders in Polish political and historical geography since they were taken up until the end of the Second World War showing the most important trends in their development.

The flow of immigrants into Europe is a phenomenon commonly known since the end of the Second World War. To a large extent it was the result of a colonial and then post-colonial relationship between metropolises and their overseas territories. Migration movements in Europe intensified after 1989 along with systemic changes in the eastern part of the continent. The phenomenon of increased migration to Europe observed since March 2015 combines both processes: economic migration, which undoubtedly dominates in terms of number, and exiles, of a much smaller scale, but given as the cause of migration by almost all migrants. A new phenomenon is the fact that a large part of migrants constitutes uncontrolled migration, which in previous years was marginal. In 2015, asylum applications were submitted in EU countries by as many as 1.25 million people. The influx of refugees to Europe has become not only a demographic phenomenon, but also a political one, evoking strong political emotions. Mass migrations also seem to be an instrument of international policy implementation by key world powers. The main purpose of the article was to present the background of the mass migration to Europe that took place in 2015. The main reasons for the decision to emigrate by the citizens of origin countries were shown, as well as the routes by which refugees flow into Europe.

The state is subject of interest to many scientific disciplines: constitutional and international law, sociology, philosophy, administrative and political sciences, social psychology, economics, political and economic history, military sciences, regional studies and, of course, political geography and geopolitics. In the course of history, from ancient to modern times, the state was defined in very different ways. The author comes out in his deliberations from the analysis of the elements that make up the various definitions of the state. Then he reviews the classification of functions that the modern state fulfills and analyzes the way in which they are implemented in various countries around the world, trying to answer the question, is the state necessary for citizens and for what? Finally, the author draws attention to the frequent undertaking of the subject matter of the functioning of the state in the world’s belles-lettres in epic works and in dramas both in the past and nowadays. The last issue raised in the paper is the analysis of the functioning of unrecognized countries, mainly European ones, and what are the consequences of their exclusion from the international community influencing the life of their inhabitants, economy and functioning of their societies.

W artykule przedstawiono wpływ infrastruktury granicznej na kształtowanie się krajobrazu kulturowego w ujęciu historycznym, począwszy od najstarszych konstrukcji traktowanych stereotypowo jako graniczne (wały rzymskie, Wielki Mur Chiński) aż po rzeczywiste elementy demarkacji i ochrony granic. W dalszej części, nawiązując do kwestii granicy reliktowej, zajęto się problemem kształtowania się pograniczy i cechami ich krajobrazu kulturowego. Ukazano, w jaki sposób granica kształtuje krajobraz pogranicza i jak ten krajobraz utrzymuje się nawet po ustaniu pełnienia przez granicę funkcji bariery polityczno-administracyjnej. Opracowanie oparte jest w dużej części na własnych badaniach prowadzonych przez kilka ostatnich dekad w Polsce oraz na licznych przykładach ze świata, przeważnie także opartych na własnych obserwacjach autora.

Zmitrowicz's interests focused on spatial organization of cities and territorial structure problems